Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn dài hạn được HĐND TP Hà Nội thông qua, xác lập cấu trúc đô thị đa trung tâm, đa tầng, lấy sông Hồng làm trục cảnh quan chủ đạo, đồng thời chuyển mạnh từ tư duy quy hoạch định hướng sang quy hoạch hành động, tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới. Cấu trúc đô thị đa trung tâm, lấy sông Hồng làm trục phát triển
Quy hoạch tổng thể xác lập tầm nhìn dài hạn cho Hà Nội theo các giai đoạn phát triển rõ ràng, hướng tới mục tiêu xây dựng Thủ đô năm 2035 trở thành đô thị “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế.
Điểm nhấn cốt lõi của đồ án là định hình cấu trúc đô thị theo mô hình phát triển mở, đa tầng, đa lớp, đa cực và đa trung tâm. Trong cấu trúc này, sông Hồng được xác định là trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo, đóng vai trò kết nối không gian đô thị với vùng Thủ đô, vùng đồng bằng sông Hồng và các hành lang kinh tế liên vùng, quốc tế.
Không gian đô thị được tổ chức theo mô hình “chùm đô thị hướng tâm”, với đô thị trung tâm là hạt nhân, kết nối với hệ thống đô thị vệ tinh được phân vai chức năng rõ ràng. Cách tiếp cận này nhằm giãn dân khu vực lõi, đồng thời tạo các cực tăng trưởng mới, góp phần phân bổ lại dân cư và nguồn lực phát triển.
Quy hoạch xác định hệ thống 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực, hình thành khung kết nối không gian kinh tế đô thị đồng bộ. Các trục này đóng vai trò như “xương sống” tổ chức phát triển, gắn kết các khu vực đô thị, công nghiệp, dịch vụ và không gian sinh thái.
Trong bối cảnh quỹ đất hạn chế, quy hoạch chuyển hướng khai thác không gian theo chiều đứng và tích hợp đa chức năng. Không gian đô thị được tổ chức theo ba tầng: không gian ngầm cho hạ tầng và dịch vụ; không gian mặt đất cho sinh hoạt và giao thông; và không gian trên cao cho các mô hình phát triển mới. Cấu trúc đa lớp này đồng thời tích hợp các lớp giá trị di sản, sinh thái và kinh tế số, bảo đảm sự hài hòa giữa phát triển và bảo tồn.
Đối với khu vực nông thôn, quy hoạch chuyển từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang kinh tế nông nghiệp sinh thái, ứng dụng công nghệ cao, gắn với bảo tồn không gian làng truyền thống theo cấu trúc “làng trong phố - phố trong làng”.
Một điểm nhấn quan trọng khác là phát triển không gian xanh, với mục tiêu tỷ lệ cây xanh đạt 40 - 50% diện tích tự nhiên toàn thành phố, đồng thời duy trì hợp lý quỹ đất nông nghiệp, lâm nghiệp, mặt nước và hành lang thoát lũ nhằm bảo đảm phát triển bền vững.
11 nhóm giải pháp đột phá trong quy hoạch
Khác với cách tiếp cận truyền thống, quy hoạch lần này nhấn mạnh chuyển từ “quy hoạch hàn lâm” sang “quy hoạch hành động”, gắn chặt định hướng phát triển với chương trình, kế hoạch triển khai cụ thể theo từng giai đoạn.
Đồ án đề xuất 11 nhóm giải pháp đột phá, trong đó nổi bật là tăng cường liên kết vùng; phát triển đô thị theo mô hình TOD lấy giao thông công cộng làm trung tâm; hình thành các cực tăng trưởng mới để giãn dân khu vực nội đô; xây dựng đô thị thông minh, xanh và bền vững; tái thiết đô thị có chọn lọc; khai thác không gian đa tầng, đa lớp; phát triển sân bay thứ hai của vùng Thủ đô tại phía Nam; đồng thời giải quyết căn bản các vấn đề môi trường.
Lộ trình triển khai được cụ thể hóa theo các giai đoạn 5 năm và hằng năm, đồng bộ với kế hoạch đầu tư công và phát triển kinh tế - xã hội. Các quy hoạch cấp dưới và quy hoạch ngành sẽ được rà soát, điều chỉnh để bảo đảm thống nhất với định hướng tổng thể.
Đáng chú ý, nhu cầu nguồn lực cho quy hoạch là rất lớn, với tổng vốn đầu tư dự kiến lên tới hàng chục triệu tỷ đồng trong các giai đoạn phát triển. Điều này đòi hỏi cơ chế huy động linh hoạt, trong đó nhấn mạnh khai thác giá trị đất đai theo mô hình TOD, phát hành trái phiếu đô thị và đẩy mạnh hợp tác công tư.
Song song với đó, thành phố định hướng thiết lập hệ thống quản lý đầu tư liên ngành, tăng cường giám sát và đánh giá định kỳ để bảo đảm tiến độ và chất lượng triển khai, hạn chế sai lệch so với định hướng quy hoạch.
Việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý quy hoạch cũng được đặt ra như một yêu cầu tất yếu, thông qua xây dựng hệ thống dữ liệu không gian và mô hình “bản sao số” đô thị, góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả điều hành.
“Đánh thức” giá trị sông hồ trong cấu trúc đô thị
Một trong những nội dung được nhấn mạnh là vai trò của hệ thống sông, hồ trong cấu trúc đô thị. Không gian mặt nước không chỉ là yếu tố tự nhiên mà còn là “linh hồn” của đô thị, quyết định diện mạo và chất lượng sống.
Quy hoạch nâng tầm sông Hồng trở thành trục dẫn dắt phát triển, mở ra hướng chuyển đổi không gian đô thị từ “quay lưng” sang “hướng sông”. Đồng thời, các dòng sông lịch sử như sông Nhuệ, Đáy, Đuống, Tô Lịch được định hướng phục hồi, kết hợp cải thiện hệ thống thoát nước và môi trường.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, cần giải quyết đồng bộ các thách thức về ô nhiễm nguồn nước, áp lực đô thị hóa và cơ chế phối hợp liên vùng. Việc kiểm soát hành lang bảo vệ sông, phát triển không gian công cộng ven sông và ứng dụng công nghệ trong quản lý thủy văn được xem là những giải pháp trọng tâm.
Quy hoạch tổng thể Thủ đô đã được xây dựng trên cơ sở tiếp thu rộng rãi ý kiến từ các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia và cộng đồng dân cư. Hàng nghìn ý kiến đóng góp đã được tổng hợp, tập trung vào các vấn đề trọng tâm như phát triển không gian sông Hồng, bảo tồn di sản, hạ tầng giao thông và môi trường.
Trên cơ sở đó, đồ án tiếp tục được hoàn thiện, bảo đảm tính khả thi, đồng bộ và phù hợp với định hướng phát triển dài hạn, trước khi triển khai theo đúng quy định.
