Hai tuyến phòng vệ để phòng ngừa, ngăn chặn drone/UAV uy hiếp an ninh, an toàn hoạt động bay

08:58 22/09/2026
Trả lời phỏng vấn Tạp chí Xây dựng, ông Ngô Thế Vinh - Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) cho rằng, kiểm soát người sử dụng thiết bị bay không người lái (drone/UAV) và nâng cao khả năng phát hiện, cảnh báo sớm, xử lý thiết bị xâm nhập vùng trời sân bay không chỉ là hai trụ cột song hành mà là hai tuyến phòng vệ bổ trợ cho nhau: phòng ngừa, quản lý từ gốc và phát hiện, ứng phó khi có xâm nhập.

Mục tiêu là phản ứng đủ sớm, thống nhất và tương xứng với rủi ro 

UAV chỉ được hoạt động khi có giấy phép của cơ quan có thẩm quyền và phải tuân thủ đúng phạm vi, khu vực, thời gian, độ cao ghi trong giấy phép.

Thời gian qua, liên tiếp xảy ra các vụ việc thiết bị bay không người lái (drone/UAV) uy hiếp an ninh, an toàn hoạt động bay tại cảng hàng không, sân bay. Tuy chưa gây ra những hậu quả nghiêm trọng, song hoạt động của drone/UAV tại các khu vực cấm và hạn chế bay đã khiến hàng trăm chuyến bay bị ảnh hưởng, gây gián đoạn hoạt động vận tải, làm tăng chi phí, thiệt hại cho hãng hàng không, các đơn vị cung cấp dịch vụ bay, các đơn vị phục vụ mặt đất…

Tạp chí Xây dựng có cuộc trao đổi với ông Ngô Thế Vinh - Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) về thực trạng và các giải pháp phòng ngừa, ngăn chặn thiết bị bay không người lái trong hoạt động hàng không ở Việt Nam.

♦Ở góc độ doanh nghiệp cung cấp dịch vụ bay, ông đánh giá như thế nào về thực trạng drone/UAV uy hiếp an ninh, an toàn bay tại các cảng hàng không thời gian qua, cả về mức độ và tác động?

- Là doanh nghiệp cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay, chúng tôi nhìn nhận việc tàu bay không người lái (UAV/drone) xâm nhập trái phép khu vực sân bay là một nguy cơ an toàn và an ninh cần được kiểm soát rất nghiêm túc. ICAO cũng xác định việc sử dụng UAS (tàu bay không người lái) trái phép, liều lĩnh hoặc không được phép trong và xung quanh sân bay là mối quan ngại ngày càng lớn đối với hàng không dân dụng.

Đặc điểm của nhiều drone là kích thước nhỏ, bay thấp, tốc độ chậm và không phải lúc nào cũng được các hệ thống giám sát hàng không dân dụng truyền thống phát hiện ổn định; trong khi khu vực cất cánh, tiếp cận và hạ cánh lại là những giai đoạn có tải công việc cao và dư địa xử lý của tổ lái hạn chế.

Ông Ngô Thế Vinh
- Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam

Điều đáng lưu ý là không phải mọi báo cáo nhìn thấy drone đều đồng nghĩa với cùng một mức rủi ro. Với cơ sở cung cấp dịch vụ không lưu, từng tình huống phải được đánh giá theo vị trí, độ cao, hướng di chuyển, mức độ xác thực của thông tin và ảnh hưởng thực tế tới luồng tàu bay. Tùy kết quả đánh giá, kiểm soát không lưu có thể phải áp dụng các biện pháp bảo đảm an toàn như tăng giãn cách, cho tàu bay chờ, đổi hướng, tạm dừng một số hoạt động cất, hạ cánh hoặc hạn chế khai thác khu vực liên quan. Mục tiêu là phản ứng đủ sớm, thống nhất và tương xứng với rủi ro, không để một mục tiêu chưa được kiểm soát tạo xung đột với tàu bay có người lái.

