Theo quy định về phân cấp công trình mới được ban hành của Bộ Xây dựng, đường sắt đô thị trên mặt đất, trên cao và đường sắt một ray không còn được xếp là công trình cấp đặc biệt như trước. 
Bộ Xây dựng vừa ban hành Thông tư số 34/2026/TT-BXD, ngày 25/6/2026 quy định chi tiết về cấp công trình xây dựng phục vụ quản lý hoạt động xây dựng, thay thế Thông tư số 06/2021/TT-BXD và các quy định sửa đổi, bổ sung liên quan.
Thông tư có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 và là căn cứ xác định cấp công trình để thực hiện hàng loạt hoạt động quản lý như: thẩm định dự án, cấp Giấy phép xây dựng, áp dụng mô hình thông tin công trình (BIM), quản lý chi phí, bảo hiểm, bảo trì và nghiệm thu công trình.
Điều chỉnh đáng chú ý đối với công trình đường sắt
Một trong những nội dung đáng chú ý nhất là thay đổi cách phân cấp công trình đường sắt đô thị.
Theo Thông tư mới, đường tàu điện ngầm tiếp tục được xác định là công trình cấp đặc biệt với mọi quy mô. Trong khi đó, đường tàu điện trên mặt đất, đường tàu điện trên cao, đường sắt một ray tự động dẫn hướng (monorail) và đường xe điện bánh sắt được xác định là công trình cấp I.
Quy định này khác với Thông tư số 06/2021/TT-BXD, khi toàn bộ hệ thống đường sắt đô thị, gồm tàu điện ngầm, tàu điện trên cao, tàu điện mặt đất, monorail và xe điện bánh sắt đều được xếp là công trình cấp đặc biệt.
Việc điều chỉnh cho thấy cơ quan quản lý đã phân loại rõ hơn mức độ phức tạp kỹ thuật giữa các loại hình đường sắt đô thị. Trong đó, công trình ngầm vẫn được xác định có yêu cầu kỹ thuật và mức độ rủi ro cao nhất, còn các tuyến trên mặt đất và trên cao được phân cấp phù hợp hơn với điều kiện thiết kế, thi công và quản lý khai thác.
Đối với đường sắt quốc gia, Thông tư tiếp tục phân cấp theo tốc độ thiết kế. Tuyến khổ 1.435 mm có tốc độ từ 200 km/h trở lên được xác định là công trình cấp đặc biệt; từ 120 km/h đến dưới 200 km/h là cấp I; từ 80 km/h đến dưới 120 km/h là cấp II và dưới 80 km/h là cấp III.
Hạ ngưỡng phân cấp đối với công trình lọc, hóa dầu
Thông tư cũng điều chỉnh tiêu chí phân cấp đối với công trình lọc, hóa dầu.
Nếu trước đây công trình lọc dầu có công suất từ 10 triệu tấn/năm mới được xác định là công trình cấp I thì theo quy định mới, ngưỡng này được giảm xuống còn 5 triệu tấn/năm. Đồng thời, phạm vi áp dụng cũng được mở rộng từ công trình lọc dầu sang cả công trình hóa dầu.
Việc giảm ngưỡng phân cấp giúp phản ánh tốt hơn quy mô các dự án lọc, hóa dầu đang và sẽ được triển khai tại Việt Nam.
Một điểm mới hoàn toàn của Thông tư là bổ sung tiêu chí phân cấp đối với công trình sản xuất nhiên liệu mới, gồm hydrogen, các dẫn xuất hydrogen và nhiên liệu hàng không bền vững (SAF).
Theo đó, công trình có tổng công suất từ 300 nghìn tấn sản phẩm/năm trở lên được xác định là công trình cấp I; dưới mức này được phân cấp thấp hơn.
Đây là lần đầu tiên nhóm công trình này được đưa vào hệ thống phân cấp công trình xây dựng, phù hợp với xu hướng chuyển dịch năng lượng và phát triển nhiên liệu phát thải thấp.
Tách riêng tiêu chí đối với nhiệt điện than và nhiệt điện khí
Khác với quy định trước đây áp dụng chung cho công trình nhiệt điện, Thông tư mới tách riêng tiêu chí đối với nhiệt điện than và nhiệt điện khí.
Cụ thể, tổ máy nhiệt điện than từ 600 MW trở lên được xác định là công trình cấp I; quy mô 300 MW đến dưới 600 MW là cấp II; từ 50 MW đến dưới 300 MW là cấp III.
Đối với nhiệt điện khí, công trình có tổ máy 750 MW trở lên được xác định là cấp I; từ 450 MW đến dưới 750 MW là cấp II; từ 50 MW đến dưới 450 MW là cấp III.
Việc phân tách này phản ánh sự khác biệt về công nghệ, quy mô và đặc điểm đầu tư giữa hai loại hình phát điện.
Ngoài các nội dung trên, Thông tư tiếp tục hoàn thiện tiêu chí phân cấp đối với hàng trăm loại công trình thuộc các lĩnh vực dân dụng, công nghiệp, hạ tầng kỹ thuật, giao thông, hàng hải, hàng không, thủy lợi, môi trường và năng lượng.
Đáng chú ý, Thông tư bổ sung hoặc hoàn thiện tiêu chí đối với các công trình điện gió ngoài khơi, công trình lấn biển, công trình sản xuất hóa chất mới, kho chứa hóa chất, trạm sạc điện, công trình cấp nước, thoát nước, xử lý chất thải và nhiều loại hình công trình mới phát sinh trong thực tiễn đầu tư xây dựng những năm gần đây.
