Sau khi hợp nhất tỉnh Hưng Yên với Thái Bình, việc hoàn thiện hạ tầng nông thôn, bao gồm đường làng, ngõ xóm và các thiết chế cộng đồng đã trở thành nhiệm vụ trọng yếu để nâng cao chất lượng sống, kết nối không gian phát triển mới và hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nông thôn hiện đại, bền vững. Bối cảnh và thách thức trong phát triển hạ tầng nông thôn sau sáp nhập
Sau khi tỉnh Hưng Yên và Thái Bình hợp nhập, địa giới hành chính mới kéo theo dân số và diện tích tăng đáng kể, dẫn tới áp lực ngày càng lớn đối với hạ tầng nông thôn.
Nhiều xã trước đây vốn nằm xa trung tâm, đường ngõ nhỏ, hệ thống thoát nước yếu, thiết chế công cộng như nhà văn hóa, trường học, trạm y tế... chưa đủ hoặc đang xuống cấp. Sự chênh lệch giữa vùng nông thôn truyền thống và các khu công nghiệp - đô thị mới càng trở nên rõ rệt nếu không có kế hoạch đồng bộ để đầu tư cơ sở hạ tầng.
Việc tiếp quản các nguồn lực sau sáp nhập đặt ra yêu cầu cao hơn về phân bổ ngân sách, quy hoạch đất đai và ưu tiên đầu tư cho giao thông nông thôn.
Trong công tác bàn giao, tiếp nhận tài sản khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, UBND tỉnh Hưng Yên đã yêu cầu các huyện, xã phải lập danh mục đầu tư công ưu tiên để rà soát, bảo đảm quỹ đất, nguồn lực vật chất phục vụ công tác phát triển hạ tầng theo mô hình nông thôn mới. Chỉ đạo này cho thấy sự quan tâm của lãnh đạo tỉnh về thiết chế cơ sở vật chất sau sáp nhập và trách nhiệm tiếp nhận để nâng cấp hạ tầng nông thôn.
Chuyên gia quy hoạch nông thôn PGS. TS Nguyễn Văn Bình - Trường Đại học Xây dựng nhận định: Sau hợp nhất, hạ tầng nông thôn nếu chỉ phát triển theo kiểu cũ sẽ dễ dẫn tới phân tầng phát triển; Hưng Yên cần tiếp cận mô hình làng nông thôn mới đa chức năng: Kết hợp giao thông, sinh hoạt cộng đồng và cảnh quan xanh để phục vụ cả lao động nông thôn và công nhân vùng công nghiệp lân cận.
Định hướng hoàn thiện hệ thống đường làng, ngõ xóm
Một trong những ưu tiên hàng đầu trong chiến lược phát triển nông thôn mới của Hưng Yên sau sáp nhập là nâng cấp mạng lưới đường làng và ngõ xóm để đảm bảo kết nối nội vùng và kết nối với các trục giao thông lớn.
Theo đó, các xã phải từng bước nâng cấp đường đất thành đường bê tông hoặc nhựa, vừa đảm bảo chi phí đầu tư hợp lý, vừa nâng cao khả năng vận chuyển, lưu thông hàng hóa và người dân.
Cùng với đó, quy hoạch thủy lợi nội đồng cần được tính đến để khai thác hệ thống sông, kênh mương - vốn là đặc trưng của đồng bằng sông Hồng, làm nền tảng vận tải nhẹ, du lịch nông nghiệp và sinh hoạt cộng đồng.
Lãnh đạo UBND tỉnh khẳng định quan điểm phải coi đường làng, ngõ xóm như khung xương của nông thôn mới. Khi khung xương hoàn thiện, các thiết chế như nhà văn hóa, sân chơi, chợ nhỏ mới có thể phát huy hiệu quả phục vụ người dân. Đường làng tốt không chỉ là đường đi mà là cầu nối về kinh tế, văn hóa và an sinh.
Do đó việc nâng cấp đường ngõ, đường nội đồng cũng được thiết kế gắn với các tiêu chuẩn thoát lũ và chống ngập, dựa trên kinh nghiệm từ các mùa mưa lớn của vùng đồng bằng. Các xã vùng thấp, tiếp giáp kênh mương sẽ được ưu tiên thiết kế đường cao hơn mặt đất, tích hợp rãnh thoát nước và hệ thống cây xanh.
Thiết chế nông thôn mới, nâng cao chất lượng sinh hoạt cộng đồng
Ngoài phát triển giao thông, hoàn thiện thiết chế nông thôn là một phần không thể tách rời trong việc xây dựng nông thôn mới bền vững.
Hưng Yên định hướng đầu tư mạnh mẽ cho hệ thống nhà văn hóa, trung tâm thể thao nhỏ, sân chơi thiếu nhi, thư viện cộng đồng và trạm y tế xã. Mục tiêu là mỗi xã nông thôn mới phải có ít nhất một điểm sinh hoạt cộng đồng đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hoá tinh thần của người dân, đồng thời là nơi tổ chức sự kiện quần chúng, giáo dục, chăm sóc y tế cơ bản.
Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo Chương trình mục tiêu quốc gia về nông thôn mới tỉnh Hưng Yên năm 2025, tỷ lệ xã đạt chuẩn “có nhà văn hóa” đã tăng đáng kể so với các năm trước, nhưng vẫn còn nhiều xã vùng xa chưa có nhà văn hóa đủ quy mô và trang thiết bị.