Tác động vì thế không chỉ nằm ở nguy cơ va chạm. Chỉ một tình huống UAV chưa được kiểm soát cũng có thể làm gián đoạn dây chuyền khai thác, kéo theo chậm chuyến, tăng tiêu hao nhiên liệu, xáo trộn lịch bay và ảnh hưởng tới hành khách.

Từ góc độ quản lý bay, thông điệp quan trọng là: hoạt động UAV hợp pháp cần được tạo điều kiện phát triển, nhưng phải diễn ra trong khuôn khổ được quản lý, có thể dự báo và không làm suy giảm mức độ an toàn của hàng không có người lái.

♦Theo ông, vì sao những vi phạm liên quan đến drone/UAV vẫn tái diễn năm này qua năm khác? Phải chăng công tác giáo dục, tuyên truyền chưa được làm tốt?

- Tôi cho rằng không nên quy nguyên nhân chỉ cho công tác tuyên truyền. Việc vi phạm tái diễn thường đến từ nhiều lớp nguyên nhân: thiết bị ngày càng phổ biến, dễ mua, dễ sử dụng; nhận thức pháp luật và kiến thức về vùng trời của một bộ phận người sử dụng còn hạn chế; thông tin về khu vực cấm bay, hạn chế bay và thủ tục liên quan chưa phải lúc nào cũng đến được với người dùng ngay tại thời điểm họ chuẩn bị thực hiện chuyến bay; cùng với đó là khó khăn trong phát hiện, nhận dạng và truy vết người điều khiển khi xảy ra vi phạm.

Về chế tài, theo chúng tôi, vấn đề không chỉ là mức xử phạt cao hay thấp. Hiệu quả phòng ngừa phụ thuộc vào cả một chuỗi: quy định phải rõ; người sử dụng dễ tiếp cận, dễ hiểu và dễ tuân thủ; khả năng phát hiện, nhận dạng đủ tốt; phối hợp xử lý kịp thời; và vi phạm phải được xử lý nhất quán theo quy định. Nếu chỉ tăng mức xử phạt nhưng khả năng phát hiện và truy vết còn hạn chế thì hiệu quả răn đe cũng khó đạt như mong muốn.

Vì vậy, truyền thông cần chuyển mạnh từ việc chỉ “phổ biến quy định” sang giúp người sử dụng ra quyết định đúng trước khi cất cánh. Thông điệp phải ngắn, dễ nhớ và đi vào đúng các kênh mà người dùng drone thực sự tiếp cận: nền tảng số, mạng xã hội, hội nhóm, điểm bán hoặc cho thuê thiết bị, nhà sản xuất và ứng dụng điều khiển, trường học, chính quyền và cộng đồng dân cư quanh sân bay.

Cùng với đó cần có công cụ tra cứu trực quan, thuận tiện về khu vực cấm bay, hạn chế bay, yêu cầu đăng ký, cấp phép hoặc trường hợp được miễn theo quy định. Điều này cũng phù hợp với cách tiếp cận của ICAO: quản lý UAS theo mức độ rủi ro, kết hợp quy định, đào tạo, giáo dục và cung cấp thông tin dễ tiếp cận cho người khai thác.

Chuyển từ bị động sang chủ động

♦Để hạn chế, tiến tới ngăn chặn hoàn toàn các hoạt động bay trái phép trong khu vực hạn chế, cấm bay, theo ông cần những giải pháp nào và cần có sự phối hợp của những cơ quan, đơn vị, địa phương như thế nào?

- Các vụ việc thực tế cho thấy khi phát hiện mục tiêu nghi vấn, năng lực xử lý tình huống của kiểm soát viên không lưu và sự phối hợp giữa các đơn vị có ý nghĩa quyết định trong việc duy trì an toàn khai thác. Tuy nhiên, xử lý sau khi mục tiêu đã xuất hiện mới chỉ là tuyến phòng vệ cuối.

