Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 cùng hệ thống 6 Nghị định, 8 Thông tư và 2 Quyết định hướng dẫn thi hành sẽ đồng loạt có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Ba chuyên đề được giới thiệu tại hội nghị của Bộ Xây dựng cho thấy những thay đổi lớn về quản lý hoạt động xây dựng, quản lý chi phí đầu tư xây dựng và hợp đồng xây dựng. 
Ngày 29/6, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị trực tiếp kết hợp trực tuyến phổ biến Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 và các Nghị định hướng dẫn thi hành tới các Bộ, ngành, địa phương, hiệp hội nghề nghiệp và cộng đồng doanh nghiệp trên cả nước.
Tạo nền tảng cho mô hình quản lý mới
Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng cho biết, Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 được xây dựng trên tinh thần đổi mới tư duy lập pháp theo Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị, hướng tới hoàn thiện hệ thống pháp luật về xây dựng theo hướng: minh bạch, thông thoáng, an toàn, giảm chi phí tuân thủ, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.
Để Luật đi vào cuộc sống ngay khi có hiệu lực, Bộ Xây dựng đã tham mưu Chính phủ ban hành đồng bộ 6 Nghị định, 8 Thông tư và 2 Quyết định công bố mẫu hợp đồng xây dựng, tạo khung pháp lý thống nhất triển khai từ ngày 1/7/2026.
Theo Thứ trưởng Bùi Xuân Dũng, điểm cốt lõi của hệ thống văn bản mới là đổi mới phương thức quản lý nhà nước về xây dựng, trong đó nhiều thủ tục được cắt giảm hoặc đơn giản hóa; cơ quan quản lý tập trung kiểm soát các nội dung liên quan đến an toàn công trình, quy chuẩn, tiêu chuẩn và quy hoạch, đồng thời mở rộng quyền chủ động và trách nhiệm của người quyết định đầu tư, chủ đầu tư và các tổ chức tư vấn. Những định hướng này được cụ thể hóa thông qua ba nghị định trọng tâm về quản lý hoạt động xây dựng, quản lý chi phí đầu tư xây dựng và hợp đồng xây dựng.
Đổi mới phương thức quản lý hoạt động xây dựng
Trình bày chuyên đề về Nghị định số 217/2026/NĐ-CP, ông Bùi Văn Dưỡng - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng cho biết, Nghị định số 217/2026/NĐ-CP là văn bản trung tâm cụ thể hóa các quy định của Luật Xây dựng về quản lý hoạt động xây dựng, với trọng tâm là đổi mới phương thức quản lý, cải cách thủ tục hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số.
Theo ông Bùi Văn Dưỡng, điểm mới đầu tiên là chuyển từ quản lý theo thủ tục sang quản lý theo trách nhiệm. Nghị định số 217/2026/NĐ-CP phân loại dự án theo hình thức đầu tư gồm: đầu tư công, PPP và đầu tư kinh doanh thay cho phân loại theo nguồn vốn; đồng thời phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan quản lý nhà nước với người quyết định đầu tư, chủ đầu tư và các tổ chức tư vấn.
Cơ quan chuyên môn về xây dựng chỉ tập trung thẩm định các nội dung liên quan đến: an toàn công trình, PCCC, quy chuẩn, tiêu chuẩn và quy hoạch; các nội dung còn lại được phân cấp mạnh cho chủ đầu tư và các chủ thể tham gia dự án chịu trách nhiệm thực hiện.
Điểm mới thứ hai là cắt giảm mạnh thủ tục hành chính. Theo đó, các dự án đã được cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi sẽ được miễn Giấy phép xây dựng; bãi bỏ thủ tục thẩm định thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở; hồ sơ cấp phép được đơn giản hóa, thực hiện trực tuyến toàn trình và thời gian giải quyết dự kiến rút xuống không quá 7 ngày. Đây là bước cải cách nhằm thực hiện nguyên tắc mỗi dự án chỉ được cơ quan quản lý nhà nước kiểm soát một lần từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư đến khi khởi công xây dựng.
Điểm mới thứ ba là đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý hoạt động xây dựng. Nghị định số 217/2026/NĐ-CP lần đầu quy định đầy đủ về Hệ thống thông tin và Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng, hướng tới định danh công trình và quản lý toàn bộ vòng đời dự án trên môi trường số. Cùng với đó là các quy định khuyến khích áp dụng mô hình thông tin công trình (BIM), công trình xanh, công trình thông minh, vật liệu thân thiện môi trường và các giải pháp sử dụng năng lượng hiệu quả. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tăng tính minh bạch trong hoạt động đầu tư xây dựng.
Đổi mới quản lý chi phí theo cơ chế thị trường
Giới thiệu những điểm mới của Nghị định số 206/2026/NĐ-CP, ông Hồ Ngọc Sơn - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng cho biết, Nghị định số 206/2026/NĐ-CP tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý chi phí đầu tư xây dựng theo hướng thị trường, đồng thời làm rõ quyền và trách nhiệm của các chủ thể trong toàn bộ quá trình quản lý chi phí.
