Giải pháp kỹ thuật xây dựng cầu cạn cho phát triển hạ tầng giao thông tại Tiểu vùng sông Mê Công

Cầu cạn góp phần giảm thiểu sử dụng cát và nâng cao tính bền vững trong phát triển 

Dự án nhận được sự hỗ trợ của Quỹ Hợp tác Mê Công - Hàn Quốc, thông qua Viện Mê Công và đã được Bộ GD&ĐT Việt Nam phê duyệt để triển khai thực hiện.

Quá trình phát triển kết cấu hạ tầng giao thông tại Tiểu vùng sông Mê Công đang làm gia tăng nhu cầu sử dụng cát làm vật liệu xây dựng và san lấp. Trong khi đó, nguồn cát tự nhiên tại nhiều khu vực ngày càng khan hiếm; việc khai thác quá mức có thể gây sạt lở bờ sông, biến đổi dòng chảy, suy giảm hệ sinh thái và ảnh hưởng đến sinh kế của cộng đồng.

Bên cạnh sức ép về vật liệu, nhiều khu vực trong Tiểu vùng sông Mê Công có nền đất yếu, thường xuyên chịu tác động của lũ lụt, sụt lún và biến đổi khí hậu. Các tuyến đường đắp cao theo phương pháp truyền thống thường cần sử dụng khối lượng cát lớn, đồng thời đặt ra những thách thức về xử lý nền đất, kiểm soát lún và duy trì khả năng thoát nước.

Trong bối cảnh đó, sử dụng kết cấu cầu cạn thay thế một phần đường đắp được xem là giải pháp có nhiều tiềm năng. Phương án này có thể giúp giảm nhu cầu sử dụng cát, hạn chế tác động đến nền đất yếu, duy trì hành lang thoát lũ, giảm chia cắt hệ sinh thái và nâng cao khả năng thích ứng của công trình giao thông trước biến đổi khí hậu.

Phát biểu tại Lễ khởi động, PGS. TS Nguyễn Văn Hùng - Hiệu trưởng Trường Đại học GTVT, nhấn mạnh, bài toán đặt ra không chỉ là xây dựng thêm các tuyến giao thông, mà quan trọng hơn là phải lựa chọn được các giải pháp xây dựng phù hợp, tiết kiệm tài nguyên, hạn chế tác động đến môi trường và bảo đảm hiệu quả trong suốt vòng đời công trình.

Trường Đại học GTVT cam kết phối hợp chặt chẽ với Viện Mê Công, Quỹ Hợp tác Mê Công - Hàn Quốc, các cơ quan quản lý và doanh nghiệp để các kết quả nghiên cứu của dự án có thể được chuyển giao và ứng dụng trong thực tiễn.

Trường Đại học Giao thông vận tải sẽ huy động đội ngũ chuyên gia trong các lĩnh vực cầu, đường, địa kỹ thuật, nền móng, vật liệu, môi trường, kinh tế xây dựng và quản lý kết cấu hạ tầng để triển khai dự án đúng mục tiêu, tiến độ và yêu cầu chất lượng.

Nhà trường đồng thời phối hợp với các thành viên Ban QLDA, các cơ quan quản lý, đơn vị tư vấn, doanh nghiệp sản xuất và nhà thầu thi công nhằm lựa chọn các trường hợp nghiên cứu có tính đại diện, đánh giá toàn diện các giải pháp và tăng cường khả năng chuyển giao kết quả.

Gắn kết nghiên cứu khoa học với nhu cầu thực tiễn

Phát biểu tại Lễ khởi động dự án, ông Madhurjya Kumar Dutta - Giám đốc Quỹ Hợp tác Mê Công - Hàn Quốc chúc mừng Trường Đại học GTVT và nhóm nghiên cứu đã được Quỹ Hợp tác Mê Công - Hàn Quốc lựa chọn tài trợ dự án.

Ông Madhurjya Kumar Dutta cho biết, Mê Công cần được hiểu là một khu vực liên kết gồm các quốc gia trong tiểu vùng Mê Công, không chỉ là một dòng sông hoặc các địa phương nằm dọc theo sông Mê Công. Vì vậy, dự án không nên chỉ tập trung vào Việt Nam mà cần thể hiện rõ khả năng kết nối, chia sẻ và áp dụng kết quả tại các quốc gia khác trong khu vực.

Kết quả của dự án cần phục vụ lợi ích chung và thúc đẩy hợp tác giữa các quốc gia Mê Công. Quỹ đặc biệt quan tâm đến quá trình triển khai và kết quả thực tế của dự án. Dự án không nên dừng lại ở việc xây dựng báo cáo nghiên cứu mà cần tạo ra những thay đổi cụ thể trong thực tiễn. Các giải pháp kỹ thuật được đề xuất cần có khả năng trình diễn, kiểm chứng và đánh giá trong điều kiện thực tế.

Trên cơ sở đó, dự án phải làm rõ liệu các kết quả đạt được có thể mở rộng và áp dụng tại các quốc gia Mê Công khác hay không. Thiết kế và kế hoạch triển khai dự án, nhóm thực hiện cần rà soát, hoàn thiện thiết kế dự án và xây dựng kế hoạch triển khai hợp lý, trong đó xác định rõ: Các mốc tiến độ chính của dự án; nội dung và kết quả dự kiến trong năm thứ nhất, năm thứ hai và năm thứ ba; số liệu cơ sở ban đầu để phục vụ việc theo dõi và đánh giá; cơ chế thu thập dữ liệu tại hiện trường; phương pháp giám sát tiến độ và đánh giá kết quả; khả năng trình diễn, nhân rộng và chuyển giao kết quả trong khu vực. Trong quá trình triển khai, nhóm nghiên cứu cần thường xuyên cập nhật tình hình và cung cấp dữ liệu thực tế từ hiện trường để Quỹ có thể theo dõi tiến độ.

