Giá xăng dầu liên tục giảm trong thời gian qua đang tạo kỳ vọng hạ nhiệt chi phí sản xuất và lưu thông VLXD. Tuy nhiên, tác động đến từng nhóm vật liệu không đồng đều. Trong bối cảnh đầu tư công tăng tốc, nhu cầu xây dựng phục hồi và nguồn cung một số vật liệu vẫn còn hạn chế, giá nhiên liệu giảm mới chỉ góp phần giảm áp lực chi phí, chưa đủ tạo động lực kéo mặt bằng giá VLXD đi xuống. 
Giá nhiên liệu giảm tạo dư địa giảm chi phí
Từ đầu tháng 6 đến nay, thị trường xăng dầu trong nước ghi nhận nhiều đợt điều chỉnh giảm. Theo Bộ Công Thương, giá bán lẻ xăng E10 RON95-III đã giảm từ mức trên 21.000 đồng/lít xuống còn khoảng 20.000 đồng/lít sau kỳ điều hành ngày 09/7. Giá dầu diesel, loại nhiên liệu có tác động trực tiếp đến hoạt động vận tải hàng hóa và thi công xây dựng cũng giảm đáng kể so với giai đoạn đỉnh trong quý II.
Đáng chú ý, trong văn bản vừa gửi UBND các tỉnh, thành phố về việc tăng cường quản lý giá VLXD, Bộ Xây dựng cho biết, giá dầu diesel bình quân trong tháng 6 đã giảm khoảng 8.414 đồng/lít, tương đương gần 25% so với tháng 4/2026, trong khi giá xăng E5 RON92 bình quân giảm khoảng 1.934 đồng/lít (8,34%). Đây là mức giảm đủ lớn để tác động tích cực đến chi phí vận tải, khai thác và phân phối VLXD.
Có thể thấy, nhiên liệu là một trong những cấu phần chi phí quan trọng của chuỗi cung ứng VLXD. Từ khâu khai thác đá, cát, vận chuyển clinker, xi măng, thép cho đến phân phối tới công trường đều phụ thuộc lớn vào dầu diesel. Vì vậy, việc giá nhiên liệu giảm được kỳ vọng sẽ góp phần giảm chi phí logistics, cải thiện hiệu quả sản xuất và tạo điều kiện ổn định giá bán trên thị trường.
Mặc dù chi phí nhiên liệu giảm, mặt bằng giá VLXD trong nước vẫn chưa xuất hiện xu hướng giảm rõ rệt. Điều này phản ánh thực tế rằng giá nhiên liệu chỉ là một trong nhiều yếu tố cấu thành giá thành sản phẩm.
Đối với ngành thép, nguyên liệu đầu vào như quặng sắt, than luyện cốc và thép phế vẫn chịu tác động từ biến động của thị trường quốc tế. Theo Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), sản lượng thép trong những tháng đầu năm tiếp tục phục hồi nhờ nhu cầu trong nước cải thiện và đầu tư công được đẩy mạnh. Tuy nhiên, giá thép vẫn chịu áp lực từ biến động nguyên liệu nhập khẩu và cạnh tranh gay gắt trên thị trường khu vực.
Ở nhóm xi măng, dù chi phí vận chuyển có xu hướng giảm, doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với áp lực từ giá điện, chi phí bảo dưỡng dây chuyền, chi phí tài chính và tình trạng dư thừa công suất kéo dài. Không ít doanh nghiệp tiếp tục duy trì chính sách giá ổn định để bảo đảm dòng tiền, thay vì điều chỉnh giảm ngay theo biến động của nhiên liệu.
Trong khi đó, đối với cát, đá xây dựng và đất san lấp, yếu tố quyết định giá không chỉ nằm ở chi phí vận chuyển mà còn phụ thuộc vào nguồn cung. Tại nhiều địa phương, việc cấp phép khai thác mới, mở rộng mỏ hoặc hoàn thiện thủ tục về khoáng sản vẫn cần thêm thời gian, khiến nguồn cung chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu từ các dự án hạ tầng quy mô lớn.
Thực tế này cho thấy, tác động của giá nhiên liệu đến thị trường VLXD mang tính gián tiếp và có độ trễ nhất định.
Tác động của giá nhiên liệu không đồng đều
Theo các chuyên gia kinh tế xây dựng, tỷ trọng chi phí vận chuyển trong giá thành VLXD dao động khá lớn giữa các nhóm sản phẩm.
Đối với cát, đá xây dựng và vật liệu san lấp, những sản phẩm có giá trị thấp nhưng khối lượng lớn, chi phí vận chuyển có thể chiếm từ 20 - 40% giá thành khi khoảng cách từ mỏ đến công trình kéo dài hàng chục hoặc hàng trăm km. Vì vậy, đây là nhóm vật liệu được hưởng lợi rõ nhất khi giá dầu diesel giảm.
Ngược lại, với thép xây dựng, xi măng hoặc kính xây dựng, chi phí nguyên liệu, năng lượng, khấu hao thiết bị và tài chính vẫn chiếm tỷ trọng lớn hơn nhiều so với chi phí vận chuyển. Do đó, việc giảm giá nhiên liệu chỉ giúp doanh nghiệp cải thiện biên lợi nhuận hoặc giảm áp lực chi phí, chứ chưa đủ tạo ra sự điều chỉnh mạnh về giá bán.
