Đưa vật liệu xây dựng phát thải thấp từ nhà máy đến công trình

11:49 04/11/2026
Giảm tỷ lệ clinker trong xi măng, tận dụng phế thải công nghiệp và xây dựng dữ liệu carbon có thể kiểm chứng là những hướng đi được đặt ra tại Hội thảo “Vật liệu xây dựng phát thải carbon thấp”. Để các giải pháp đi vào công trình, nhà sản xuất cần chứng minh mức phát thải của sản phẩm, còn chủ đầu tư cần có căn cứ so sánh khi lựa chọn vật liệu.

Giảm phát thải từ sản xuất đến sử dụng vật liệu

Sáng 04/11, Viện Vật liệu xây dựng (VIBM) tổ chức Hội thảo khoa học thường niên lĩnh vực Vật liệu xây dựng với chủ đề “Vật liệu xây dựng phát thải carbon thấp”, nhân kỷ niệm 57 năm thành lập Viện (04/11/1969 - 04/11/2026).

Phát biểu khai mạc Hội thảo, ông Nguyễn Quang Hiệp - Viện trưởng Viện Vật liệu xây dựng, cho biết ngành vật liệu xây dựng, đặc biệt là sản xuất xi măng, gốm sứ và thủy tinh, có nhiều đóng góp cho phát triển kinh tế, đồng thời phát sinh lượng khí nhà kính đáng kể.

Ông Nguyễn Quang Hiệp - Viện trưởng Viện Vật liệu xây dựng phát biểu khai mạc Hội thảo. Ảnh Ngọc Hà

Theo ông Nguyễn Quang Hiệp, các giải pháp giảm phát thải cần được triển khai đồng thời ở khâu sản xuất và sử dụng vật liệu. Bên cạnh nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, thay thế một phần nhiên liệu hóa thạch và giảm tỷ lệ clinker trong xi măng, ngành cần phát triển vật liệu mới và sử dụng vật liệu hiệu quả hơn trong công trình. Ông cũng nhấn mạnh việc đưa chất thải và phụ phẩm công nghiệp trở lại quá trình sản xuất như một nguồn nguyên liệu.

Viện trưởng cho biết VIBM sẽ đẩy mạnh nghiên cứu công nghệ sản xuất tiết kiệm năng lượng và phát triển vật liệu xây dựng phát thải thấp. Viện cũng sẽ nghiên cứu xây dựng tiêu chuẩn, phương pháp đánh giá phát thải, cơ sở dữ liệu và công cụ phục vụ đánh giá vòng đời, công bố môi trường sản phẩm. Ông kỳ vọng các trao đổi tại Hội thảo sẽ mở ra những chương trình hợp tác cụ thể về nghiên cứu, thử nghiệm và chuyển giao công nghệ.

Ông Lê Văn Kế - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) cho rằng, cần ưu tiên nghiên cứu công nghệ giảm phát thải cho xi măng, bê tông và các vật liệu tiêu thụ nhiều năng lượng, tài nguyên. Ảnh: Ngọc Hà

Phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo, ông Lê Văn Kế - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng cho rằng, sản xuất vật liệu xây dựng phát thải thấp là định hướng lâu dài của ngành. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu và các yêu cầu về dấu chân carbon, đánh giá vòng đời, công bố môi trường sản phẩm (EPD) ngày càng tác động đến khả năng cạnh tranh của vật liệu xây dựng.

Theo ông Lê Văn Kế, cần ưu tiên nghiên cứu công nghệ giảm phát thải cho xi măng, bê tông và các vật liệu tiêu thụ nhiều năng lượng, tài nguyên. Với xi măng, các hướng chính gồm giảm tỷ lệ clinker, nâng cao hiệu suất năng lượng, tăng sử dụng nguyên liệu và nhiên liệu thay thế, nghiên cứu thu giữ và sử dụng CO₂. Song song với đổi mới công nghệ, cần hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn, phương pháp đánh giá và xây dựng cơ sở dữ liệu phát thải cho các nhóm vật liệu xây dựng chủ yếu.

Ông cũng đề nghị gắn nghiên cứu của VIBM với nhu cầu quản lý và sản xuất, khuyến khích doanh nghiệp đặt hàng, thử nghiệm và ứng dụng công nghệ mới. Cùng với việc hoàn thiện chính sách khuyến khích sản xuất và sử dụng vật liệu phát thải thấp, Viện cần mở rộng hợp tác để nâng cao năng lực thử nghiệm, chuyển giao công nghệ và bồi dưỡng đội ngũ nghiên cứu trẻ.

Vật liệu phát thải thấp cần gì để vào công trình?

Trình bày tham luận về xu hướng thị trường và tiêu chuẩn bền vững đối với vật liệu xây dựng, ông Laurent Corpataux, cố vấn ngành của Chương trình Xúc tiến nhập khẩu Thụy Sĩ (SIPPO), cho biết bên cạnh các yêu cầu về cường độ, độ bền và an toàn, người mua ngày càng muốn biết sản phẩm được làm từ gì, phát thải bao nhiêu, sử dụng được bao lâu và có thể tái chế hay không. Báo cáo thử nghiệm giúp chứng minh tính năng kỹ thuật, còn thông tin về thành phần và tác động môi trường cần dựa trên dữ liệu sản phẩm có thể kiểm chứng.

