Các chuyên gia nhận định dữ liệu không còn chỉ phục vụ thiết kế và thi công mà đang trở thành tài sản cốt lõi của công trình, đòi hỏi được quản lý xuyên suốt từ quy hoạch, xây dựng đến vận hành nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư và khai thác hạ tầng. 
BIM và GIS đang chuyển từ công cụ thiết kế sang nền tảng quản lý tài sản
Tại hội thảo Hội thảo “Ứng dụng BIM, GIS trong quản lý hạ tầng giao thông: Thực trạng và giải pháp xây dựng hệ thống dữ liệu” do Tạp chí Xây dựng tổ chức vào sáng 13/6, các tham luận cùng chỉ ra rằng, BIM và GIS đang vượt ra ngoài vai trò hỗ trợ thiết kế để trở thành nền tảng dữ liệu xuyên suốt vòng đời công trình.
Nổi bật trong đó, theo kinh nghiệm quốc tế được đại diện Bentley Systems chia sẻ, việc đứt gãy dữ liệu trong vòng đời tài sản có thể làm chi phí dự án tăng khoảng 25%, giảm 30% độ tin cậy tài sản và làm giảm 25% tuổi thọ công trình.
Trong khi đó, một công trình hạ tầng thường chỉ mất từ 3 - 5 năm để xây dựng nhưng có thể được khai thác từ 50 - 100 năm. Điều này đòi hỏi dữ liệu phải được quản lý liên tục từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư cho đến khi công trình kết thúc vòng đời khai thác.
Các chuyên gia cho rằng, giá trị lớn nhất của BIM không còn nằm ở mô hình 3D mà nằm ở khả năng duy trì dòng dữ liệu liên tục giữa các chủ thể tham gia dự án, phục vụ công tác quản lý, bảo trì và ra quyết định dựa trên dữ liệu.
Kinh nghiệm thực tiễn từ các dự án đường sắt đô thị và hạ tầng giao thông
ThS Trần Phúc Minh Quang - Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tư vấn Thiết kế Cảng - Kỹ thuật Biển (PORTCOAST) cho biết, Việt Nam đang quy hoạch khoảng 6.658 km đường sắt quốc gia, hơn 1.665 km đường sắt tốc độ cao và trên 2.000 km đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM.
Theo kinh nghiệm triển khai tại các tuyến metro ở Hà Nội và TP.HCM, nhiều dự án thường gặp khó khăn do thiếu dữ liệu hiện trạng, thiếu dữ liệu công trình ngầm, xung đột thiết kế hoặc phát sinh trong quá trình giải phóng mặt bằng và thi công.
Việc ứng dụng BIM kết hợp GIS cho phép số hóa hiện trạng bằng công nghệ quét laser, UAV và LiDAR; đồng thời phát hiện sớm các xung đột giữa tuyến metro với công trình hiện hữu, hệ thống hạ tầng kỹ thuật ngầm hoặc phương án tổ chức giao thông trước khi thi công thực tế.
Theo các chuyên gia, BIM và GIS cần được triển khai xuyên suốt từ khảo sát, thiết kế, thi công đến vận hành nhằm hình thành cơ sở dữ liệu số phục vụ quản lý tài sản hạ tầng trong dài hạn.
Từ quản lý hồ sơ sang quản trị dữ liệu công trình
Ở góc độ nhà thầu thi công, ThS.KS Dương Xuân Sang - Trưởng phòng Kỹ thuật, Tổng Công ty Xây dựng số 1 - CTCP (CC1) chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng BIM tại nhiều dự án trọng điểm như: Metro số 1 TP.HCM, Nhà ga hành khách T3 Tân Sơn Nhất, Nhà ga T2 Đồng Hới, các tuyến cao tốc Bắc - Nam và nhiều công trình cầu lớn.
Theo ThS.KS Dương Xuân Sang, BIM đã giúp phát hiện hàng loạt xung đột thiết kế trước khi thi công, hỗ trợ mô phỏng tiến độ bằng BIM 4D, quản lý khối lượng bằng BIM 5D và xây dựng môi trường dữ liệu chung (CDE) cho toàn bộ dự án.
Kinh nghiệm thực tế cho thấy việc quản lý dữ liệu BIM như một tài sản của dự án giúp nâng cao khả năng kiểm soát tiến độ, chi phí, chất lượng và giảm đáng kể rủi ro phát sinh trong quá trình thi công.
Việc hình thành môi trường dữ liệu chung cũng tạo điều kiện để chủ đầu tư, tư vấn và nhà thầu phối hợp hiệu quả hơn trên cùng một nguồn dữ liệu thống nhất.
Hướng tới hệ sinh thái dữ liệu BIM - GIS - IoT và Digital Twins
ThS Trần Văn Tâm - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần IDECO Việt Nam cho rằng, dữ liệu đang trở thành nền tảng quan trọng nhất của quá trình chuyển đổi số ngành Xây dựng.
Theo đó, BIM cung cấp dữ liệu kỹ thuật công trình, GIS cung cấp dữ liệu không gian và IoT cung cấp dữ liệu vận hành thời gian thực. Khi được chuẩn hóa và kết nối trên một môi trường dữ liệu dùng chung, các nguồn dữ liệu này sẽ tạo nền tảng cho Digital Twins và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).
Các chuyên gia nhận định, AI chỉ có thể phát huy hiệu quả khi dữ liệu được chuẩn hóa, cập nhật và liên thông. Vì vậy, việc xây dựng cơ sở dữ liệu hạ tầng thống nhất có ý nghĩa quyết định đối với quá trình ứng dụng AI trong quản lý, vận hành và bảo trì công trình.
Hoàn thiện hệ sinh thái dữ liệu phục vụ quản lý hạ tầng giao thông
Tại hội thảo, các đại biểu thống nhất cho rằng, việc xây dựng hệ thống dữ liệu hạ tầng giao thông cần được triển khai đồng bộ từ thể chế, tiêu chuẩn kỹ thuật đến hạ tầng số và nguồn nhân lực.
Các ý kiến đề xuất tập trung vào việc hoàn thiện tiêu chuẩn dữ liệu BIM, GIS; xây dựng môi trường dữ liệu dùng chung (CDE); thúc đẩy kết nối dữ liệu giữa cơ quan quản lý nhà nước, chủ đầu tư, tư vấn và nhà thầu; đồng thời từng bước triển khai Digital Twins đối với các công trình hạ tầng trọng điểm.
Các chuyên gia nhận định, chuyển đổi số hạ tầng giao thông không còn là câu chuyện số hóa từng công trình riêng lẻ mà là quá trình xây dựng hệ sinh thái dữ liệu hạ tầng thống nhất trên phạm vi toàn ngành. Đây được xem là nền tảng để quản lý tài sản công trình theo vòng đời, hỗ trợ ra quyết định dựa trên dữ liệu, nâng cao hiệu quả đầu tư, khai thác hạ tầng và từng bước phát triển các ứng dụng AI, Digital Twins trong tương lai.
Hội thảo là diễn đàn để các cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp cùng chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, đề xuất giải pháp thúc đẩy ứng dụng BIM, GIS và các công nghệ số trong quản lý hạ tầng giao thông, góp phần xây dựng nền tảng dữ liệu phục vụ phát triển hạ tầng hiện đại, bền vững và hiệu quả.