Để chuyển từ bị động sang chủ động, mục tiêu thực tế phải là giảm tối đa khả năng xâm nhập trái phép, phát hiện sớm và giảm hậu quả nếu xâm nhập vẫn xảy ra. ICAO và CANSO (Tổ chức các nhà cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay toàn cầu) đều nhấn mạnh cách tiếp cận nhiều lớp, có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, các Nhà cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay (ANSP), người khai thác cảng hàng không, lực lượng an ninh, thực thi pháp luật và các bên liên quan.

Về công nghệ, cần xây dựng năng lực phát hiện - nhận dạng - theo dõi theo kiến trúc đa cảm biến, có thể kết hợp radar chuyên dụng, cảm biến tần số vô tuyến, camera quang - hồng ngoại và các nguồn dữ liệu điện tử phù hợp. Tuy nhiên, công nghệ phải được đánh giá, thử nghiệm và xác nhận hiệu quả trong chính môi trường sân bay dự kiến triển khai; không thể mặc nhiên coi một cấu hình phù hợp ở nơi khác sẽ phù hợp tại mọi sân bay.

Đối với thông tin cung cấp cho kiểm soát viên không lưu, yêu cầu then chốt là độ tin cậy, hạn chế cảnh báo giả, hiển thị rõ ràng và không tạo thêm tải nhận thức không cần thiết. Hệ thống chống UAV vì vậy cần được thiết kế như một thành phần của quy trình phối hợp tổng thể, không phải một “hộp thiết bị” hoạt động độc lập.

Kíp trực tại Đài Kiểm soát Cát Bi tập trung theo dõi, điều hành hoạt động bay trong tình huống phát hiện vật thể bay nghi UAV gần khu vực sân bay.

Về pháp lý và cơ chế phối hợp, hệ thống pháp luật hiện hành đã có các quy định về quản lý, đăng ký, cấp phép bay, khu vực cấm bay, hạn chế bay cũng như thẩm quyền đình chỉ, chế áp, tạm giữ tàu bay không người lái và phương tiện bay khác. Điều rất quan trọng là phân vai đúng. VATM và cơ sở kiểm soát không lưu tập trung vào nhiệm vụ bảo đảm an toàn điều hành bay: tiếp nhận và chia sẻ thông tin, đánh giá ảnh hưởng khai thác, tổ chức giãn cách, chờ, chuyển hướng hoặc hạn chế hoạt động bay khi cần thiết và hiệp đồng với các bên liên quan.

Các biện pháp can thiệp hoặc chế áp UAV chỉ được thực hiện bởi lực lượng có thẩm quyền theo quy định của pháp luật, đồng thời phải kiểm soát nguy cơ ảnh hưởng tới thông tin liên lạc, dẫn đường, giám sát và các hệ thống hàng không khác. Cơ chế phối hợp vì vậy cần kết nối chặt chẽ các cơ quan, lực lượng thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, cơ quan quản lý nhà nước về hàng không, Cảng vụ hàng không, người khai thác cảng hàng không, VATM, hãng hàng không và chính quyền địa phương theo chức năng, thẩm quyền của từng bên.

Về tổ chức, cần có quy trình phản ứng liên ngành được chuẩn hóa và diễn tập định kỳ, trả lời rõ các câu hỏi rất thực tế: ai tiếp nhận thông tin đầu tiên; ai xác minh mục tiêu; ai đánh giá rủi ro đối với hoạt động bay; ai quyết định áp dụng biện pháp hạn chế khai thác; ai có thẩm quyền đình chỉ, chế áp hoặc tạm giữ; kênh thông tin chính và dự phòng là gì; khi nào được xác định tình huống đã kết thúc và điều kiện nào cho phép khôi phục khai thác bình thường.

Hướng dẫn của ICAO về ứng phó với UAV trái phép quanh sân bay cũng đặt trọng tâm vào phát hiện, giám sát, thông báo, đánh giá mối đe dọa/rủi ro và phối hợp với lực lượng thực thi pháp luật. Sau mỗi vụ việc hoặc cuộc diễn tập cần có đánh giá sau hành động để cập nhật quy trình, khắc phục khoảng trống và nâng cao năng lực phản ứng.