Từ khung quy định về thiết kế sinh thái cho sản phẩm bền vững (ESPR) của EU, ông Corpataux đề xuất doanh nghiệp bắt đầu bằng việc ghi nhận lượng nguyên liệu và năng lượng sử dụng cho từng sản phẩm, cùng thông tin từ nhà cung cấp. Một bộ dữ liệu gốc có thể được cập nhật và sử dụng cho nhiều mục đích, từ đánh giá vòng đời, lập EPD đến cung cấp thông tin cho hộ chiếu số sản phẩm (DPP).

Quá trình rà soát dữ liệu cũng có thể giúp doanh nghiệp phát hiện lãng phí. Ông Corpataux dẫn trường hợp một doanh nghiệp xuất khẩu từ Indonesia sang Italy cho biết đã tiết kiệm khoảng 5% tổng chi phí sản xuất sau đợt rà soát. 

Với Việt Nam, ông gợi ý nhà sản xuất trực tiếp thu thập dữ liệu tại nhà máy, còn viện nghiên cứu, phòng thử nghiệm, đơn vị xác minh và hiệp hội có thể hỗ trợ xây dựng dữ liệu tham chiếu, quy tắc đánh giá cho các nhóm sản phẩm ưu tiên, đào tạo nhân sự và cung cấp hướng dẫn bằng tiếng Việt.

Trong khuôn khổ Hội thảo, VIBM, Hiệp hội Gỗ và Thủ công mỹ nghệ Đồng Nai (DOWA) và SIPPO ký biên bản ghi nhớ hợp tác kết tiếp nối trao đổi về phát triển gỗ kỹ thuật tại Việt Nam. Ảnh Ngọc Hà

Ở góc độ nguồn nguyên liệu, ông Lê Việt Hùng - Viện Vật liệu xây dựng, cho biết mức độ tận dụng phế thải trong sản xuất vật liệu xây dựng chênh lệch đáng kể giữa các nhóm. Theo số liệu trong tham luận, lượng tro, xỉ nhiệt điện than được tiêu thụ tương đương 89,2% lượng phát sinh hằng năm, còn xỉ lò cao đạt 99,2%. Tỷ lệ này ở xỉ thép khoảng 40%, thạch cao phospho khoảng 47% và tro đáy từ đốt rác sinh hoạt dưới 5%.

Sự chênh lệch gắn với đặc tính của từng nguồn thải, chi phí xử lý và khả năng tìm đầu ra. Xỉ lò cao có thể nghiền mịn để làm phụ gia cho xi măng và bê tông, trong khi xỉ thép cần được xử lý ổn định thể tích trước khi dùng làm cốt liệu hoặc vật liệu san lấp. 

Thạch cao Phospho có thể thay thế thạch cao tự nhiên trong sản xuất xi măng sau khi xử lý tạp chất. Ngay cả với tro, xỉ nhiệt điện, khoảng cách từ bãi chứa đến nhà máy xi măng vẫn có thể làm tăng chi phí vận chuyển và hạn chế khả năng tiêu thụ.

Theo ông Lê Việt Hùng, để mở rộng ứng dụng, cần xác định đầu ra phù hợp với đặc tính của từng nguồn thải. Phế thải sau xử lý có thể trở thành phụ gia xi măng, cốt liệu bê tông hoặc vật liệu làm nền, móng đường. Mỗi mục đích sử dụng cần có tiêu chuẩn, chỉ dẫn kỹ thuật phù hợp, đồng thời phải tính đến chi phí xử lý và vận chuyển khi lựa chọn nguồn nguyên liệu.

Ông Lê Việt Hùng - Viện Vật liệu xây dựng trình bày tham luận "Tình hình nghiên cứu và sử dụng phế thải làm nguyên liệu cho phát triển vật liệu xây dựng xanh hướng tới kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải CO2 tại Việt Nam. Ảnh Ngọc Hà

Cũng tại Hội thảo, ông Giovanni Cossu (CapitaLand Development) trình bày cách Singapore xây dựng mốc tham chiếu phát thải của bê tông để chủ đầu tư có căn cứ đặt yêu cầu kỹ thuật và mua sắm. Bà Trần Thị Mai Linh - Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội giới thiệu bài toán lựa chọn xi măng PCB40 theo chi phí và giới hạn phát thải, dựa trên dữ liệu EPD và kiến trúc DPP đề xuất.

Ông Phạm Đức Thiềng - SIPPO phân tích cơ hội ứng dụng gỗ kỹ thuật tại Việt Nam, trong đó cấu kiện được thiết kế để chế tạo tại nhà máy và lắp dựng tại công trường. Ông Đoàn Xuân Hưng - Viện Thiết kế, Tổng cục Hậu Cần - Kỹ thuật (Bộ Quốc phòng) giới thiệu kết quả thực nghiệm cường độ chịu nén của bê tông sử dụng cát san hô, nước biển và tro bay thay thế một phần xi măng.

Phát biểu bế mạc Hội thảo, ông Nguyễn Quang Hiệp - Viện trưởng Viện Vật liệu xây dựng, cho rằng cùng với chất lượng và giá thành, tác động môi trường và lượng phát thải carbon sẽ ngày càng có trọng lượng trong lựa chọn vật liệu xây dựng. Để doanh nghiệp và chủ đầu tư có căn cứ so sánh sản phẩm, cần hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, phương pháp đánh giá và cơ sở dữ liệu phát thải, đồng thời thúc đẩy đánh giá vòng đời và công bố môi trường sản phẩm (EPD).

Theo ông Hiệp, các giải pháp công nghệ phải bảo đảm chất lượng, hiệu quả kinh tế và phù hợp với điều kiện Việt Nam. Việc đưa các giải pháp này vào công trình đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, hiệp hội và các đối tác quốc tế.

Bình luận