Hiện trạng và đề xuất định hướng chính sách thúc đẩy phát triển công trình hiệu quả năng lượng, công trình xanh

Bối cảnh và các yếu tố thúc đẩy phát triển công trình hiệu quả năng lượng, công trình xanh

Trong những năm vừa qua, cùng với bối cảnh của quá trình phát triển đất nước, tốc độ đô thị hóa tăng từ 6-7%. Tốc độ đô thị hóa tăng nhanh cũng gây áp lực đến vấn đề đầu tư hạ tầng để đáp ứng được yêu cầu của người dân, của phát triển kinh tế-xã hội, đặc biệt là tại các đô thị lớn trong cả nước.

Những năm gần đây, tỉ trọng về tiêu thụ năng lượng trong lĩnh vực xây dựng và dân dụng khoảng 37% (theo số liệu của Ngân hàng Thế giới). Với số lượng công trình nhà cao tầng tại các đô thị, số lượng các hộ gia đình xây dựng nhà ở kiên cố đều tăng, điều này cũng gây áp lực đối với nguồn cung về năng lượng của chúng ta.

Bên cạnh đó, chính động lực thúc đẩy quá trình tiết kiệm năng lượng theo những cam kết của Chính phủ về bảo vệ môi trường cũng như giảm phát thải, áp dụng các tiêu chuẩn công trình hiệu quả năng lượng, công trình xanh cũng là một trong những áp lực; Hay bản thân những doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, những doanh nghiệp sản xuất-xuất khẩu các sản phẩm hàng hoá của Việt Nam cũng phải tuân thủ các tiêu chuẩn theo thông lệ quốc tế.

Áp lực của các sản phẩm bán ra thị trường và cạnh tranh giá trong bất động sản, cũng là một trong những xu thế để thúc đẩy phát triển hoạt động công trình xanh. Rồi áp lực từ phía người dân với nhận thức và yêu cầu ngày càng cao hơn. Những áp lực này cũng là động lực để thúc đẩy các chủ đầu tư, chủ dự án, chủ công trình phải đầu tư, thiết kế xây dựng công trình ngày càng chất lượng hơn, tính thẩm mỹ hơn nhưng cũng phải đảm bảo sự thân thiện với môi trường, đáp ứng yêu cầu về sức khỏe cho người sử dụng.

Hiện trạng khung chính sách về phát triển công trình xanh, công trình hiệu quả năng lượng tại Việt Nam

Từ thực tiễn đã phản hồi lại những người làm chính sách làm sao phải nghiên cứu để đưa ra các quy định của pháp luật. Điểm qua các chính sách như: Luật sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả năm 2010 và các văn bản hướng dẫn; Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh năm 2014; Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 và Luật Bảo vệ môi trường (sửa đổi) năm 2020; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xây dựng; Nghị quyết số 55-NQ/TW ngày 11 tháng 02 năm 2020 của Bộ Chính trị về “Định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”;  Nghị quyết số 140/NQ-CP ngày 02 tháng 10 năm 2020 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 55-NQ/TW ngày 11 tháng 02 năm 2020 của Bộ Chính trị về “Định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”…

Vào tháng 6/2020, Bộ Xây dựng đã được Quốc Hội thông qua nội dung về khuyến khích chương trình hiệu quả năng lượng, công trình xanh trong Luật sửa đổi bổ sung .

Trong Nghị định 95/2019/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 24a/2016/NĐ-CP về quản lý vật liệu xây dựng đã có nội dung về việc khuyến khích thúc đẩy sản phẩm vật liệu, thiết bị xây dựng tiết kiệm năng lượng, khuyến khích việc sử dụng vật liệu không nung trong các công trình xây dựng.

Sau khi Nghị định số 21/2011/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả có hiệu lực, thực hiện việc dán nhãn năng lượng theo loại 5 sao của Bộ Công thương thực hiện đến nay rất hiệu quả; số lượng chủng loại thiết bị được dán nhãn rất nhiều.

