Phương án Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5.000 đang được nghiên cứu trên chiều dài khoảng 40 km, từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, với quy mô khoảng 11.418 ha. Trục không gian chiến lược để tái cấu trúc đô thị trung tâm
Không gian hai bên sông được định hướng trở thành trục xanh - văn hóa - cảnh quan trung tâm của Thủ đô, gắn với trục đại lộ cảnh quan sông Hồng và hệ thống công viên, đô thị, dịch vụ mới.
Theo định hướng Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000 để thực hiện Dự án đầu tư Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, khu vực nghiên cứu kéo dài khoảng 40 km theo hướng Tây Bắc - Đông Nam, đi qua địa bàn 16 xã, phường của Hà Nội.
Ranh giới nghiên cứu phía Bắc đến tả sông Hồng, phía Nam đến hữu sông Hồng; phía Tây giáp cầu Hồng Hà và phía Đông giáp cầu Mễ Sở với tổng diện tích khoảng 11.418 ha.
Hiện trạng cho thấy mặt nước chiếm khoảng 3.626 ha, tương đương gần 30% diện tích nghiên cứu; đất bãi ngoài đê khoảng 3.378 ha, chiếm gần 30%; đất ở khoảng 1.102 ha, chiếm khoảng 10%. Trong khu vực còn có hệ thống làng xóm lâu đời và 125 công trình di tích, trong đó có các di tích đã được xếp hạng cấp quốc gia, cấp thành phố.
Việc điều chỉnh quy hoạch được đặt trong định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, trong đó sông Hồng được xác định không chỉ là hành lang thoát lũ mà còn là một trong những trục không gian chiến lược để tái cấu trúc đô thị trung tâm.
Định hướng lớn là đưa sông Hồng từ một không gian còn bị chia cắt bởi đê điều và hạ tầng, khả năng tiếp cận hạn chế, trở thành một trục đô thị có kết nối tốt hơn, nhiều không gian xanh và công cộng hơn; đồng thời tạo điều kiện phát triển các hoạt động văn hóa, du lịch, thương mại, dịch vụ và sinh hoạt cộng đồng.
Hình thành “phòng khách đô thị” hai bên sông
Phương án đang nghiên cứu xác định quy mô dân số toàn khu vực khoảng 800.000 - 1,2 triệu người. Chỉ tiêu sử dụng đất dân dụng dự kiến khoảng 55m²/người, đất đơn vị ở khoảng 15m²/người.
Một điểm đáng chú ý là phương án đề xuất tổ chức không gian theo 3 mức cao độ địa hình nhằm thích ứng với điều kiện thủy văn và yêu cầu phòng chống lũ. Khu vực trên cao trình 11,5 m có thể nghiên cứu xây dựng mới; khu vực từ 9,5 - 11,5 m được tổ chức linh hoạt, thích ứng với dân cư hiện hữu; khu vực dưới 9,5 m ưu tiên phục hồi sinh thái, giao thông chậm và cảnh quan đường dạo.
Về tầng cao, phương án nghiên cứu phổ biến khoảng 30 - 45 tầng tại những khu vực phát triển mới phù hợp; một số công trình điểm nhấn có thể được nghiên cứu ở quy mô lớn hơn, trong đó có đề xuất công trình biểu tượng tháp kỷ nguyên cao 109 tầng. Tuy nhiên, các chỉ tiêu cụ thể còn phải được đánh giá, kiểm soát ở các bước quy hoạch chi tiết và chưa phải thông số được phê duyệt.
Không gian toàn tuyến được chia thành 3 phân đoạn chính:
Phân đoạn thứ nhất, từ cầu Hồng Hà đến cầu Thăng Long, có diện tích khoảng 3.436 ha, dân số dự kiến khoảng 160.000 người. Khu vực này được định hướng tái thiết đô thị, cải tạo, chỉnh trang làng xóm truyền thống, phát triển các công viên sinh thái, bảo tồn tự nhiên và không gian thể dục, thể thao.
Phân đoạn thứ hai, từ cầu Thăng Long đến cầu Thanh Trì, có diện tích khoảng 4.548 ha, quy mô dân số khoảng 541.000 người. Đây được xác định là khu vực trọng tâm, được nghiên cứu như “phòng khách đô thị” của Thủ đô, với các khu đô thị tái thiết, trung tâm dịch vụ tài chính, thương mại, đổi mới sáng tạo và các công trình điểm nhấn liên kết khu vực Hồ Tây - Cổ Loa.
Phân đoạn thứ ba, từ cầu Thanh Trì đến cầu Mễ Sở, quy mô khoảng 3.435 ha, dân số khoảng 499.000 người. Khu vực này tập trung các cụm công viên, khu đô thị định cư và đa mục tiêu tại phường Lĩnh Nam, các khu dịch vụ - thương mại và không gian nông nghiệp sinh thái.
Theo định hướng, cấu trúc phát triển mới phải giữ vai trò của sông Hồng như trục xanh - trục văn hóa - trục cảnh quan trung tâm, đồng thời bảo đảm an toàn phòng, chống lũ và ổn định hệ thống đê điều. Nguyên tắc đặt ra là không làm thay đổi hoặc suy giảm khả năng thoát lũ; không lấn chiếm hành lang thoát lũ, mái đê, thân đê.
Không gian hai bên sông sẽ gắn với mạng lưới cây xanh mặt nước, các công trình công cộng, công viên văn hóa, dịch vụ, du lịch, giải trí và những địa điểm tổ chức lễ hội, sự kiện của Thủ đô.
Hệ thống giao thông ven sông, cầu vượt sông, đường bộ và đường thủy được nghiên cứu thành một mạng lưới liên hoàn, tăng cường liên kết hai bờ và kết nối khu vực ven sông với các trung tâm phát triển khác.
