Trước những yêu cầu thực tiễn và xu thế phát triển của lĩnh vực hàng không, thị trường hàng không và phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, dự thảo Luật Hàng không dân dụng Việt Nam (HKDDVN) thay thế đã bổ sung nhiều nội dung, quy định quan trọng, thiết thực. Đáp ứng các yêu cầu của ICAO
Theo đó, dự thảo Luật HKDDVN sắp trình Quốc hội vào tháng 10/2025 đã bổ sung các quy định về người đứng đầu của Nhà chức trách hàng không, giám sát viên hàng không, thẩm quyền áp dụng miễn trừ của Nhà chức trách hàng không, ban hành hoặc công nhận áp dụng quy trình, tiêu chuẩn, quy định, hướng dẫn của quốc tế nhằm thực hiện yêu cầu của Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO).
Bởi theo quy định của Công ước Chicago, ICAO và khuyến cáo của ICAO trong đợt kiểm tra, thanh tra mới nhất tại Việt Nam (tháng 5/2024), Việt Nam cần phải bổ sung, cập nhật trong Luật HKDDVN các yêu cầu mới của cộng đồng hàng không quốc tế về Nhà chức trách hàng không, người đứng đầu Nhà chức trách hàng không, giám sát viên hàng không, thẩm quyền áp dụng miễn trừ, ban hành hoặc công nhận áp dụng quy trình, tiêu chuẩn, quy định, hướng dẫn của quốc tế nhằm thực hiện yêu cầu của ICAO.
Bổ sung quy định về quản lý đội tàu bay của các hãng hàng không Việt Nam. Việc quy định này nhằm góp phần phát triển ngành hàng không minh bạch, hiệu quả, bền vững, bảo đảm an toàn, an ninh hàng không, phù hợp với nhu cầu thị trường, quy hoạch, kết cấu hạ tầng cảng hàng không, sân bay, phù hợp với năng lục giảm sát an toàn hàng không của Nhà chức trách hàng không.
Bổ sung quy định về đầu tư xây dựng, khai thác cảng hàng không, công trình tại cảng hàng không để đảm bảo thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng tại Nghị quyết 12-NQ/TW ngày 03/6/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về tiếp tục cơ cấu lại, đổi mới và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước; Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân và chỉ đạo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.
Việc sửa đổi, bổ sung quy định này tạo điều kiện thuận lợi cho các thành hành phần kinh tế tham gia bình đẳng vào hoạt động đầu tư xây dựng, khai thác cảng hàng không; khắc phục những hạn chế, bất cập, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, đặc biệt là các vướng mắc trong hoạt động đầu tư xây dựng tại cảng hàng không dùng chung có hoạt động khai thác lưỡng dụng giữa quốc phòng, an ninh và dân dụng.
Các quy định này cho phép thúc đẩy hoạt động đầu tư kết cấu hạ tầng tại cảng hàng không, phát triển cảng theo mô hình tiên tiến, hiện đại của các quốc gia trên thế giới; đảm bảo nguyên tắc Nhà nước thống nhất sở hữu các công trình hạ tầng quan trọng, nhà đầu tư quản lý, vận hành, khai thác các công trình, dự án kết cấu hạ tầng, đáp ứng các mục tiêu về quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyển quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ.
Bổ sung các quy định quản lý, sử dụng tài sản kết cấu hạ tầng hàng không nhằm phát huy chức năng lưỡng dụng của cảng hàng không, sân bay thông qua các chế định như: việc đầu tư xây dựng cảng hàng không, công trình tại cảng hàng không bảo đảm các yêu cầu về quản lý, khai thác các công trình lưỡng dụng; sân bay thuộc cảng hàng không được khai thác lưỡng dụng.
Nội dung này nhằm tạo hành lang pháp lý để bổ sung nguồn lực đầu tư nâng cấp, cải tạo, mở rộng, khai thác có hiệu quả cảng hàng không chuyên dùng, sân bay lưỡng dụng, khẳng định nguyên tắc “tăng cường quốc phòng, an ninh, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ chiến lược, trọng yếu, thường xuyên", phù hợp với nhu cầu khai thác thực tế hiện nay, nâng cao hiệu quả, hiệu lực quản lý nhà nước về cảng hàng không, tối đa hóa tiềm năng khai thác của cảng hàng không.
