Ngày 21/9/2009, Bộ GTVT ban hành Quyết định số 2737/QĐ-BGTVT thành lập Trung tâm Thử nghiệm khí thải phương tiện giao thông cơ giới đường bộ (NETC), với mục tiêu hiện đại hóa ngay từ đầu, để thực hiện sứ mệnh thử nghiệm và kiểm soát khí thải ô tô, xe máy trong giai đoạn chế tạo. Hiện đại hóa “ba trụ cột” ngay từ giai đoạn đặt nền móng
NETC trực thuộc Cục Đăng kiểm Việt Nam, với sứ mệnh là đơn vị kỹ thuật chuyên sâu, giữ vai trò nòng cốt trong lĩnh vực thử nghiệm và kiểm soát khí thải phương tiện giao thông cơ giới đường bộ nhằm bảo vệ môi trường và hội nhập các tiêu chuẩn khu vực, quốc tế.
Sự ra đời của Trung tâm đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc nâng cao năng lực thử nghiệm và kiểm định khí thải, một lĩnh vực đòi hỏi độ chính xác cao, công nghệ hiện đại và đội ngũ chuyên sâu.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu ngày càng gia tăng, yêu cầu giảm phát thải khí nhà kính và ô nhiễm môi trường từ giao thông đang trở thành mục tiêu cấp thiết. Do đó, việc kiểm soát khí thải từ phương tiện cơ giới đường bộ từ lâu đã và đang tiếp tục được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong quá trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững của ngành GTVT.
Ngay từ giai đoạn khảo sát để thành lập, mục tiêu được đặt ra là NETC phải đáp ứng tiêu chí hiện đại, theo chuẩn quốc tế ở cả 03 “trụ cột”: Hạ tầng thiết bị - Nhân lực - Quy trình thử nghiệm. Từ những bước đi đầu tiên cũng như trong suốt quá trình phát triển vừa qua, NETC đã tranh thủ hiệu quả nguồn lực hỗ trợ ODA từ Chính phủ Áo để đầu tư đồng bộ hệ thống thiết bị thử nghiệm khí thải AVL - thương hiệu hàng đầu thế giới trong lĩnh vực thử nghiệm khí thải và tiêu hao nhiên liệu.
Thời gian qua, NETC cũng hợp tác với TUV NORD (Đức) và các tổ chức kỹ thuật quốc tế để cập nhật công nghệ kiểm định hiện đại, cử kỹ sư tham gia các chương trình đào tạo, hội thảo kỹ thuật tại Đông Nam Á, châu Âu và Nhật Bản. Nhờ đó, 16 năm hoạt động, NETC luôn ở tốp đầu của khu vực ASEAN về năng lực thử nghiệm khí thải phương tiện giao thông cơ giới đường bộ.
Có thể nhìn nhận, đánh giá sự hình thành, phát triển trong 16 năm vừa qua của NETC theo 03 giai đoạn: Đặt nền móng kỹ thuật - Phát triển chiều sâu - Thích ứng với xu thế công nghệ mới.
Giai đoạn đặt nền móng kỹ thuật (năm 2010 - 2015): Ngay từ năm 2010, NETC đã triển khai thành công các hoạt động thử nghiệm khí thải mức 2 đối với xe ô tô, xe mô tô, xe gắn máy, đặt nền móng cho hệ thống thử nghiệm khí thải quốc gia. Cùng với đó, trung tâm bắt đầu xây dựng và áp dụng hệ thống quản lý chất lượng theo Tiêu chuẩn ISO 9001:2015 để đảm bảo các hoạt động chuyên môn được thực hiện đúng quy trình, khoa học và minh bạch.
Giai đoạn phát triển chiều sâu, mở rộng đối tượng thử nghiệm (năm 2015 - 2022): Từ 2015, Trung tâm mở rộng phạm vi hoạt động sang đo tiêu hao nhiên liệu xe ô tô, xe mô tô, xe gắn máy và thử nghiệm khí thải xe mô tô mức 3, xe ô tô mức 4 (từ năm 2017), xe ô tô mức 5 (từ năm 2022). Đây là hai tiêu chí quan trọng trong chiến lược kiểm soát phát thải khí nhà kính quốc gia.
Đáng chú ý, NETC đã hoàn thiện hệ thống quản lý phòng thử nghiệm theo Tiêu chuẩn ISO/IEC 17025:2017, đảm bảo năng lực kỹ thuật và độ tin cậy của kết quả thử nghiệm được quốc tế công nhận. Các hoạt động nội nghiệp như hiệu chuẩn thiết bị, đánh giá rủi ro kỹ thuật và giám sát nội bộ cũng được triển khai bài bản theo hệ thống này.
