Dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi) thể hiện định hướng đơn giản thủ tục, thu hẹp phạm vi dự án phải chấp thuận chủ trương đầu tư, tuy nhiên việc hoàn thiện Luật cần tiếp tục làm rõ tiêu chí áp dụng, cơ chế giám sát và kiểm soát dòng vốn... 
Sáng 11/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XV, Quốc hội nghe Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Uỷ ban Kinh tế và Tài chính về dự án Luật Đầu tư (sửa đổi).
Thu hẹp dự án phải thực hiện chấp thuận chủ trương đầu tư
Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết, tại Kết luận số 194 ngày 20/9/2025, Bộ Chính trị đã chỉ đạo tiếp tục quy định thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư theo hướng thu hẹp dự án phải thực hiện thủ tục này. Trên cơ sở đó, dự thảo Luật đã hoàn thiện theo hướng: Thứ nhất, thu hẹp và làm rõ phạm vi các dự án phải thực hiện chấp thuận chủ trương. Chỉ chấp thuận chủ trương đầu tư đối với dự án đầu tư phát triển hạ tầng trong một số lĩnh vực quan trọng, nhạy cảm như: cảng biển, sân bay, viễn thông, xuất bản báo chí; các dự án đề xuất sử dụng đất đai, khu vực biển; các dự án ảnh hưởng đến môi trường hoặc thực hiện tại khu vực có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh.
Bên cạnh đó, không thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với dự án nhà ở thương mại, khu đô thị được lựa chọn nhà đầu tư thông qua hình thức đấu giá, đấu thầu; dự án đã trúng đấu giá quyền khai thác khoáng sản; dự án hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp; dự án đầu tư thuộc trường hợp giao đất, cho thuê đất thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, trừ các trường hợp dự án quan trọng có tác động ảnh hưởng lớn đến kinh tế - xã hội như: dự án sân bay, cảng biển, KCN.
Thứ hai, tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền chấp thuận chủ trương đầu tư cho Thủ tướng Chính phủ và Chủ tịch UBND cấp tỉnh đối với những dự án quan trọng cần có cơ chế chính sách đặc thù, khác với quy định của Luật, Pháp lệnh, Nghị quyết của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Chính phủ chấp thuận chủ trương đầu tư sau khi được sự đồng ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Thứ ba, dự thảo Luật tiếp tục đơn giản hóa thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư theo hướng lược bỏ một số nội dung thẩm định không thực sự cần thiết phải xem xét ngay ở giai đoạn chấp thuận chủ trương đầu tư.
Bên cạnh đó, về việc thành lập, tổ chức kinh tế đầu tư nước ngoài, dự thảo Luật sửa đổi bổ sung quy định cho phép nhà đầu tư nước ngoài được thành lập doanh nghiệp trước khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Đây là quy định mới nhằm cải cách căn bản về thủ tục đầu tư đối với nhà đầu tư nước ngoài. Mở rộng đối tượng áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt (luồng xanh) để cho phép các dự án đầu tư tại KCN, KCX, KCNC, KCN số tập trung, KTMTD và các khu chức năng trong KKT được thực hiện thủ tục đầu tư đặc biệt (luồng xanh) mà không hạn chế về ngành, lĩnh vực, trừ một số dự án lớn, quan trọng như: sân bay, cảng biển.
Mở rộng hợp tác công - tư cho phát triển hạ tầng đường sắt
Liên quan đến Luật Đường sắt, dự thảo Luật lần này đề xuất sửa đổi, bổ sung quy định tại điểm c, khoản 3, Điều 24 của Luật Đường sắt nhằm làm rõ cơ chế chuyển giao tài sản dự án đường sắt khi hết thời hạn hoạt động. Theo đó, nhà đầu tư được gia hạn thời gian hoạt động của dự án theo pháp luật về đầu tư đối với cả tuyến đường sắt quốc gia và đường sắt địa phương. Sau khi hết thời hạn gia hạn, toàn bộ tài sản hình thành từ dự án sẽ được chuyển giao cho Nhà nước, và việc thanh toán cho nhà đầu tư được thực hiện theo quy định pháp luật có liên quan.
Cùng với đó, dự thảo Luật đề xuất sửa tên của Mục 2, Chương 2 trong Luật Đường sắt thành “Đầu tư xây dựng tuyến đường sắt quốc gia, tuyến đường sắt địa phương”. Việc đổi tên này nhằm phản ánh chính xác phạm vi điều chỉnh, đồng thời tạo điều kiện thu hút khu vực kinh tế tư nhân tham gia đầu tư vào các dự án đường sắt quan trọng, bao gồm tuyến đường sắt đô thị và đường sắt địa phương. Thay đổi này hướng đến mở rộng dư địa hợp tác công - tư, góp phần huy động nguồn lực xã hội cho phát triển hạ tầng đường sắt.
Bổ sung quy định để tháo gỡ vướng mắc trong trường hợp chuyển nhượng dự án đầu tư nhưng thời hạn còn lại của dự án không đáp ứng được các phương án tài chính hoặc phương án đầu tư kinh doanh của nhà đầu tư nhận chuyển nhượng.
Cắt giảm 25 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện; thu hẹp, sửa đổi phạm vi của 20 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện. Quy định nguyên tắc xác định điều kiện đầu tư kinh doanh làm cơ sở để thực hiện tiền kiểm và chuyển sang cơ chế hậu kiểm.