Do đó, định hướng trong giai đoạn tới là ưu tiên nguồn vốn cho các xã còn khó khăn, đặc biệt sau khi sáp nhập, khi cần phân bổ nguồn lực lại cho toàn tỉnh mới.
Chuyên gia xã hội học nông thôn TS Lê Thị Hương phát biểu tại Hội thảo “Phát triển thiết chế văn hóa nông thôn sau sắp xếp hành chính” năm 2025: Nhà văn hóa xã không chỉ là nơi sinh hoạt văn hoá mà còn là trụ cột phục vụ giáo dục người lớn, là nơi truyền đạt thông tin chính sách mới, như quy hoạch, an ninh nông thôn, dân chủ địa phương. Vì thế, khi lên kế hoạch đầu tư, Hưng Yên cần ưu tiên thiết kế đa năng, linh hoạt và bền vững.
Đồng thời, các trạm y tế xã, trạm bảo vệ dân số và trung tâm dịch vụ nông thôn cũng sẽ được nâng cấp hoặc xây dựng mới. Kế hoạch nông thôn mới giai đoạn tới xác định mục tiêu mỗi xã phải đạt chuẩn y tế cơ bản, đảm bảo người dân có thể tiếp cận khám chữa bệnh ban đầu ngay tại địa phương, giảm áp lực cho bệnh viện tuyến huyện hoặc tỉnh.
Cơ chế tài chính và quản lý sau sáp nhập
Việc hoàn thiện hạ tầng nông thôn đòi hỏi nguồn lực lớn. Sau sáp nhập, UBND tỉnh Hưng Yên đã chỉ đạo Sở Tài chính hướng dẫn bàn giao, tiếp nhận tài sản, cơ sở vật chất và ngân sách từ Thái Bình theo Công văn số 1614/STC ngày 20/6/2025 để đảm bảo quỹ đất, ngân sách và vật liệu xây dựng được điều phối hợp lý. Đây là cơ sở để tỉnh phân bổ vốn đầu tư công nhằm nâng cấp đường giao thông nông thôn và thiết chế cộng đồng một cách đồng bộ.
Bên cạnh ngân sách địa phương và vốn Trung ương, Hưng Yên dự kiến huy động nguồn vốn từ các chương trình ODA, quỹ phát triển nông thôn và doanh nghiệp đầu tư CSR để xây dựng điểm danh lam, cảnh quan làng quê xanh, phục vụ du lịch nông nghiệp. Cơ chế phối hợp xã và tỉnh được đề cao để bảo đảm hiệu quả sử dụng nguồn vốn và giám sát công trình theo tiêu chí bền vững.
Ngoài ra, tỉnh chủ trương sẽ thiết lập cơ chế kiểm toán nội bộ và giám sát cộng đồng cho các dự án đường làng và nhà văn hóa, với mong muốn người dân không chỉ sử dụng mà còn tham gia giám sát để đảm bảo công trình được vận hành bền vững, không xuống cấp sau khi bàn giao.
Tác động lâu dài và tầm nhìn phát triển bền vững
Hoàn thiện hạ tầng đường làng, ngõ xóm và thiết chế nông thôn mới không chỉ là đầu tư cơ sở vật chất mà còn là chiến lược dài hạn để chuyển đổi đời sống nông thôn. Khi đường làng được nâng cấp, việc vận chuyển nông sản, vật liệu xây dựng và hàng hóa nhỏ sẽ dễ dàng hơn, thúc đẩy kinh tế nông thôn, phát triển các làng nghề và tiểu thủ công nghiệp.
Không gian công cộng như nhà văn hóa, sân thể thao, trạm y tế xã sẽ làm phong phú đời sống tinh thần, tạo điều kiện cho người dân tham gia các hoạt động tập thể, duy trì truyền thống văn hóa, đồng thời nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và cảnh quan làng quê. Việc này sẽ gắn kết cộng đồng, giảm chi phí di chuyển, thúc đẩy mô hình phát triển nông thôn “vừa sản xuất, vừa du lịch - dịch vụ” khi nhiều xã có tiềm năng du lịch sinh thái, du lịch lịch sử.
Theo tầm nhìn quy hoạch tỉnh sau sáp nhập, Hưng Yên sẽ hướng đến mô hình nông thôn mới kiểu mẫu, nơi kết hợp giữa hiện đại và truyền thống, giữa công nghiệp - đô thị hóa và bảo tồn bản sắc địa phương. Không gian làng quê xanh, đường ngõ sạch, thiết chế cộng đồng đầy đủ sẽ trở thành điểm nhấn tạo “diện mạo nông thôn mới” cho tỉnh, đóng góp quan trọng cho mục tiêu phát triển bền vững.
Định hướng hoàn thiện hạ tầng đường làng, ngõ xóm và các thiết chế nông thôn mới là một trong những trụ cột chiến lược quan trọng của Hưng Yên sau sáp nhập. Đây không chỉ là đầu tư vật chất mà còn là sáng kiến phát triển xã hội, tạo môi trường sống tốt hơn cho người dân, gắn kết các cộng đồng nông thôn và đô thị, đồng thời giữ gìn giá trị văn hoá truyền thống.
Với cơ chế tài chính minh bạch, quản lý hiệu quả và sự tham gia của người dân cùng chuyên gia, định hướng này có tiềm năng tạo ra bước tiến bền vững cho nông thôn Hưng Yên trong tương lai.