Từ khi Quy chuẩn QCXDVN 09: 2005 được ban hành đến nay, Bộ Xây dựng đã ra được 3 phiên bản (2005, 2013, 2017) và làm được rất nhiều hoạt động, trong đó có hoạt động các tiêu chuẩn kỹ thuật, triển khai các mô hình dự án tiết kiệm năng lượng, tổ chức các hoạt động tập huấn truyền thông, nâng cao nhận thức về sử dụng tiết kiệm năng lượng hiệu quả. Tuy nhiên, đối với các công trình hiệu quả năng lượng hiện nay vẫn đang thiếu bộ tiêu chuẩn cụ thể để đánh giá chứng nhận công trình hiệu quả năng lượng.

Trong đề cương thay thế Nghị định số 11/2013/NĐ-CP của Chính phủ về Quản lý đầu tư phát triển đô thị đang xin ý kiến Bộ trưởng có nêu một chương về Phát triển đô thị xanh sinh thái, đô thị thông minh và các công trình xanh.

Có thể nói, trên đây là những văn bản pháp quy rất quan trọng, đặt những nền móng đầu tiên, cần phải luật hoá, pháp quy hoá nội dung về thúc đẩy phát triển công trình hiệu quả năng lượng, công trình xanh cũng như những lĩnh vực về thiết bị và công nghệ tiết kiệm năng lượng. Những văn bản chính sách này đã thể hiện và truyền tải các thông điệp rõ ràng của Đảng, Bộ Chính trị, Chính phủ và các Bộ, ngành trong việc thúc đẩy sử dụng tiết kiệm năng lượng hiệu quả. Có thể thấy qua từng thời kỳ, nội dung về tiết kiệm năng lượng ngày càng được nhấn mạnh trong nhiều lĩnh vực, thể hiện rõ ràng trong các văn bản của các cấp.

Hiện trạng chứng nhận công trình hiệu quả năng lượng, công trình xanh ở Việt Nam

Công trình xanh - CTX (Green Building) là công trình xây dựng được thiết kế, xây dựng và vận hành đáp ứng các tiêu chí, tiêu chuẩn về sử dụng tiết kiệm, hiệu quả năng lượng, tiết kiệm tài nguyên; đảm bảo tiện nghi, chất lượng môi trường bên trong công trình; bảo vệ môi trường bên ngoài công trình.

Theo thống kê, hiện nay Việt Nam có khoảng trên 165 công trình xanh được đánh giá, chứng nhận bởi các hệ thống, tiêu chuẩn của Lotus (VGBC), Edge (IFC-WB), LEED (Hội đồng CTX Hoa Kỳ), Green Mark (Singapore).

Trong số các CTX được chứng nhận, công trình có vốn đầu tư nước ngoài, vốn ngoài ngân sách chiếm đa số. Số công trình có vốn đầu tư công, vốn ngân sách chiếm tỷ lệ khiêm tốn. Một câu hỏi đặt ra, tại sao các công trình có vốn đầu tư công của Việt Nam có rất nhiều từ bệnh viên, trường học, trung tâm hành chính- trụ sở làm việc,… nhưng số lượng công trình xanh lại rất ít, mặc dù các công trình công có vốn đầu tư không hề nhỏ.  Đây chính là điều khiến chúng ta cần phải suy nghĩ và cần có định hướng phát triển các công trình này.

Một số hệ thống đánh giá công trình xanh của Việt Nam có Lotus (VGBC), Edge (IFC-WB), LEED (Hội đồng CTX Hoa Kỳ), Green Mark (Singapore). Hệ thống này tương đối phổ biến và đủ cho thị trường từ loại hình công trình thấp đến cao nên không có lý do gì để nói rằng Việt Nam đang thiếu các tiêu chuẩn đánh giá chung cho công trình xanh.

Với hiện trạng các CTX và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đã có như vậy nhưng thuật ngữ “công trình xanh” lại chưa hề có trong hệ thống văn bản pháp lý nào. Trong khi chúng đã có hơn 10 năm để  thực hiện phát triển công trình xanh, có hơn 160 công trình xanh, có Tuần lễ công trình xanh nhưng khi điểm lại hệ thống văn bản pháp luật lại không hề có thuật ngữ ‘công trình xanh”. Trên thực tế, khi chúng tôi tham gia nghiên cứu, sửa đổi về Luật Xây dựng đã đưa nội dung thuật ngữ về “công trình xanh” trong hệ thống Luật Xây dựng nhưng chưa được chấp nhận, đưa vào Luật bảo vệ môi trường nhưng cũng chưa được chấp nhận. Trong hệ thống văn bản pháp luật của Việt Nam thay vì sử dụng thuật ngữ “Công trình xanh” lại đang sử dụng một thuật ngữ khá dài “Công trình sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả năng lượng, tài nguyên và bảo vệ môi trường”, mặc dù nội hàm thì cũng là công trình xanh.