Giai đoạn thích ứng với xu thế công nghệ mới (năm 2023 - 2025): Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng, từ năm 2023, NETC bắt đầu thử nghiệm các phương tiện sử dụng công nghệ tiên tiến như xe điện thuần (BEV), hybrid, plug-in hybrid (PHEV). Để đáp ứng yêu cầu mới về kỹ thuật, Trung tâm đã xây dựng các quy trình thử nghiệm mới phù hợp với các dòng xe hiện đại, đồng thời điều chỉnh hệ thống tài liệu và kiểm tra xác nhận phương pháp theo Tiêu chuẩn ISO 17025:2017. Việc chuyển đổi linh hoạt các chuẩn mực quản lý đã giúp NETC duy trì sự ổn định và nâng cao hiệu quả kiểm tra, chứng nhận trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng.
Thực tế, dù đối mặt với không ít khó khăn, từ sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ phương tiện, thiếu quy chuẩn áp dụng cho xe điện, đến việc tương thích thiết bị, NETC vẫn không ngừng nỗ lực nghiên cứu, tự xây dựng quy trình, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân sự để vượt qua thách thức.
Về công tác đào tạo, phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao, NETC thực hiện các giải pháp: Tổ chức các buổi đào tạo nội bộ, cập nhật kiến thức về đo tiêu hao nhiên liệu, phát thải bay hơi, thử nghiệm theo chu trình WLTP, FTP75, WMTC. Biên soạn giáo trình nội bộ, tài liệu hướng dẫn và bài giảng cho các lớp đào tạo đăng kiểm viên khí thải, bảo đảm tính thực tiễn và chuẩn hóa.
Đến nay, phần lớn cán bộ kỹ thuật và đăng kiểm viên tại NETC đều đã tham gia các khóa đào tạo chuyên sâu từ chuyên gia quốc tế, đến từ các nước như Áo (AVL), Đức (TUV), Nhật Bản… Các khóa này tập trung vào thử nghiệm xe điện, công nghệ hybrid, tiêu chuẩn khí thải mới. Nhờ đó, nhân lực của NETC đảm bảo năng lực thử nghiệm toàn diện: Khí thải mô tô tới EURO 4, ô tô và động cơ tới EURO 5, thử nghiệm tiêu thụ năng lượng cho mọi loại xe (ICE, HEV, PHEV, BEV).
Thử nghiệm thành công hơn 20.000 kiểu loại phương tiện, nhiều mẫu xe có công nghệ phức tạp
Trong 16 năm hoạt động, tính đến hết tháng 6/2025, Trung tâm NETC đã ghi dấu ấn bằng việc thử nghiệm thành công khí thải trên 20.000 kiểu loại phương tiện giao thông cơ giới các loại. Danh mục phương tiện phong phú, đa dạng: Ô tô con, xe tải nhẹ, động cơ xe hạng nặng, xe mô tô, xe gắn máy truyền thống; xe điện hóa như xe hybrid tự sạc (HEV), hybrid sạc ngoài (PHEV) và xe điện thuần (BEV).
Bao gồm: Hơn 2.200 kiểu loại động cơ xe ô tô với hơn 400 kiểu loại động cơ xe ô tô theo tiêu chuẩn khí thải mức 5; hơn 10.400 kiểu loại xe ô tô trong đó có hơn 2.055 kiểu loại xe ô tô theo tiêu chuẩn khí thải mức 5; hơn 7.600 kiểu loại xe mô tô, xe gắn máy trong đó có hơn 4.000 kiểu loại xe mô tô đạt tiêu chuẩn khí thải mức 3.
Nổi bật là, trong bối cảnh công nghệ phương tiện giao thông đang chuyển mình mạnh mẽ, NETC đã tiên phong thử nghiệm nhiều mẫu xe có yêu cầu kỹ thuật rất cao, công nghệ mới, phức tạp, lần đầu tiên có tại Việt Nam. Để thử nghiệm thành công, NETC chủ động đề xuất quy trình kỹ thuật phù hợp nhằm đảm bảo tính pháp lý và linh hoạt hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn chuyển đổi công nghệ.