Hiện khu vực có 6 cầu vượt sông gồm: Thăng Long, Nhật Tân, Long Biên, Chương Dương, Vĩnh Tuy và Thanh Trì; đồng thời 6 cầu khác được xác định trong hệ thống kết nối gồm: Hồng Hà, Thượng Cát, Tứ Liên, Trần Hưng Đạo, Ngọc Hồi và Mễ Sở.
Việc mở rộng mạng lưới kết nối không nhằm đơn thuần tăng năng lực giao thông mà còn từng bước giảm tình trạng hai bờ sông phát triển tách biệt, đưa sông Hồng trở thành không gian liên kết của đô thị.
Bảo tồn làng xóm, bố trí tái định cư gắn với sinh kế
Một nội dung lớn khác của phương án điều chỉnh là xử lý các khu dân cư, làng xóm hiện hữu trong phạm vi nghiên cứu.
Nguyên tắc được đặt ra là chỉ di dời những khu vực không bảo đảm an toàn phòng chống, thoát lũ; phần diện tích nằm trong phạm vi mở đường giao thông, các nút giao và Trục đại lộ cảnh quan; các khu vực thuộc những dự án đô thị đã được chấp thuận chủ trương đầu tư.
Đối với các làng xóm được giữ lại, phương án hướng tới bảo tồn di tích lịch sử, văn hóa, các địa điểm lưu niệm gắn với cộng đồng; giữ lại cấu trúc lõi, cảnh quan, những giá trị kiến trúc và văn hóa vật thể, phi vật thể. Việc cải tạo, chỉnh trang phải kiểm soát quy mô dân số, mật độ xây dựng, tầng cao, đồng thời không phá vỡ không gian làng truyền thống.
Theo rà soát sơ bộ, 2 cụm làng thuộc diện di dời theo quy hoạch phòng, chống lũ gồm một phần cụm Võng La - Hải Bối thuộc khu vực Thiên Lộc, Vĩnh Thanh và làng Bắc Cầu thuộc phường Bồ Đề.
Hai cụm làng khác được nghiên cứu tái thiết để phục vụ mục tiêu hình thành “phòng khách đô thị”, gồm cụm Nhật Tân - Tứ Liên thuộc phường Hồng Hà và cụm Thống Nhất thuộc phường Long Biên.
Ngoài ra, 8 cụm làng khác được định hướng cải tạo, chỉnh trang có chọn lọc, trong đó có Văn Quán - Đông Cao - Tráng Việt; Ngọc Giang - Lực Canh - Vân Tinh; Bát Tràng - Giang Cao - Kim Lan; Văn Đức; Thúy Lĩnh; Yên Mỹ; Đại Lan và Tranh Khúc - Vạn Phúc.
Đối với người dân phải di chuyển để thực hiện dự án, phương án đặt nguyên tắc ưu tiên tái định cư ngay trên địa bàn phường, xã, chuyển người dân từ khu vực ngoài bãi sông vào những khu vực phía trong đê hoặc khu vực an toàn hơn nếu quỹ đất đáp ứng.
Trường hợp quỹ đất tại chỗ không đủ, khu tái định cư được nghiên cứu ở vị trí lân cận, khoảng cách hợp lý để người dân tiếp tục làm việc, kinh doanh, học tập và duy trì các mối quan hệ cộng đồng. Các khu tái định cư phải đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và xã hội, bảo đảm giao thông, trường học, y tế, chợ dân sinh, không gian cộng đồng và các tiện ích thiết yếu.
Qua rà soát, quỹ đất tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng dự kiến được bố trí tại khu vực dự án và các địa bàn lân cận, với tổng quy mô khoảng 265 ha tại Mê Linh, Vĩnh Thanh, Đông Anh, Bát Tràng, Ô Diên, Thượng Cát, Đông Ngạc, Yên Sở, Nam Phù và Hồng Vân.
Ngoài quỹ đất tại chỗ, một số khu đô thị đa mục tiêu được xác định đóng vai trò bổ sung nguồn cung tái định cư. Trong đó, Khu đô thị đa mục tiêu Thư Lâm - Đông Anh có quy mô khoảng 736,84 ha, dự kiến bố trí khoảng 9.000 lô đất thấp tầng và khoảng 23.000 căn hộ tái định cư, nhà ở xã hội. Khu đô thị đa mục tiêu Bắc Thăng Long quy mô khoảng 474 ha được nghiên cứu bố trí khoảng 5.000 lô đất thấp tầng và khoảng 5.000 - 10.000 căn hộ tái định cư, nhà ở xã hội.
Báo cáo cũng xác định Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng gồm 18 dự án thành phần, trong đó có 2 dự án giao thông ở bờ tả và bờ hữu sông Hồng, 11 dự án công viên, 2 dự án kè và chỉnh trị lòng sông - bờ sông cùng 3 dự án đô thị định cư và đa mục tiêu.
Theo định hướng nghiên cứu, mục tiêu cuối cùng không chỉ là hình thành một tuyến đại lộ chạy dọc sông, mà là tái cấu trúc toàn bộ không gian hai bờ theo hướng gắn phòng chống lũ - giao thông - cảnh quan - công viên - đô thị - bảo tồn làng xóm và tái định cư trong một cấu trúc thống nhất.
Tuy nhiên, các chỉ tiêu về dân số, tầng cao, các phân khu chức năng, phương án di dời - tái định cư cũng như tổ chức không gian đang phục vụ quá trình nghiên cứu điều chỉnh Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng và triển khai dự án, chưa phải phương án quy hoạch cuối cùng đã được phê duyệt.
