Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh, UBND tỉnh Tây Ninh cần bố trí nguồn lực thực hiện Quy hoạch Khu kinh tế cửa khẩu Xa Mát, đồng thời tăng cường hợp tác với Khu kinh tế Mộc Bài nhằm tạo động lực kinh tế mạnh mẽ. 
Ngày 17/01, tại trụ sở Bộ Xây dựng, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn đã chủ trì Hội nghị thẩm định Nhiệm vụ Điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế cửa khẩu Xa Mát, tỉnh Tây Ninh đến năm 2045.
Hiện trạng và tiềm năng phát triển
Khu kinh tế cửa khẩu Xa Mát nằm trên địa hình bằng phẳng, lượn sóng nhẹ, với độ cao giảm dần từ Bắc xuống Nam. Khu vực này thuộc vùng đồi cao của Đông Nam Bộ và nằm ở đầu nguồn sông Vàm Cỏ Đông, dòng chảy chủ yếu theo hướng Bắc Nam với mật độ sông suối thấp. Nền đất khu vực chủ yếu là phù sa cổ, có độ ổn định cao, phù hợp cho xây dựng các công trình từ 2 - 3 tầng mà không cần xử lý nền móng phức tạp.
Trong những năm qua, cơ cấu kinh tế của khu vực có sự chuyển dịch tích cực. Đến năm 2020, ngành công nghiệp và xây dựng chiếm 29,11% tổng cơ cấu kinh tế với tốc độ tăng trưởng trung bình 11,45%/năm. Ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản giảm xuống còn 36,09%, trong khi thương mại - dịch vụ tăng lên 34,81%. Đặc biệt, doanh thu từ hoạt động thương mại tại khu kinh tế cửa khẩu đã tăng mạnh sau đại dịch COVID-19, đạt 2.639,5 triệu USD.
Tuy nhiên, trong giai đoạn 2016-2021, lượng xuất nhập cảnh qua khu vực có xu hướng giảm. Năm 2016, lượng người xuất nhập cảnh đạt 155.901 lượt, nhưng đến năm 2021 giảm mạnh xuống chỉ còn 2.678 lượt người, một phần do ảnh hưởng của đại dịch.
Tổng dân số khu kinh tế năm 2021 là 16.901 người, trong đó lao động trong độ tuổi chiếm khoảng 58%. Tuy nhiên, số lao động đã qua đào tạo chỉ chiếm 21%, cho thấy nhu cầu cải thiện chất lượng nguồn nhân lực là rất cần thiết.
Đảm bảo mục tiêu quy hoạch chung
Phạm vi điều chỉnh quy hoạch chung bao gồm toàn bộ địa giới hành chính của 02 xã: Tân Lập và Tân Bình, thuộc huyện Tân Biên, với tổng diện tích khoảng 34.890 ha.
Khu vực quy hoạch có ranh giới phía Bắc và phía Tây giáp biên giới Việt Nam - Campuchia, phía Đông giáp xã Thạnh Bình và Thạnh Bắc, phía Nam giáp xã Thạnh Tây và Hòa Hiệp. Quy hoạch được chia thành 02 giai đoạn: ngắn hạn đến năm 2030 và dài hạn đến năm 2045.
Nhiệm vụ Điều chỉnh Quy hoạch đề xuất những mục tiêu điều chỉnh để Khu kinh tế cửa khẩu Xa Mát trở thành động lực tăng trưởng kinh tế cho Tây Ninh, phù hợp với chiến lược quốc gia và quy hoạch vùng Đông Nam Bộ; cơ sở để khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai, phát huy thế mạnh thương mại, du lịch sinh thái kết hợp phát triển công nghiệp và đô thị.
Đồng thời hướng đến phát triển không gian kinh tế tổng hợp, kết hợp giữa thương mại, dịch vụ, du lịch sinh thái và ngoại giao; bảo tồn và phát huy giá trị Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát, Di tích lịch sử quốc gia Trung ương Cục Miền Nam; tăng cường xây dựng hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, cải thiện đời sống người dân vùng biên giới.
