Tiến độ giải ngân Chương trình mục tiêu quốc gia vẫn chậm, trong khi nhiều nhiệm vụ mới dừng ở giai đoạn chuẩn bị, chưa tạo chuyển biến rõ nét tại cơ sở. 
Sau 6 tháng triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) giai đoạn 2026-2030, hệ thống cơ chế, chính sách và bộ máy tổ chức ở Trung ương cơ bản đã được hoàn thiện. Tuy nhiên, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công còn chậm, nhiều nhiệm vụ trọng tâm về phát triển hạ tầng, giảm nghèo và nâng cao sinh kế chưa tạo được chuyển biến rõ nét tại cơ sở. Đây là nội dung được các Bộ, ngành tập trung phân tích tại Hội nghị quán triệt, thúc đẩy triển khai Chương trình MTQG do Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì, chiều 6/7.
Chưa tạo chuyển biến rõ rệt tại cơ sở
Theo Thứ trưởng Bộ NN&MT Nguyễn Hoàng Hiệp, Chương trình MTQG giai đoạn 2026-2030 có tổng nguồn vốn ngân sách khoảng 423.000 tỷ đồng. Trên cơ sở tổng kết giai đoạn 2021-2025, chương trình được thiết kế theo hướng tích hợp 3 chương trình mục tiêu quốc gia, tăng phân cấp, tập trung nguồn lực và quản lý theo kết quả.
Đến nay, hệ thống văn bản hướng dẫn ở Trung ương đã được ban hành tương đối đầy đủ; số lượng văn bản hướng dẫn giảm 79% so với giai đoạn trước. Bộ cũng đã ban hành Sổ tay hướng dẫn nhằm hệ thống hóa các quy định để hỗ trợ địa phương triển khai thuận lợi hơn.
Ở địa phương, tiến độ hoàn thiện các điều kiện triển khai vẫn chưa đồng đều. Đến hết tháng 6/2026, có 31/34 tỉnh, thành phố hoàn thành phân loại nhóm xã; 17 địa phương ban hành kế hoạch thực hiện chương trình; 9 địa phương ban hành nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách; trong khi mới có 4 địa phương ban hành Bộ tiêu chí xã nông thôn mới.
Đánh giá về hiện trạng triển khai, Bộ NN&MT cho rằng, kết quả đạt được đến nay chủ yếu tập trung ở khâu hoàn thiện thể chế, kiện toàn tổ chức và chuẩn bị nguồn lực. Trong khi đó, những nội dung tác động trực tiếp đến phát triển hạ tầng, tạo sinh kế, nâng cao thu nhập, giảm nghèo và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi vẫn chủ yếu ở giai đoạn chuẩn bị hoặc mới bắt đầu triển khai, chưa tạo chuyển biến rõ rệt tại cơ sở.
Một trong những điểm nghẽn lớn nhất được các Bộ, ngành chỉ ra là tiến độ giải ngân vốn đầu tư công. Theo Bộ NN&MT, đến ngày 30/6/2026, tổng vốn đầu tư công của Chương trình mới giải ngân hơn 2.714 tỷ đồng, đạt 23,5% kế hoạch; trong đó vốn NSTW giải ngân hơn 1.506 tỷ đồng, đạt 22,1% kế hoạch.
Riêng Chương trình xây dựng nông thôn mới và Chương trình giảm nghèo bền vững đều mới giải ngân khoảng 18,9% kế hoạch năm.
Tỷ lệ giải ngân vẫn ở mức thấp
Đồng quan điểm, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn nhận định, tiến độ giải ngân của các Chương trình MTQG đang chậm hơn mặt bằng giải ngân đầu tư công chung của cả nước. Mặc dù đã có kế hoạch vốn, dự án và cơ chế chính sách, tỷ lệ giải ngân vẫn ở mức thấp, cho thấy điểm nghẽn không chỉ nằm ở quy định mà còn ở khâu tổ chức thực hiện. Nguyên nhân được chỉ ra gồm: việc ban hành hướng dẫn còn thiếu đồng bộ, giao vốn chậm và năng lực triển khai tại một số địa phương còn hạn chế.
Để khắc phục tình trạng này, Bộ Tài chính kiến nghị Bộ NN&MT cùng Bộ Dân tộc và Tôn giáo khẩn trương rà soát, tổng hợp các vướng mắc của địa phương để bổ sung hướng dẫn còn thiếu; các địa phương sớm ban hành đầy đủ nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ vốn theo thẩm quyền nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý cho việc triển khai chương trình.
Theo Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, sau giai đoạn 2021-2025, các Chương trình MTQG đã tạo nhiều chuyển biến tích cực về hạ tầng nông thôn, giảm nghèo và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, bước sang giai đoạn mới, nhiều hạn chế vẫn chưa được khắc phục triệt để, như chương trình còn dàn trải; hệ thống văn bản từ Trung ương đến địa phương còn nhiều; việc xác định danh mục dự án, GPMB, đấu thầu, quản lý VLXD và phân bổ nguồn lực ở một số địa phương còn chậm, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giải ngân.
Phó Thủ tướng cũng chỉ rõ, năng lực tổ chức thực hiện giữa các địa phương còn chênh lệch lớn. Có địa phương giải ngân đạt trên 50%, nhưng cũng có nhiều địa phương đạt tỷ lệ rất thấp dù cùng áp dụng một cơ chế, chính sách, cho thấy yếu tố quyết định không chỉ nằm ở thể chế mà còn ở trách nhiệm của người đứng đầu và năng lực tổ chức thực hiện.
Để tạo chuyển biến trong 6 tháng cuối năm, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ NN&MT, với vai trò cơ quan thường trực Chương trình, tăng cường đôn đốc, kiểm tra, kịp thời tháo gỡ các khó khăn phát sinh; đồng thời phối hợp với Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan hoàn thiện cơ chế hướng dẫn, giám sát việc triển khai trên phạm vi cả nước. Đặc biệt, ngay trong tuần tới, Bộ NN&MT phải trình Chính phủ ban hành bộ tiêu chí đánh giá, chấm điểm KPI đối với kết quả triển khai và giải ngân Chương trình MTQG của từng Bộ, ngành và địa phương, làm cơ sở lượng hóa hiệu quả thực hiện và xác định rõ trách nhiệm của từng đơn vị.
Đối với các địa phương, Phó Thủ tướng yêu cầu chủ động hoàn thiện đầy đủ cơ chế, chính sách thuộc thẩm quyền để phân bổ nguồn vốn; đẩy mạnh phân cấp cho cấp xã; ưu tiên nguồn lực cho các nhu cầu thiết yếu như nước sạch, đất ở, đất sản xuất, giáo dục và y tế; đồng thời quyết tâm giải ngân 100% nguồn vốn NSTW giao trong năm 2026, coi đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm nhằm khắc phục tình trạng chậm giải ngân kéo dài trong nhiều năm qua.
