Giải trình trước Quốc hội chiều 20/4, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh, phát triển đồng bộ hạ tầng giao thông, từ đường bộ cao tốc, đường sắt đến hàng không, hàng hải là nền tảng quyết định để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030. Chiều 20/4, tại kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội đã thảo luận về kết quả thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021-2025 và định hướng giai đoạn 2026-2030. Làm rõ các nội dung đại biểu quan tâm, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh khẳng định, phát triển đồng bộ kết cấu hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông, tiếp tục được xác định là một trong những động lực quan trọng cho tăng trưởng.
Tập trung hoàn thiện mạng lưới cao tốc, củng cố trục kết nối quốc gia
Theo Bộ trưởng, trên cơ sở các kết luận của Trung ương, việc ưu tiên đầu tư hạ tầng giao thông không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu đi lại, vận tải, mà còn tạo nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới.
Quy hoạch đến năm 2050 xác định, mạng lưới cao tốc gồm 41 tuyến với tổng chiều dài 8.993 km, trong đó khoảng 6.539 km dự kiến hoàn thành trước năm 2030. Tính đến nay, cả nước đã đưa vào khai thác khoảng 3.345 km.
Xét về quy mô kỹ thuật, cao tốc 4-6 làn xe hoàn chỉnh hiện chiếm khoảng 37%; cao tốc 4 làn hạn chế chiếm 47%; còn lại 16% là quy mô 2 làn xe. Bộ Xây dựng đang trực tiếp triển khai phần lớn các dự án, tương ứng khoảng 77% tổng chiều dài toàn mạng lưới.
Trong giai đoạn 2026-2030, dự kiến tiếp tục đầu tư thêm 1.721 km cao tốc, bao gồm cả việc nâng cấp các tuyến hiện hữu, với tổng nhu cầu vốn khoảng 802.868 tỷ đồng. Đối với hệ thống quốc lộ, đã hoàn thành hơn 24.000 km, trong đó hơn 17.500 km được phân cấp cho địa phương quản lý từ năm 2025.
Với hệ thống đường ven biển, hiện đã hoàn thành 1.701 km (khoảng 60%), đang thi công thêm 340 km và sẽ tiếp tục hoàn thiện 772 km còn lại trong giai đoạn tới nhằm tăng cường kết nối liên vùng, đặc biệt tại các khu vực ven biển.
Đối với lĩnh vực đường sắt, định hướng phát triển tập trung vào các tuyến trục chính và hệ thống đường sắt đô thị. Quy hoạch xác định mạng lưới đường sắt quốc gia gồm 25 tuyến với tổng chiều dài 6.658 km; hiện mới khai thác 7 tuyến với tổng chiều dài 2.510 km, chủ yếu là khổ 1 m, đã lạc hậu.
Trong thời gian tới, sẽ ưu tiên đầu tư các tuyến trục như Hà Nội - TP.HCM, Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, đồng thời phát triển các tuyến kết nối khu vực.
Đối với đường sắt đô thị, hiện mới hoàn thành 3 tuyến tại Hà Nội và TP.HCM với tổng chiều dài khoảng 41 km. Giai đoạn tới dự kiến phát triển khoảng 30 tuyến với tổng chiều dài hơn 2.200 km, với nhu cầu vốn khoảng 743.907 tỷ đồng.
Mở rộng xã hội hóa hàng không, hàng hải và đường thủy nội địa
Trong lĩnh vực hàng không, theo quy hoạch đến năm 2030, cả nước sẽ có 30 cảng hàng không, trong đó 15 cảng quốc tế; đến năm 2050 tăng lên 34 cảng với tổng công suất khoảng 533 triệu hành khách/năm. Hiện nay, cả nước có 22 cảng, đáp ứng khoảng 155 triệu hành khách/năm.
Định hướng đầu tư tiếp tục ưu tiên phương thức đối tác công - tư (PPP) và nguồn vốn tư nhân, trong khi nguồn lực đầu tư công tập trung cho nâng cấp, cải tạo các cảng hiện hữu.
Đối với hàng hải, cả nước hiện có 309 bến cảng biển với tổng chiều dài khoảng 107 km, đáp ứng năng lực vận tải gần 955 triệu tấn/năm. Tuy nhiên, tỷ lệ khai thác chiều dài bờ biển còn hạn chế, đặt ra yêu cầu tiếp tục mở rộng đầu tư trong thời gian tới.
Trong lĩnh vực đường thủy nội địa, đã cải tạo 17 tuyến vận tải và nâng cấp nhiều cầu vượt sông, góp phần nâng cao năng lực khai thác. Hiện cả nước có hơn 6.300 bến thủy nội địa và hơn 2.500 bến khách ngang sông.
Giai đoạn tới, việc phát triển hệ thống cảng biển và đường thủy nội địa sẽ tiếp tục được đẩy mạnh theo hướng phân cấp cho địa phương, đồng thời tăng cường huy động nguồn lực xã hội để đầu tư, qua đó nâng cao hiệu quả khai thác hệ thống hạ tầng giao thông quốc gia.
Có thể thấy, việc phát triển đồng bộ hạ tầng giao thông đang được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược tăng trưởng giai đoạn tới. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, yêu cầu không chỉ nằm ở quy mô đầu tư, mà còn ở cách thức huy động, phân bổ và tổ chức thực hiện nguồn lực một cách hiệu quả, bảo đảm tính kết nối, đồng bộ và bền vững của toàn hệ thống.