Một số doanh nghiệp logistics cũng cho biết, việc điều chỉnh cước vận tải thường có độ trễ do còn phụ thuộc vào hợp đồng đã ký kết, giá nhân công và các khoản chi phí vận hành khác. Điều này lý giải vì sao giá nhiên liệu giảm chưa ngay lập tức phản ánh vào giá vật liệu trên thị trường.
Bộ Xây dựng yêu cầu công bố giá sát thực tế
Điểm đáng chú ý trong diễn biến thị trường, Bộ Xây dựng đã yêu cầu các địa phương rà soát, cập nhật và công bố giá VLXD sát với biến động thực tế của thị trường thông qua Công văn số 10426/BXD-KTQLXD ngày 07/7/2026 của Bộ Xây dựng.
Theo Bộ Xây dựng, vẫn còn tình trạng một số địa phương công bố giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng chậm, thậm chí chưa phản ánh đầy đủ những biến động mới của chi phí đầu vào. Điều này có thể dẫn đến chênh lệch giữa giá công bố và giá giao dịch thực tế, gây khó khăn cho công tác lập dự toán, điều chỉnh hợp đồng và quản lý chi phí đầu tư xây dựng.
Bộ cũng yêu cầu tăng cường kiểm tra việc kê khai giá, theo dõi diễn biến nguồn cung, kịp thời xử lý hiện tượng đầu cơ, găm hàng hoặc tăng giá bất hợp lý đối với các loại vật liệu chủ yếu như thép, xi măng, cát, đá và nhựa đường.
Động thái này được đánh giá là cần thiết trong bối cảnh nhiều dự án hạ tầng trọng điểm đang bước vào giai đoạn thi công cao điểm. Khi hệ thống công bố giá phản ánh đúng diễn biến thị trường, các chủ đầu tư và nhà thầu sẽ có cơ sở chính xác hơn để quản lý chi phí và hạn chế phát sinh tranh chấp trong quá trình thực hiện hợp đồng.
Áp lực chi phí đã giảm nhưng chưa hoàn toàn được tháo gỡ
Nhìn tổng thể, việc giá nhiên liệu giảm đang góp phần giảm áp lực chi phí cho doanh nghiệp VLXD và các nhà thầu xây dựng. Đây là tín hiệu tích cực, nhất là khi nền kinh tế đang bước vào giai đoạn tăng tốc giải ngân đầu tư công và thị trường bất động sản từng bước phục hồi.
Tuy nhiên, để mặt bằng giá VLXD thực sự hạ nhiệt cần có thêm nhiều điều kiện đồng thời.
Trước hết là bảo đảm nguồn cung ổn định đối với cát xây dựng, đá xây dựng và vật liệu san lấp tại các khu vực có nhu cầu lớn. Thứ hai là kiểm soát tốt giá nguyên liệu nhập khẩu của ngành thép và xi măng trong bối cảnh thị trường hàng hóa thế giới vẫn tiềm ẩn nhiều biến động. Bên cạnh đó, việc đẩy nhanh công bố giá VLXD và chỉ số giá xây dựng theo đúng diễn biến thị trường sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong xây dựng kế hoạch sản xuất và đầu tư.
Ở góc độ doanh nghiệp, giá nhiên liệu giảm mang lại cơ hội cải thiện hiệu quả hoạt động thông qua tối ưu logistics, nâng cao năng lực quản trị chuỗi cung ứng và giảm chi phí vận chuyển. Tuy nhiên, lợi ích này sẽ phát huy rõ nét hơn nếu được kết hợp với chuyển đổi số trong quản lý vận tải, sử dụng phương tiện tiết kiệm nhiên liệu và tăng tỷ lệ vận chuyển đa phương thức.
Theo dự báo của các chuyên gia, quý III/2026 nhiều khả năng tiếp tục ghi nhận nhu cầu VLXD ở mức tích cực nhờ tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm và sự phục hồi từng bước của thị trường bất động sản.
Trong bối cảnh đó, giá nhiên liệu duy trì ở mặt bằng thấp hơn sẽ góp phần hạn chế đà tăng của chi phí sản xuất, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh. Dù vậy, khả năng xuất hiện một đợt giảm giá sâu đối với VLXD trong ngắn hạn được đánh giá là không cao, bởi các yếu tố chi phối khác như giá nguyên liệu đầu vào, nguồn cung khoáng sản, chi phí năng lượng và nhu cầu thị trường vẫn đóng vai trò quyết định.
Có thể thấy, việc giá nhiên liệu giảm đã mở ra dư địa tích cực cho thị trường VLXD, nhưng chưa đủ để ngay lập tức kéo mặt bằng giá đi xuống. Tác động rõ nét nhất hiện nay là giảm áp lực chi phí, hỗ trợ doanh nghiệp ổn định sản xuất và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các dự án xây dựng. Nếu cùng với đó là sự cải thiện về nguồn cung vật liệu, minh bạch hóa công bố giá và ổn định của thị trường nguyên liệu thế giới, áp lực chi phí VLXD trong những tháng cuối năm nhiều khả năng sẽ tiếp tục được nới lỏng, góp phần thúc đẩy tiến độ các công trình và nâng cao hiệu quả đầu tư xây dựng.