Theo ông Hồ Ngọc Sơn, thay đổi lớn nhất của Nghị định số 206/2026/NĐ-CP là chuyển từ tư duy quản lý bằng định mức sang quản lý theo hiệu quả đầu tư. Hệ thống định mức, giá xây dựng và chỉ số giá xây dựng không còn được áp dụng theo cách cứng nhắc mà trở thành công cụ để chủ đầu tư lựa chọn, xác định chi phí phù hợp với điều kiện thực tế của từng dự án. Nghị định số 206/2026/NĐ-CP cũng quy định thống nhất việc quản lý sơ bộ tổng mức đầu tư, tổng mức đầu tư, dự toán xây dựng, giá gói thầu, chi phí tư vấn, chi phí quản lý dự án và các chi phí khác, tạo cơ sở pháp lý minh bạch, linh hoạt hơn trong quản lý chi phí đầu tư xây dựng.
Nghị định số 206/2026/NĐ-CP quy định thống nhất việc quản lý sơ bộ tổng mức đầu tư, tổng mức đầu tư, dự toán xây dựng, giá gói thầu, chi phí quản lý dự án, chi phí tư vấn, chi phí khác, hệ thống định mức, giá xây dựng và chỉ số giá xây dựng. Trong đó, điểm đổi mới quan trọng là hệ thống định mức, giá xây dựng và chỉ số giá được xác định là công cụ phục vụ việc xác định và quản lý chi phí, thay vì áp dụng cứng nhắc như trước đây. Cách tiếp cận này tạo điều kiện để chủ đầu tư lựa chọn giải pháp kỹ thuật, công nghệ và phương án tổ chức thi công phù hợp với từng dự án, đồng thời vẫn bảo đảm kiểm soát hiệu quả sử dụng vốn đầu tư.
Bên cạnh đó, Nghị định số 206/2026/NĐ-CP phân định rõ trách nhiệm của người quyết định đầu tư, chủ đầu tư, tư vấn và nhà thầu trong quản lý chi phí; hoàn thiện cơ chế công bố, cập nhật định mức, giá xây dựng và chỉ số giá theo diễn biến của thị trường. Những quy định này sẽ góp phần tháo gỡ các vướng mắc trong xác định chi phí, tạo điều kiện triển khai các dự án trọng điểm, dự án áp dụng công nghệ mới và các cơ chế đặc thù, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư xây dựng.
Hoàn thiện khung pháp lý về hợp đồng xây dựng
Giới thiệu những điểm mới của Nghị định số 210/2026/NĐ-CP, ông Đàm Đức Biên - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng cho biết, Nghị định số 210/2026/NĐ-CP được xây dựng trên cơ sở bảo đảm thống nhất với Luật Xây dựng năm 2025, Luật Đấu thầu và Bộ luật Dân sự năm 2015, đồng thời khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn quản lý hợp đồng xây dựng.
Theo ông Đàm Đức Biên, Nghị định số 210/2026/NĐ-CP tập trung hoàn thiện các quy định về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ hợp đồng, điều chỉnh giá hợp đồng, xử lý khối lượng phát sinh, thanh toán, quyết toán và thanh lý hợp đồng, đồng thời bổ sung quy định về bất khả kháng và hoàn cảnh thay đổi cơ bản để các bên có cơ sở pháp lý xử lý những tình huống phát sinh trong quá trình thực hiện dự án.
Một điểm mới đáng chú ý, Nghị định số 210/2026/NĐ-CP khuyến khích ưu tiên sử dụng trọng tài trong nước để giải quyết tranh chấp đối với các dự án sử dụng vốn đầu tư công, góp phần rút ngắn thời gian xử lý tranh chấp và bảo đảm tiến độ thực hiện dự án.
Theo ông Đàm Đức Biên, các quy định mới hướng tới xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và hài hòa lợi ích giữa chủ đầu tư và nhà thầu, trong đó các bên được trao quyền chủ động nhiều hơn trong quá trình giao kết và thực hiện hợp đồng nhưng đồng thời phải chịu trách nhiệm cao hơn đối với các cam kết của mình.
Thông qua 3 chuyên đề do lãnh đạo Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng trình bày cho thấy, hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 không chỉ sửa đổi các quy định riêng lẻ mà hình thành một mô hình quản lý mới đối với hoạt động đầu tư xây dựng.
Trong đó, Nghị định số 217/2026/NĐ-CP đổi mới phương thức quản lý hoạt động xây dựng theo hướng phân cấp, phân quyền và cắt giảm thủ tục hành chính;
Nghị định số 206/2026/NĐ-CP hoàn thiện cơ chế quản lý chi phí theo nguyên tắc thị trường, tăng quyền tự chủ đi đôi với trách nhiệm giải trình;
Còn Nghị định số 210/2026/NĐ-CP xây dựng khung pháp lý minh bạch hơn cho hợp đồng xây dựng, góp phần giảm tranh chấp và nâng cao hiệu quả thực hiện dự án.
Ba chuyên đề được giới thiệu trong phiên buổi sáng mới là một phần của hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành Luật Xây dựng số 135/2025/QH15. Ba nghị định còn lại gồm: Nghị định số 207/2026/NĐ-CP, Nghị định số 209/2026/NĐ-CP và Nghị định số 212/2026/NĐ-CP sẽ tiếp tục được lãnh đạo Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng; Vụ KHCN, MT&VLXD và Cục Giám định nhà nước về chất lượng công trình xây dựng phổ biến trong phiên làm việc buổi chiều.
Toàn bộ hệ thống 6 Nghị định, 8 Thông tư và 2 Quyết định sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tạo khung pháp lý đồng bộ cho việc đổi mới quản lý hoạt động đầu tư xây dựng theo hướng minh bạch, hiện đại và đẩy mạnh chuyển đổi số.