Tổ chức cơ quan điều tra sự cố, tai nạn tàu bay độc lập
Dự thảo Luật cũng bổ sung quy định về tổ chức cơ quan điều tra sự cố, tai nạn tàu bay độc lập và tách biệt với Nhà chức trách hàng không. Thực tế, từ năm 2016, ICAO đã yêu cầu các quốc gia thành viên tổ chức cơ quan điều tra sự cố, tai nạn tàu bay độc lập và tách biệt với Nhà chức trách hàng không dân dụng.
Điều này nhằm mục đích đảm bảo rằng các cuộc điều tra sự cố, tai nạn tàu bay được tiến hành một cách khách quan, độc lập để duy trì hệ thống an toàn và đáng tin cậy. Do đó, Luật HKDDVN cần thiết phải sửa đổi, bổ sung các quy định để phù hợp với quy định của ICAO và thông lệ quốc tế.
Ngoài ra, bổ sung chương mới về hệ thống quản lý an toàn hàng không. Lý do từ tháng 02/2013, ICAO đã ban hành Phụ ước 19 quy định riêng về an toàn hàng không trên cơ sở tích hợp các nội dung về an toàn tại các Phụ ước khác, theo đó: an toàn là ưu tiên tuyệt đối trong mọi hoạt động hàng không.
Phụ uớc 19 quy định về các yếu tố cấu thành cho hệ thống an toàn hàng không, hệ thống kiểm soát rủi ro nhằm nâng cao năng lực giám sát an toàn hàng không quốc gia, giảm thiểu rủi ro gây mất an toàn hàng không. Đồng thời, theo quy định của Điều 28 Công ước Chicago, quốc gia thành viên phải cam kết bảo đảm phương tiện, trang thiết bị không lưu và hệ thống tiêu chuẩn trong công tác đảm bảo hoạt động bay. Vì vậy, cần phải bổ sung một chương mới về an toàn hàng không trong Luật HKDDVN (thay thế).
Đồng thời, bổ sung quy định thành viên tổ bay, kiểm soát viên không lưu phải được đánh giá sức khỏe tại cơ sở y tế đủ điều kiện và được Nhà chức trách hàng không Việt Nam cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sức khỏe để thực hiện nhiệm vụ để phù hợp với quy định của ICAO đối với yêu cầu về sức khỏe của tổ bay, kiểm soát viên không lưu... khi thực hiện nhiệm vụ, làm cơ sở cho việc cấp giấy phép nhân viên hàng không.
Bổ sung quy định về cơ sở dữ liệu ngành hàng không dân dụng. Việc bổ sung quy định về cơ sở dữ liệu hàng không giúp khai thác có hiệu quả cơ sở dữ liệu quốc gia và ứng dụng công nghệ thông tin nhằm nâng cao hiệu quả trong hoạt động quản lý nhà nước chuyên ngành.
Cùng với đó, bổ sung quy định nhằm cụ thể hóa quyền lợi quốc tế đối với tàu bay, trang thiết bị tàu bay đăng ký theo hệ thống đăng ký quốc tế được quy định tại Công ước và Nghị định thư Cape Town. Việc cụ thể hóa quyền lợi quốc tế đối với tàu bay, trang thiết bị tàu bay đăng ký theo hệ thống đăng ký quốc tế tại dự thảo Luật cho phép làm rõ thẩm quyền, cơ chế phối hợp của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan đến việc xửlý các tranh chấp quốc tế về quyền lợi quốc tế đối với tàu bay. Đảm bảo tuân thủ nghĩa vụ của quốc gia thành viên khi Việt Nam tham gia Công ước và Nghị định thu Cape Town.