♦Từ những vụ việc thiết bị bay không người lái uy hiếp an toàn bay thời gian qua, yêu cầu đặt ra không chỉ là kiểm soát người sử dụng drone/UAV mà còn phải nâng khả năng phát hiện, cảnh báo sớm và xử lý thiết bị xâm nhập vùng trời sân bay, đặc biệt tại các khu vực cất, hạ cánh. Quan điểm của ông như thế nào?

- Theo tôi, đây không chỉ là hai trụ cột song hành mà là hai tuyến phòng vệ bổ trợ cho nhau: phòng ngừa, quản lý từ gốc và phát hiện, ứng phó khi có xâm nhập. Giữa hai tuyến đó phải có một lớp rất quan trọng là quản trị thông tin và phối hợp. Nếu chỉ quản lý người sử dụng mà không có năng lực phát hiện, cảnh báo, chúng ta vẫn có thể bị động trước trường hợp thiếu hiểu biết, mất kiểm soát thiết bị hoặc cố ý vi phạm. Ngược lại, nếu chỉ đầu tư công nghệ mà không làm tốt đăng ký, cấp phép, cung cấp thông tin vùng trời và tuyên truyền từ gốc, số tình huống phải xử lý tại sân bay sẽ khó giảm bền vững.

Về lâu dài, hướng phù hợp là xây dựng một hệ sinh thái quản lý UAS đồng bộ: thiết bị và người khai thác được quản lý, nhận dạng theo quy định; thông tin vùng cấm, hạn chế bay dễ tra cứu; thủ tục cấp phép ngày càng thuận tiện, số hóa; dữ liệu về ý định hoạt động được chia sẻ cho các bên cần biết; và từng bước hình thành kết nối giữa quản lý giao thông UAS (UTM) với hệ thống quản lý không lưu (ATM) khi điều kiện pháp lý, kỹ thuật cho phép. CANSO cũng nhấn mạnh rằng việc tích hợp UAS/UTM vào vùng trời quốc gia chỉ bền vững khi có khung pháp lý rõ, chia sẻ thông tin và phối hợp chặt chẽ giữa các chủ thể trong hệ thống hàng không.

Hoạt động của drone/UAV tại các khu vực cấm và hạn chế bay đã khiến hàng trăm chuyến bay bị ảnh hưởng, gây gián đoạn hoạt động vận tải, làm tăng chi phí, thiệt hại cho hãng hàng không, các đơn vị cung cấp dịch vụ bay, các đơn vị phục vụ mặt đất…

♦Ở góc độ cơ quan quản lý bay, ông có khuyến cáo gì đối với những người đã và đang sử dụng drone/UAV phục vụ sở thích hoặc công việc?

- Đối với người sử dụng drone/UAV phục vụ sở thích hoặc công việc, khuyến cáo quan trọng nhất là đừng cất cánh khi chưa biết rõ mình được phép bay ở đâu và trong điều kiện nào. Trước mỗi chuyến bay cần kiểm tra thiết bị và người điều khiển có đáp ứng điều kiện đăng ký, giấy phép liên quan hay không; khu vực dự kiến bay có thuộc vùng cấm, vùng hạn chế hay khu vực nhạy cảm hay không; chuyến bay có phải xin cấp phép hay thuộc trường hợp được miễn; và phải tuân thủ đầy đủ giới hạn, điều kiện của giấy phép hoặc quy định áp dụng. Đặc biệt, không tự ý bay vào hoặc gần khu vực cảng hàng không, sân bay, đường cất hạ cánh, khu vực tiếp cận và các khu vực quốc phòng, an ninh khi chưa được phép. Người sử dụng cũng không nên chỉ dựa vào tính năng “geofence” hoặc cảnh báo của ứng dụng thương mại để kết luận rằng một khu vực được phép bay.

