Trước áp lực chi phí đầu vào phi mã và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng, doanh nghiệp buộc phải có giải pháp tự cứu mình, đồng thời kiến nghị Chính phủ tháo gỡ rào cản cơ chế để đảm bảo tiến độ các dự án. Cú sốc chi phí và rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng
Theo ghi nhận của phóng viên Tạp chí Xây dựng, từ cuối tháng 2/2026, xung đột tại khu vực Trung Đông gây bất ổn nghiêm trọng cho thị trường năng lượng toàn cầu, tạo ra những đợt sóng tăng giá chưa từng có tại thị trường nội địa.
Dữ liệu thực tế cho thấy giá dầu DO đã tăng từ mức 17.629 đồng/lít hồi đầu năm lên trên 30.230 đồng/lít, xác lập mức tăng đột biến 72%, vượt xa mọi kịch bản rủi ro dự phòng của các đơn vị thi công.
Tính đến cuối tháng 3/2026, các loại nhiên liệu chủ chốt phục vụ đại công trường đã chạm mức kỷ lục mới như Điêzen 0.05S-II đạt 40.450 đồng/lít (tăng 106%), hay dầu hỏa 2-K vọt lên 41.250 đồng/lít (tăng 108%) so với thời điểm trước biến động. Cập nhật đến đầu tháng 4/2026, giá dầu DO tiếp tục tăng lên trên 44.000 đồng/lít.
PGS.TS Trần Chủng - Chủ tịch Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI) nhận định, tình trạng này không chỉ làm tăng chi phí vận hành máy móc thi công trực tiếp, mà còn kéo theo hiệu ứng tăng giá dây chuyền đối với toàn bộ vật liệu thiết yếu.
Ghi nhận thực tế tại các dự án cho thấy, giá đá hộc đã tăng mạnh từ 565.000 đồng/m³ lên chạm mức 700.000 đồng/m³ (tăng 135.000 đồng/m³, tương ứng 24%); cát xây dựng tăng từ 340.000 - 430.000 đồng/m³ (tăng 26%).
Tương tự, các loại thép thanh xây dựng từ D10 - D32 cũng ghi nhận mức tăng từ 11 - 12%, hiện dao động quanh ngưỡng 18.000 - 19.000 đồng/kg.
Biến động giá nhanh và mạnh đã tạo ra tâm lý thi công cầm chừng tại nhiều mũi dự án, thậm chí tại khu vực phía Nam, giá vật liệu thực tế đang cao hơn công bố giá địa phương từ 1,3 - 1,5 lần do các địa phương chưa kịp thời cập nhật biến động giá cả thị trường, khiến mục tiêu duy trì phương thức thi công "3 ca, 4 kíp" trở nên khó khăn.
Chủ động xoay xở thích ứng với bão giá
Trước bối cảnh khó khăn bủa vây, các nhà thầu thi công đang phải triển khai đồng bộ nhiều giải pháp kỹ thuật và vận hành để kiểm soát chi phí sản xuất.
Đại diện một BQLDA giao thông chia sẻ, đơn vị thi công phải thắt chặt định mức tiêu hao nhiên liệu đến từng đầu máy, tối ưu hóa lộ trình vận chuyển và hạn chế tối đa xe chạy không tải, nhằm nâng cao hiệu suất thiết bị.
Về mặt quản trị tài chính, các doanh nghiệp đang phối hợp với chủ đầu tư rà soát điều khoản điều chỉnh giá, thu thập hóa đơn, chứng từ làm cơ sở quyết toán trượt giá và mở rộng mạng lưới cung ứng vật tư để giảm bớt lệ thuộc vào nguồn cung độc quyền.
Về định hướng lâu dài, PGS.TS Trần Chủng nhấn mạnh, các nhà thầu chú trọng chuyển đổi sang các thiết bị thế hệ mới, tiết kiệm năng lượng và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ quản trị dữ liệu để kiểm soát tiêu hao minh bạch.
Các phương án tìm kiếm vật liệu thay thế tại chỗ đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật cũng được ưu tiên đưa vào kế hoạch thi công để giảm giá thành vận chuyển.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng, những nỗ lực tự thân này chỉ có thể giúp doanh nghiệp trong ngắn hạn. Về lâu dài, nếu thiếu đi sự hỗ trợ kịp thời về mặt cơ chế từ phía cơ quan quản lý nhà nước, các nhà thầu khó trụ vững trước sức ép biến động dị biệt của thị trường như hiện nay.
Cần bình ổn giá nhiên liệu và vật liệu đầu vào
Nhằm bảo vệ tiến độ các công trình trọng điểm quốc gia, VARSI đã báo cáo và kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các Bộ, ngành sớm có giải pháp bình ổn giá nhiên liệu và vật liệu đầu vào phục vụ xây dựng hạ tầng giao thông.
Một trong những giải pháp then chốt là thiết lập cơ chế cập nhật, công bố chỉ số giá xây dựng kịp thời và sát với thực tế, tạo cơ sở pháp lý cho việc điều chỉnh giá hợp đồng.
Đồng thời, cơ quan chức năng cần xem xét chấp thuận gia hạn tiến độ cho các dự án bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi sự khan hiếm nguồn cung và nghiên cứu cơ chế hỗ trợ tài chính khi phát sinh vượt tổng mức đầu tư do yếu tố khách quan của thị trường toàn cầu.
Bên cạnh đó, Chủ tịch VARSI kiến nghị Chính phủ cần có chỉ đạo quyết liệt đối với các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu để bảo đảm cung ứng ổn định cho các dự án trọng điểm, tạo điều kiện cho nhà thầu mua nhiên liệu số lượng lớn để tránh gián đoạn thi công.
Việc tăng cường kiểm tra, kiểm soát thị trường VLXD để bảo đảm giá công bố sát với giá thực tế là nhiệm vụ cấp bách để bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhà thầu.
PGS.TS Trần Chủng khẳng định, sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên không chỉ giúp duy trì hoạt động sản xuất thi công, mà còn đóng góp vào mục tiêu phát triển hạ tầng giao thông quốc gia, đưa các mạch máu giao thông về đích đúng kế hoạch.
