Gắn với cấu trúc không gian phát triển của Thủ đô, Đề án “Đô thị Hà Nội thông minh” được định hướng xây dựng một mô hình quản trị đô thị hiện đại, lấy dữ liệu và nền tảng số làm trung tâm, từng bước hình thành hệ sinh thái đô thị thông minh, bền vững và có năng lực cạnh tranh khu vực. Định hình mô hình đô thị thông minh tích hợp không gian - dữ liệu - hạ tầng
Theo Kế hoạch số 129/KH-UBND, đề án đô thị thông minh đặt mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành đô thị thông minh hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, với mô hình phát triển mang bản sắc riêng, hiện đại và bền vững, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.
Trọng tâm của đề án không chỉ là ứng dụng công nghệ, mà là tái cấu trúc toàn diện cách thức tổ chức và vận hành đô thị. Theo đó, Hà Nội chuyển từ mô hình quản lý hành chính truyền thống sang quản trị đô thị dựa trên dữ liệu, nền tảng số và hệ thống điều hành tập trung.
Mô hình điều hành được xác lập với Trung tâm điều hành đô thị thông minh (IOC) cấp Thành phố làm hạt nhân, kết nối với các IOC cấp phường, xã và các nền tảng chuyên ngành. Hệ thống này cho phép giám sát, phân tích và điều hành đô thị theo thời gian thực, từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong các lĩnh vực trọng điểm như giao thông, môi trường, an ninh, quy hoạch và quản lý tài nguyên đô thị.
Đáng chú ý, đề án đặt dữ liệu vào vị trí trung tâm, coi dữ liệu là tài sản chiến lược và là “mạch máu” của nền kinh tế đô thị. Theo đó, toàn bộ dữ liệu của các sở, ngành và địa phương được kết nối vào Kho dữ liệu đô thị tập trung (Urban Data Lake), vận hành theo nguyên tắc “một lần tạo lập - dùng chung toàn Thành phố”, bảo đảm tính thống nhất, minh bạch và khả năng khai thác hiệu quả.
Song song đó, hạ tầng số được đầu tư đồng bộ với các nền tảng công nghệ lõi như AI, Big Data, Digital Twin, IoT và các hệ thống an ninh mạng. Kiến trúc hệ thống được thiết kế theo hướng mở, linh hoạt, bảo đảm khả năng mở rộng và nâng cấp trong dài hạn, phù hợp với tốc độ phát triển của công nghệ.
Đề án cũng đặt ra các mục tiêu cụ thể đến năm 2030 như đạt cơ bản các tiêu chí đô thị thông minh bền vững, hình thành nền tảng dữ liệu thống nhất, cung cấp dịch vụ công 24/7 và hướng tới vị trí trong nhóm các đô thị thông minh có xếp hạng uy tín toàn cầu.
Tích hợp quy hoạch đô thị với hạ tầng số
Một điểm nổi bật của Đề án là yêu cầu tích hợp hạ tầng số ngay từ khâu quy hoạch đô thị. Theo đó, các dự án giao thông, khu đô thị, khu công nghiệp và các không gian chức năng phải được thiết kế theo hướng “thông minh ngay từ đầu”, bảo đảm khả năng kết nối, giám sát và điều hành trong suốt vòng đời.
Hệ thống quy hoạch được số hóa toàn diện, với 100% quy hoạch chi tiết được xây dựng dưới dạng 3D, tích hợp GIS, cho phép kết nối dữ liệu quy hoạch với dân cư, hạ tầng và môi trường. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao tính minh bạch và hỗ trợ ra quyết định trong quản lý đô thị.
Đề án cũng gắn chặt với định hướng phát triển không gian đô thị theo mô hình chùm đô thị đa cực, đa trung tâm, đa tầng - đa lớp. Trong đó, việc phát triển đô thị nén tại khu vực trung tâm đi đôi với mở rộng không gian ngầm, kết hợp với mô hình TOD nhằm tối ưu hóa sử dụng đất và giảm áp lực lên hạ tầng.
Không gian đô thị được tổ chức theo hướng cân bằng giữa phát triển và bảo tồn, với việc ưu tiên duy trì các hành lang xanh, vành đai xanh, hệ thống sông hồ và không gian sinh thái. Đồng thời, các giải pháp hạ tầng kỹ thuật như thoát nước, chống ngập, cấp nước và năng lượng được tích hợp với hệ thống giám sát và điều khiển thông minh.
Trong lĩnh vực dịch vụ đô thị, Hà Nội hướng tới cung cấp các dịch vụ công và tiện ích theo hướng chủ động, cá nhân hóa, giảm thiểu thủ tục hành chính và nâng cao trải nghiệm số cho người dân. Ứng dụng công dân số đóng vai trò là “cửa ngõ số”, giúp người dân tiếp cận dịch vụ công và tham gia vào quá trình quản lý đô thị.
Bên cạnh đó, đề án cũng nhấn mạnh vai trò của hạ tầng viễn thông và công nghệ, với việc phát triển mạng 5G/6G, hệ thống cảm biến, camera AI, trung tâm dữ liệu và các nền tảng số dùng chung. Đây là nền tảng để hình thành hệ sinh thái đô thị thông minh, trong đó các thành phần hạ tầng, dữ liệu và dịch vụ được kết nối và vận hành đồng bộ.
Một yếu tố quan trọng khác là phát triển nguồn nhân lực và văn hóa công dân số. Đề án yêu cầu nâng cao năng lực quản lý, vận hành đô thị thông minh cho đội ngũ cán bộ, đồng thời xây dựng nhận thức và kỹ năng số cho người dân, bảo đảm sự tham gia chủ động của cộng đồng trong quá trình phát triển đô thị.
Trong tổng thể, Đề án đô thị thông minh Hà Nội không chỉ là một chương trình ứng dụng công nghệ, mà là bước chuyển căn bản trong tư duy phát triển đô thị, từ quản lý sang quản trị, từ phân tán sang tích hợp, từ phản ứng sang dự báo. Khi dữ liệu, hạ tầng số và quy hoạch được gắn kết chặt chẽ, Hà Nội có cơ sở để hình thành một mô hình đô thị thông minh đặc trưng, vừa hiện đại, vừa giữ được bản sắc và hướng tới phát triển bền vững trong dài hạn.