Nếu xảy ra mất liên kết điều khiển, thiết bị bay lệch khỏi khu vực dự kiến, xuất hiện tàu bay có người lái hoặc phát sinh tình huống không còn bảo đảm an toàn, người điều khiển cần lập tức thực hiện phương án an toàn phù hợp, đưa thiết bị ra khỏi khu vực có nguy cơ và thông báo cho cơ quan có thẩm quyền khi cần thiết. Một thiết bị bay nhỏ vẫn có thể tạo ra hệ quả khai thác rất lớn nếu xuất hiện sai nơi, sai thời điểm.

Thông điệp chúng tôi muốn gửi tới cộng đồng người sử dụng drone là: hãy biết mình đang bay ở đâu, được phép bay trong điều kiện nào và chủ động dừng chuyến bay khi chưa chắc chắn về an toàn hoặc tính hợp pháp. Mỗi người sử dụng có trách nhiệm cũng chính là một mắt xích của hệ thống bảo đảm an toàn hàng không.

♦Trân trọng cảm ơn ông về cuộc trao đổi!

-Thông tin từ Bộ Công an cho biết, năm 2025, cả nước ghi nhận 34 vụ UAV và các phương tiện bay khác xâm nhập khu vực cấm bay tại các cảng hàng không, sân bay ở Hà Nội, Thanh Hóa, Bình Định và TP.HCM. Trong 6 tháng đầu năm 2026, tiếp tục xảy ra 17 vụ tại Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, Khánh Hòa và TP.HCM.

-Thống kê của Vietnam Airlines, chỉ trong thời gian từ ngày 17 đến 24/02/2026, các sự cố liên quan đến UAV đã gây thiệt hại khoảng 5,6 tỷ đồng, ảnh hưởng đến khoảng 9.200 hành khách do chậm chuyến, thay đổi lịch trình hoặc kéo dài thời gian chờ đợi.

-Theo quy định của pháp luật, tổ chức, cá nhân sở hữu và sử dụng UAV phải thực hiện đầy đủ việc đăng ký phương tiện, đồng thời xin cấp phép bay trước khi tổ chức hoạt động. Việc đã đăng ký UAV không đồng nghĩa với việc được phép bay; UAV chỉ được hoạt động khi có giấy phép của cơ quan có thẩm quyền và phải tuân thủ đúng phạm vi, khu vực, thời gian, độ cao ghi trong giấy phép.

Đối với hành vi điều khiển UAV xâm nhập khu vực cấm bay hoặc khu vực hạn chế bay của cảng hàng không, sân bay, người vi phạm có thể phải chịu đồng thời trách nhiệm hành chính, dân sự hoặc hình sự tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả gây ra.

Trong khi đó, theo Nghị định số 282/2025/NĐ-CP ngày 30/10/2025 của Chính phủ về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình, người vi phạm có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, tịch thu phương tiện, đình chỉ hoạt động bay và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định. Trường hợp hành vi gây cản trở hoạt động bay hoặc uy hiếp nghiêm trọng an toàn hàng không, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội cản trở giao thông đường không theo Điều 278 Bộ luật Hình sự, với các mức hình phạt từ phạt tiền, cải tạo không giam giữ đến phạt tù; trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng có thể bị phạt tù đến 15 năm.

Đặc biệt, khoản 4 Điều 278 quy định, ngay cả khi hậu quả đặc biệt nghiêm trọng chưa xảy ra, nhưng hành vi có khả năng thực tế dẫn đến các hậu quả đó nếu không được ngăn chặn kịp thời, người thực hiện vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với mức phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 50 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm. Quy định này áp dụng đối với các tình huống UAV xâm nhập khu vực tiếp cận, cất cánh hoặc hạ cánh của tàu bay, khi nguy cơ va chạm là hiện hữu dù tai nạn chưa xảy ra.

Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm theo khoản 5 Điều 278.

Bình luận