Dự thảo Luật thay thế lần này cũng bổ sung quy định về nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển giao công nghệ và phát triển công nghiệp hàng không nhằm nâng cao năng lực sản xuất nội địa và chủ động về công nghệ, thực hiện về chủ trương của Đảng về đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và phát triển công nghiệp hàng không theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 17/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về việc tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 03/6/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường và Nghị quyết số 55-NQ/TW ngày 11/02/2020 của Bộ Chính trị về định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Bổ sung quy định về việc Nhà chức trách hàng không Việt Nam, Nhà chức trách an ninh hàng không Việt Nam và tổ chức được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao cung cấp dịch vụ công được bố trí kinh phí tương ứng từ các khoản thu phí, lệ phí thuộc lĩnh vực hãng không sau khi nộp vào ngân sách nhà nước để đảm bảo thực hiện nhiệm vụ của nhà chức trách và phục vụ cho hoạt động cung cấp dịch vụ công.
Theo đó, để thực hiện hiệu quả các chức năng, vai trò trung tâm, chịu trách nhiệm thiết lập tiêu chuẩn, cấp phép và giám sát việc tuân thủ các quy định an toàn, an ninh, Nhà chức trách hàng không, Nhà chức trách an ninh hàng không cần có nguồn tài chính ổn định và mức độ độc lập nhất định. Công ước Chicago (Mục 1.3 Doc 9082) đã thiết lập các nguyên tắc quan trọng mà Quốc gia thành viên nên tuân thủ khi thiết lập chính sách thu phí trong ngành hàng không.
Đồng thời, ICAO cũng khuyến khích các quốc gia thành viên đảm bảo đủ nguồn lực cho Nhà chức trách thực hiện nhiệm vụ của mình gắn với mục tiêu bảo đảm tuyệt đối an toàn, an ninh hàng không, đáp ứng nhu cầu phát triển của hàng không trong nước cũng như yêu cầu hội nhập quốc tế trong lĩnh vực hàng không.
Đa số các nước có ngành hàng không phát triển đều giao quyền chủ động sử dụng nguồn phí, lệ phí thuộc lĩnh vực hàng không cho Nhà chức trách để đảm bảo thiết lập, duy trì, vận hành hệ thống an toàn, an ninh hàng không vì đây là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của ngành hàng không thể giới.
Từ năm 2012, Nhà chức trách hàng không Việt Nam đã được thực hiện cơ chế đặc thù, sử dụng nguồn phí để đảm bảo thực hiện các chức năng của Nhà chức trách hàng không. Để đảm bảo thực thi có hiệu quả các nhiệm vụ của Nhà chức trách hàng không Việt Nam và Nhà chức trách an ninh hàng không thì nguyên tắc bố trí kinh phí phải được đưa vào Luật HKDDVN (thay thế).
Quy định này thể hiện sự quan tâm và trách nhiệm của Việt Nam với quốc tế trong việc bảo đảm an toàn, an ninh hàng không, phù hợp hệ thống các quy định hiện hành về phí và lệ phí, pháp luật về ngân sách và hầu như không có tác động lớn đến nguồn phân bổ dự toán từ ngân sách nhà nước.
Đối với quy định về miễn Giấy phép xây dựng đối với các công trình tại cảng hàng không, các công trình bảo đảm hoạt động bay ngoài cảng hàng không được lý giải là các công trình này được xây dựng trên nguyên tắc phù hợp với quy hoạch chi tiết cảng hàng không, tổng mặt bằng dự án được duyệt; phù hợp với nguyên tắc xác định các trường hợp được miễn Giấy phép xây dựng theo quy định của pháp luật về xây dựng; góp phần đơn giản thủ tục hành chính; nâng cao hiệu quả hoạt động xây dựng tại cảng hàng không.
Cuối cùng, bổ sung quy định giao Chính phủ ban hành cơ chế thí điểm đối với việc nghiên cứu, ứng dụng công nghệ, phương tiện, thiết bị, loại hình vận tải mới, vật liệu tiên tiến vào hoạt động hàng không dân dụng. Quy định này cho phép Chính phủ được linh hoạt trong việc lựa chọn, ứng dụng công nghệ, phương tiện, thiết bị, loại hình vận tải mới, vật liệu tiên tiến vào hoạt động hàng không dân dụng trước xu hướng phát triển, chuyển giao khoa học công nghệ, tạo tiền đề cho phép hàng không dân dụng của Việt Nam tiệm cận với các xu hướng phát triển nhanh chóng, hiện đại của thế giới.