Thông điệp mà ông Madhurjya Kumar Dutta đưa ra, một lần nữa khẳng định tầm quan trọng của dự án và kỳ vọng nhóm nghiên cứu sẽ đạt được những kết quả tốt, có thể chứng minh bằng thực tiễn. Thành công của dự án không chỉ được đo bằng các báo cáo hoàn thành mà quan trọng hơn là khả năng tạo ra giải pháp có giá trị, có thể ứng dụng, nhân rộng và mang lại lợi ích cho các quốc gia trong Tiểu vùng Mê Công.

Thúc đẩy phát triển kết cấu hạ tầng giao thông xanh, thích ứng và bền vững

Dự án tập trung nghiên cứu, đánh giá và đề xuất các giải pháp kỹ thuật xây dựng cầu cạn phù hợp với điều kiện tự nhiên và nhu cầu phát triển hạ tầng giao thông tại Tiểu vùng sông Mê Công.

Lễ khởi động là dấu mốc chính thức mở đầu quá trình triển khai dự án, đồng thời tạo diễn đàn để các bên thống nhất kế hoạch công việc, cơ chế phối hợp, phương pháp khảo sát, địa điểm nghiên cứu, sản phẩm dự kiến và những nhiệm vụ ưu tiên trong giai đoạn đầu.

Dự án được kỳ vọng sẽ cung cấp thêm cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc lựa chọn giải pháp xây dựng giao thông tại các khu vực có nền đất yếu, khan hiếm vật liệu và chịu tác động lớn của biến đổi khí hậu; qua đó góp phần giảm phụ thuộc vào nguồn cát tự nhiên và thúc đẩy phát triển kết cấu hạ tầng giao thông xanh, thích ứng và bền vững tại Tiểu vùng sông Mê Công, PGS.TS Nguyễn Văn Hùng nhấn mạnh.

Dự án sẽ tập trung các nội dung chính: Khảo sát thực trạng sử dụng cát trong xây dựng các công trình giao thông; Phân tích điều kiện địa chất, thủy văn và môi trường tại các khu vực nghiên cứu; Tổng hợp kinh nghiệm và công nghệ xây dựng cầu cạn; Đề xuất các dạng kết cấu và giải pháp thi công phù hợp; So sánh phương án cầu cạn và đường đắp về kỹ thuật, chi phí vòng đời, hiệu quả sử dụng tài nguyên và tác động môi trường; Xây dựng các trường hợp nghiên cứu và xem xét khả năng triển khai thí điểm; Đề xuất hướng dẫn và khuyến nghị phục vụ quy hoạch, thiết kế, đầu tư, xây dựng và quản lý kết cấu hạ tầng giao thông; Tổ chức các hoạt động đào tạo, hội thảo, chia sẻ kinh nghiệm và chuyển giao tri thức.

Sự tham gia của Ban QLDA Mỹ Thuận, Công ty Cổ phần UTC2, Công ty Bê tông Thủ Đức, TEDI South và các đơn vị liên quan sẽ giúp dự án tiếp cận các yêu cầu thực tiễn từ nhiều góc độ, bao gồm quản lý dự án, khảo sát, thiết kế, sản xuất cấu kiện, thi công và quản lý khai thác công trình.

Đây là điều kiện quan trọng để các kết quả nghiên cứu không chỉ có giá trị khoa học mà còn có khả năng áp dụng vào những dự án giao thông cụ thể.

Báo cáo tại Lễ khởi động dự án, TS Ngô Châu Phương - Trường Đại học GTVT chia sẻ, hiện nay mạng lưới cao tốc quy hoạch tại ĐBSCL dài 1.256 km, trong đó mới chỉ 311 km đã hoàn thành và 719 km chưa được đầu tư, cho thấy dư địa phát triển hạ tầng còn rất lớn. Tuy nhiên, nhu cầu cát cho xây dựng đã tăng 40,8% chỉ trong một năm (2023 - 2024) và giai đoạn 2021 - 2030 ước tính cần 100 - 120 triệu m³, trong khi nguồn cung nội vùng chỉ đáp ứng dưới 50% và giá cát đã tăng 2 - 3 lần. Đáng chú ý, tỷ lệ bồi hoàn cát tự nhiên của lưu vực chỉ khoảng 10%, đặt ra nguy cơ cạn kiệt trữ lượng trong vòng một thập kỷ.

Khai thác cát quá mức là nguyên nhân chính gây xói lở 68% đường bờ biển ĐBSCL hiện đang bị xói lở, với 621 điểm sạt lở, tổng chiều dài 610 km, trong đó 147 điểm được xếp loại đặc biệt nguy hiểm. Đồng thời, điều kiện địa chất yếu (đất sét mềm sâu 15 - 40 m, tốc độ lún 1 - 3 cm/năm) khiến nền đắp truyền thống phải chờ lún 12- 16 tháng và chỉ đạt tuổi thọ mặt đường 15 - 20 năm.