Giảm 30% thuế, làm sao tránh “điểm gãy” tại ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng?

Chiều 20/8, tại Phiên họp thứ 5, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Nghị quyết của Quốc hội về giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cá nhân và doanh nghiệp.

Khó khăn lớn nhất không chỉ nằm ở số thuế phải nộp

Theo Tờ trình của Chính phủ, cá nhân cư trú có thu nhập từ kinh doanh, doanh thu hằng năm không quá 10 tỷ đồng được đề xuất giảm 30% số thuế thu nhập cá nhân phải nộp trong năm 2026 và 2027. Doanh nghiệp, tổ chức được thành lập theo pháp luật Việt Nam, có doanh thu từng năm không quá 10 tỷ đồng cũng được giảm 30% số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp trong hai năm này. Trường hợp doanh nghiệp đang được hưởng ưu đãi theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp hoặc các luật, nghị quyết khác của Quốc hội, mức giảm 30% được tính trên số thuế còn phải nộp sau khi trừ các khoản ưu đãi.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, theo số thu năm 2025, chính sách dự kiến làm giảm thu ngân sách khoảng 3.191 tỷ đồng trong năm 2026 và 3.510 tỷ đồng trong năm 2027. Việc giảm thu trước mắt sẽ giúp cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp giữ lại lợi nhuận để tái đầu tư, mở rộng sản xuất, tăng thu nhập khả dụng. 

Trình bày báo cáo thẩm tra sơ bộ, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Thị Phú Hà cho biết, Thường trực Ủy ban và các cơ quan của Quốc hội nhất trí về sự cần thiết ban hành Nghị quyết, đồng thời tán thành việc xem xét, thông qua theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Tuy nhiên, kết quả khảo sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) được dẫn trong báo cáo cho thấy, khó khăn lớn nhất của hộ, cá nhân kinh doanh hiện nay là các vấn đề pháp lý và chi phí tuân thủ, chiếm tới 73,3%.

Các vướng mắc phát sinh từ cách hiểu, áp dụng và thực hiện những quy định mới về thuế, kế toán, hóa đơn, PCCC, an toàn thực phẩm và bảo hiểm xã hội. Việc chuyển từ thuế khoán sang kê khai cũng khiến nhiều hộ kinh doanh phải trả thêm chi phí cho phần mềm hóa đơn, kế toán và các dịch vụ hỗ trợ.

Theo cơ quan thẩm tra, những khó khăn này chưa được giải quyết trong phương án Chính phủ trình. Việc giảm 30% số thuế phải nộp cũng có thể không tạo ra tác động đáng kể đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ không có lợi nhuận hoặc không phát sinh số thuế phải nộp.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ đánh giá thực chất những vướng mắc đang phát sinh, từ đó đưa ra giải pháp trực tiếp hơn về thủ tục kê khai, kế toán, hóa đơn điện tử và chi phí tuân thủ. Yêu cầu làm rõ cơ sở áp dụng chung ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng cho tất cả ngành, lĩnh vực. Cách xác định doanh thu cần được quy định cụ thể đối với doanh nghiệp có kỳ tính thuế khác năm dương lịch, doanh nghiệp mới thành lập, hoạt động chưa đủ 12 tháng hoặc thực hiện chia, tách, hợp nhất, sáp nhập.

Đối với doanh thu từ chuyển nhượng vốn, bất động sản và những khoản thu không phản ánh hoạt động sản xuất, kinh doanh thường xuyên, cần quy định rõ có được tính vào ngưỡng 10 tỷ đồng hay không.

Một vấn đề khác được cơ quan thẩm tra đặt ra là sự thiếu thống nhất giữa phạm vi doanh nghiệp được giảm thuế trong dự thảo Nghị quyết với Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và dự thảo nghị định hướng dẫn. Nếu không được rà soát, quy định có thể dẫn đến những cách hiểu khác nhau khi thực hiện.

Lo ngại doanh nghiệp không muốn vượt ngưỡng 10 tỷ đồng

Tại phiên thảo luận, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu Chính phủ và Bộ Tài chính giải trình thuyết phục hai vấn đề: (i) Vì sao lựa chọn mức giảm 30% mà không phải 20% hoặc 40%; (ii) vì sao áp dụng ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng mà không phải 5 tỷ đồng hoặc mức khác?