Đối với Vụ Khoa học và công nghệ hiện đang dự thảo Thông tư hướng dẫn hoạt động đánh giá, chứng nhận công trình xanh. Bộ Xây dựng với vai trò là người thúc đẩy các tổ chức chứng nhận, đánh giá, tuy nhiên cần phải có sự báo cáo, tham gia, phối hợp hoạt động với Bộ để việc triển khai thực hiện đánh giá công trình xanh đi vào nền nếp.

Chúng tôi đã có kiến nghị với Cục quản lý Nhà và Thị trường bất động sản sửa Luật kinh doanh bất động sản và phải có chế tài xử phạt hành vi vi phạm trong lĩnh vực công trình xanh này; và các đơn vị, chủ đầu tư làm dự án xanh thật phải được tôn vinh, nhìn nhận.

Định hướng chính sách thúc đẩy phát triển công trình hiệu quả năng lượng, công trình xanh

Về hệ thống văn bản quy phạm pháp luật:

Nghiên cứu, đề xuất sửa đổi Luật nhằm quy định và có chính sách cụ thể để thúc đẩy phát triển công trình hiệu quả năng lượng, công trình xanh.

Nghiên cứu hướng dẫn nội dung về phát triển công trình hiệu quả năng lượng, công trình xanh để hướng dẫn Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xây dựng (Nghị định quản lý dự án, Nghị định về quản lý vật liệu xây dựng, Thông tư hướng dẫn đánh giá, chứng nhận công trình hiệu quả, công trình xanh…).

Bổ sung một số quy định của Luật sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, các văn bản hướng dẫn.

Quy chuẩn, tiêu chuẩn, định mức kinh tế kỹ thuật

Nghiên cứu, rà soát, bổ sung, xây dựng, ban hành các quy chuẩn, tiêu chuẩn, định mức, đơn giá, suất đầu tư liên quan đến công trình hiệu quả năng lượng và công trình xanh (trong đó có các tiêu chuẩn đánh giá, chứng nhận công trình hiệu quả năng lượng theo TC ISO 52000 và 52003).

Tín dụng xanh

Huy động sự tham gia của ngân hàng và các tổ chức tín dụng cho hoạt động tiết kiệm năng lượng thông qua cơ chế cho vay ưu đãi, bảo lãnh vay, cho vay trung và dài hạn.

Hỗ trợ chủ dự án, chủ công trình

Hỗ trợ kỹ thuật cho các chủ dự án,chủ công trình về việc thiết kế, đầu tư xây dựng, quản lý vận hành các công trình hiệu quả năng lượng, công trình xanh

Tập huấn, tuyên truyền, nâng cao nhận thức

Tăng cường các hoạt động truyền thông, nâng cao nhận thức cho các đối tượng liên quan về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, phát triển công trình xanh.

Về phía các Bộ, ngành cũng đang trăn trở và sẽ cùng đồng hành với các chủ doanh nghiệp cùng phát triển bất động sản với sự tham gia các cơ quan quốc tế, các hiệp hội thúc đẩy và phát triển hơn nữa hoạt động tiết kiệm năng lượng và đặt mục tiêu là ít nhất 80% công trình xanh, từ giai đoạn 2019-2025 là 90% công trình xanh và nếu chúng ta làm tốt thì số liệu sẽ tăng lên rất nhiều.

Hy vọng, với sự quan tâm, vào cuộc của các Bộ, ngành, địa phương, các doanh nghiệp, các chủ đầu tư, các đơn vị cung cấp, phân phối các sản phẩm tiết kiệm năng lượng,…có thể tạo ra nguồn sinh khí mới, thúc đẩy các công trình hiệu quả năng lượng, công trình xanh ở Việt Nam ngày càng phát triển mạnh mẽ hơn.