Có thể kể đến: Xe PHEV (hybrid sạc điện từ ngoài), xe điện BEV… Các kết quả thử nghiệm và đánh giá của NETC là cơ sở pháp lý để cơ quan quản lý cấp giấy chứng nhận chất lượng phương tiện, phục vụ quản lý nhà nước và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Cùng với trực tiếp thực hiện nhiệm vụ thử nghiệm khí thải, những năm qua NETC được phân công trực tiếp hoặc tham gia chủ trì xây dựng nhiều văn bản quy phạm pháp luật quan trọng như quyết định của Thủ tướng, quy chuẩn, tiêu chuẩn… về kiểm soát khí thải phương tiện giao thông đường bộ đã được ban hành trong thời gian qua. Đây là các công cụ pháp lý then chốt nhằm đảm bảo kiểm soát khí thải phương tiện, hướng đến mục tiêu phát triển bền vững và hội nhập quốc tế trong ngành công nghiệp giao thông.
Định hướng số hóa toàn bộ quá trình thử nghiệm và chứng nhận
Trong bối cảnh Ngành đang bước vào kỷ nguyên chuyển đổi xanh và số hóa toàn diện, NETC xác định rõ định hướng phát triển giai đoạn 2026 - 2030 với những mục tiêu chiến lược mang tính đổi mới, hội nhập và dẫn dắt kỹ thuật thử nghiệm trong nước, cụ thể:
- Triển khai thử nghiệm khí thải mô tô, xe gắn máy hai bánh mức 4 từ năm 2026: Theo quy định tại Quyết định số 19/2024/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia mới ban hành, từ năm 2026 Việt Nam sẽ chính thức áp dụng mức khí thải mức 4 đối với mô tô, xe gắn máy sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu mới. NETC đã và đang chuẩn bị sẵn sàng về hạ tầng kỹ thuật, thiết bị, nhân lực và quy trình thử nghiệm để tiếp nhận các yêu cầu thử nghiệm mới.
- Toàn bộ hệ thống sẽ được hiệu chuẩn và cập nhật phần mềm thử nghiệm theo chu kỳ WMTC và các phương pháp đo phù hợp UNECE R40 và R47. Đồng thời, NETC tiếp tục phối hợp với các nhà sản xuất, nhà nhập khẩu xe máy để hỗ trợ kỹ thuật, tư vấn và giảm tải áp lực trong giai đoạn chuyển tiếp.
- Định hướng số hóa toàn bộ quá trình thử nghiệm và chứng nhận: Trước yêu cầu cải cách hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, NETC xác định nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới là số hóa toàn diện các quy trình thử nghiệm và chứng nhận chất lượng. Điều này bao gồm: Tự động hóa việc thu thập, phân tích dữ liệu đo đạc và phát thải; sử dụng phần mềm quản lý kiểm tra theo chuẩn ISO 17025 và ISO 9001, kết nối trực tuyến với hệ thống quản lý của Cục Đăng kiểm Việt Nam; Xây dựng cổng dữ liệu kỹ thuật và kết quả thử nghiệm điện tử, phục vụ chia sẻ dữ liệu với doanh nghiệp, cơ quan quản lý và các tổ chức quốc tế có thẩm quyền; triển khai thử nghiệm mô phỏng (simulation testing) và công cụ đo ảo (virtual lab) nhằm tối ưu hóa thời gian và chi phí thử nghiệm. Đây là bước đi chiến lược nhằm hiện đại hóa mô hình vận hành của trung tâm, phù hợp với xu thế chuyển đổi số quốc gia.
- Tăng cường hợp tác quốc tế, mở rộng lĩnh vực thử nghiệm xe hydro, pin nhiên liệu hướng tới tương lai, NETC sẽ tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế với các tổ chức kỹ thuật, phòng thí nghiệm và cơ quan tiêu chuẩn hàng đầu thế giới. Đặc biệt trong lĩnh vực kiểm định xe sử dụng năng lượng thay thế như: Xe sử dụng pin nhiên liệu (Fuel Cell Vehicles - FCV); xe chạy bằng hydro; các phương tiện sử dụng khí nén tự nhiên (CNG), khí hóa lỏng (LPG) và hybrid thế hệ mới.
Hiện NETC đã bắt đầu nghiên cứu, xây dựng năng lực tiếp nhận thử nghiệm khí thải và an toàn đối với các mẫu xe này theo chuẩn UNECE R154 và các tiêu chuẩn quốc tế liên quan. Với tầm nhìn chiến lược và nền tảng kỹ thuật vững chắc trên, NETC khẳng định tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong kiểm soát khí thải phương tiện giao thông tại Việt Nam, đồng hành cùng Ngành trên hành trình xanh hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.