Theo Chủ tịch Quốc hội, cách thiết kế chính sách có thể tạo ra một “điểm gãy” về nghĩa vụ thuế. Doanh nghiệp có doanh thu không quá 10 tỷ đồng được giảm 30% số thuế phải nộp, trong khi doanh nghiệp chỉ vượt ngưỡng một tỷ lệ nhỏ lại mất toàn bộ ưu đãi.

Chênh lệch nghĩa vụ thuế phát sinh đột ngột có thể khiến doanh nghiệp không muốn mở rộng quy mô hoặc tìm cách giữ doanh thu dưới ngưỡng ưu đãi. Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Bộ Tài chính đánh giá đầy đủ tác động này và nghiên cứu cơ chế phù hợp, tránh triệt tiêu động lực phát triển.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, mục tiêu của chính sách không phải giảm thuế đại trà theo một tỷ lệ cào bằng mà phải đúng đối tượng, đúng mức và đúng mục tiêu. Việc ưu đãi cần gắn với các lĩnh vực Nhà nước đang khuyến khích như đổi mới sáng tạo, công nghệ cao, công nghệ hỗ trợ, kinh tế xanh, chuyển đổi số, nghiên cứu và phát triển tại vùng khó khăn, nâng cao năng suất lao động.

Tư duy quản lý ngân sách cũng cần chuyển từ tập trung thu trong ngắn hạn sang nuôi dưỡng nguồn thu, mở rộng cơ sở thu và tạo động lực tăng trưởng dài hạn. Bên cạnh nguy cơ làm giảm động lực mở rộng quy mô, ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng còn có thể phát sinh hành vi chia tách pháp nhân, chia nhỏ doanh thu để đủ điều kiện giảm thuế.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cảnh báo, nếu không có biện pháp quản lý chặt chẽ, doanh nghiệp có thể được chia nhỏ để lọt qua ngưỡng 10 tỷ đồng. Chính sách hỗ trợ khi đó sẽ bị lợi dụng, gây thất thu ngân sách và tạo bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp.

Ngành Thuế được yêu cầu tăng cường quản lý đối với kinh tế số, thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng xuyên biên giới, chuyển nhượng vốn và những hoạt động có nguy cơ chuyển lợi nhuận. Dữ liệu của cơ quan thuế cần được kết nối với ngân hàng, hệ thống đăng ký kinh doanh, quản lý đất đai, hải quan và các cơ quan liên quan để phát hiện việc chia nhỏ doanh thu, chuyển giá, trốn thuế và gian lận thuế.

Đối với quá trình chuyển hộ kinh doanh từ thuế khoán sang kê khai, là chủ trương đúng nhằm minh bạch hoạt động kinh doanh và hiện đại hóa quản lý thuế. Tuy nhiên, cơ quan quản lý phải tính đến khó khăn của người dân trong tiếp cận công nghệ, sử dụng hóa đơn điện tử, lập chứng từ, sổ sách kế toán và kê khai thuế. Chính phủ cần hướng dẫn cụ thể từng khâu, giúp hộ kinh doanh dễ thực hiện, đồng thời bảo đảm thu đúng, thu đủ và ngăn ngừa việc thông đồng giữa cán bộ thuế với người nộp thuế.

Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành phương án giảm thuế và thống nhất trình Quốc hội xem xét, thông qua Nghị quyết theo trình tự, thủ tục rút gọn. Yêu cầu Chính phủ bổ sung thuyết minh về căn cứ lựa chọn mức giảm 30% và ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng; rà soát đối tượng áp dụng, bảo đảm công bằng và đúng mục tiêu; xây dựng quy định ngăn chặn việc chia, tách doanh nghiệp, chia nhỏ doanh thu để hưởng ưu đãi. Việc thực hiện chính sách không được làm phát sinh thêm thủ tục cho người nộp thuế. Bộ Tài chính cần đơn giản hóa kê khai, kế toán, hóa đơn điện tử, giảm chi phí tuân thủ và hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển thành doanh nghiệp. Về dài hạn, Chính phủ cần xây dựng chương trình cải cách thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp, thay vì tiếp tục áp dụng các giải pháp giảm thuế mang tính ngắn hạn.