Khu kinh tế cửa khẩu Xa Mát được xác định trở thành trung tâm giao lưu kinh tế, văn hóa, chính trị giữa Việt Nam, Campuchia và các nước ASEAN. Vai trò chính yếu của khu vực bao gồm: Thúc đẩy giao thương và kinh tế cửa khẩu; phát triển du lịch sinh thái, kết hợp với việc bảo tồn rừng và di tích lịch sử; bảo đảm vững mạnh quốc phòng và an ninh biên giới.
Các thành viên Hội đồng thẩm định đã đóng góp thêm một số ý kiến nhằm hoàn thiện hồ sơ Nhiệm vụ Điều chỉnh Quy hoạch; trong đó, đại diện Bộ KH&ĐT nhấn mạnh tính cấp thiết của việc phê duyệt Nhiệm vụ Quy hoạch mới, do quy hoạch trước đây đã hết hiệu lực từ năm 2020. Bộ yêu cầu UBND tỉnh Tây Ninh giải trình cụ thể hơn về công tác đo đạc để đảm bảo tính chính xác, đồng thời cập nhật số liệu hiện trạng khu vực phù hợp với năm 2025.
Đại diện Bộ Công Thương đề xuất cần đánh giá quy hoạch chung trong mối liên hệ với các chiến lược và chương trình đề án liên quan. Đặc biệt, trong lĩnh vực công nghiệp và logistics, cần làm rõ mô hình phát triển, lựa chọn lợi thế cạnh tranh của tỉnh, và xác định các lĩnh vực ưu tiên để thu hút đầu tư một cách hiệu quả.
Theo Bộ Tài chính, UBND tỉnh Tây Ninh cần làm rõ kế hoạch huy động nguồn lực từ ngân sách tỉnh và xã hội hóa. Bộ đề nghị tỉnh phải xác định rõ các dự án ưu tiên để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả triển khai. Ngoài ra, Bộ TN&MT yêu cầu rà soát lại quy hoạch không gian phát triển, tập trung vào các vấn đề cấp thiết như bảo vệ môi trường và sử dụng đất bền vững. Quy hoạch cần tuân thủ Luật Đất đai và đảm bảo tính hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên trong giai đoạn 2030 - 2045.
Phát biểu tại Hội nghị, ông Nguyễn Hồng Thanh - Phó Chủ tịch thường trực UBND tỉnh Tây Ninh cho biết, UBND tỉnh nghiêm túc tiếp thu các ý kiến đóng góp từ Bộ Xây dựng và các Bộ, ngành liên quan; sẽ tập trung khắc phục các tồn tại, phát huy các thế mạnh, giá trị đặc thù của tỉnh, đồng thời phối hợp chặt chẽ với Bộ Xây dựng và các đơn vị liên quan để tổ chức triển khai Quy hoạch một cách hiệu quả và đảm bảo đúng quy định pháp luật. Bên cạnh đó, UBND tỉnh Tây Ninh sẽ bố trí nguồn vốn hợp lý để thực hiện các nhiệm vụ quy hoạch, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả lâu dài.
Kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khắc phục những tồn tại trong quy hoạch trước đây, tăng cường hướng dẫn chỉnh sách và hợp tác với các Bộ, ngành liên quan. UBND tỉnh Tây Ninh cần bố trí nguồn vốn thực hiện quy hoạch, tăng cường hợp tác với Khu kinh tế Mộc Bài nhằm tạo động lực kinh tế mạnh mẽ.
Kết quả, 100% thành viên Hội đồng thẩm định thống nhất thông qua Nhiệm vụ Điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế cửa khẩu Xa Mát, tỉnh Tây Ninh đến năm 2045, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt với điều kiện có hoàn thiện, chỉnh sửa theo các ý kiến góp ý.