Bãi bỏ thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư ra nước ngoài. Chỉ thực hiện cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài đối với các dự án có vốn đầu tư từ 20 tỷ đồng trở lên hoặc dự án đầu tư thuộc ngành, nghề đầu tư ra nước ngoài có điều kiện. Thực hiện đăng ký giao dịch ngoại hối với Ngân hàng Nhà nước để chuyển tiền ra nước ngoài đối với các dự án có quy mô dưới 20 tỷ đồng.
Chỉ áp dụng quy trình chấp thuận chủ trương đầu tư khi thật sự cần thiết
Trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật Đầu tư (sửa đổi), Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị rà soát kỹ lưỡng, chỉ áp dụng quy trình chấp thuận chủ trương đầu tư đối với trường hợp thật sự cần thiết. Nghiên cứu cơ sở của việc bỏ thẩm quyền của Quốc hội, bảo đảm phù hợp với nguyên tắc phân cấp, phân quyền. Đối với dự án có cơ chế, chính sách đặc thù, thực hiện theo đúng thẩm quyền được quy định tại Luật Tổ chức Quốc hội, Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức Chính quyền địa phương và Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Trường hợp khác, Luật hoặc chưa có quy định thì thẩm quyền thuộc Quốc hội. Làm rõ tiêu chí, thẩm quyền đối với các dự án không thuộc loại quan trọng quốc gia, tham khảo Luật Đấu thầu, Luật Đầu tư công. Sửa đổi khoản 1 Điều 3 theo hướng đơn giản, tập trung vào các định hướng lớn, làm rõ tiêu chí về quy hoạch, bảo đảm thống nhất, khả thi, chỉ căn cứ vào một loại quy hoạch mang tính định hướng.
Tiếp tục rà soát, tinh gọn, cắt giảm thực chất ngành, nghề và điều kiện đầu tư kinh doanh, chỉ giữ lại những điều kiện thực sự cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh, trật tự, đạo đức, sức khỏe cộng đồng. Phân định rõ giữa điều kiện hành nghề của cá nhân và điều kiện đầu tư kinh doanh của tổ chức. Nghiên cứu chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Phối hợp với các cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát các dự án Luật có liên quan như: Luật Xây dựng, Luật Thương mại điện tử, Luật Hàng không để bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật.
Về ưu đãi và hỗ trợ đầu tư quy định theo hướng quy định nguyên tắc xác định ngành, nghề ưu đãi đầu tư nhằm thu hút có hiệu quả vào các ngành, nghề trọng điểm, ưu tiên phát triển; giao Chính phủ ban hành, sửa đổi, bổ sung các danh mục cụ thể, phù hợp với điều kiện và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ.
Rà soát thận trọng quy định cho phép nhà đầu tư nước ngoài thành lập tổ chức kinh tế mà không bắt buộc phải có dự án đầu tư trước, chỉ áp dụng khi có cơ chế quản lý, kiểm soát thay thế hiệu quả. Tổng kết, đánh giá chính sách thí điểm trước khi thể chế hóa; báo cáo rõ hiệu quả, thực tế của chính sách thu hút đầu tư đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, khởi nghiệp sáng tạo và Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo, bảo đảm thống nhất với pháp luật về đất đai và các quy định liên quan.
Đối với nội dung quản lý hoạt động đầu tư ra nước ngoài, nhiều ý kiến đề nghị giữ quy định quản lý như luật hiện hành, đồng thời cải cách thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian, chi phí. Trường hợp bỏ thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư và Giấy phép, chứng nhận đầu tư, cần bổ sung cơ chế thông báo hoặc đăng ký thông tin để hậu kiểm, liên thông dữ liệu với Ngân hàng Nhà nước về quản lý ngoại hối. Giao Chính phủ quy định mức trần đầu tư phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội từng thời kỳ.
Làm rõ trường hợp và đối tượng áp dụng, bảo đảm tháo gỡ vướng mắc nhưng không làm phát sinh quy định chồng chéo. Bổ sung cơ chế thực hiện trên cơ sở thực tiễn và tính khả thi của quy định trong hồ sơ của Chính phủ. Nghiên cứu quy định thống nhất việc chuyển nhượng dự án BĐS chỉ theo một Luật: Luật Kinh doanh BĐS hoặc Luật Đầu tư. Trường hợp đã thực hiện theo Luật Kinh doanh BĐS thì không phải điều chỉnh theo Luật Đầu tư.
Về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đường sắt số 95/2025/QH15, đề nghị làm rõ quy định để bảo đảm tính thống nhất, khả thi. Đối với điểm c, khoản 3, Điều 24, cần xem xét kéo dài thời gian đầu tư phù hợp đặc thù dự án đường sắt, thống nhất với nội dung dự thảo Luật Hàng không dân dụng sửa đổi.
Lưu ý quy định tại điểm b, khoản 4, Điều 51 có thể mở rộng phạm vi điều chỉnh, do đó cần rà soát để bảo đảm nhất quán chính sách. Bên cạnh đó, nội dung này được Chính phủ trình tại Nghị quyết số 334, Tờ trình số 1028 và Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã xác định đây là vấn đề lớn, đề nghị Chính phủ báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét quyết định…
Nhìn chung, các nội dung sửa đổi tại dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi) lần này thể hiện xu hướng tinh giản quy trình, phân định rõ thẩm quyền và nâng cao hiệu quả môi trường đầu tư, phù hợp yêu cầu cải cách thể chế và thúc đẩy thu hút nguồn lực xã hội cho phát triển hạ tầng.
Tuy nhiên, những vấn đề liên quan đến tiêu chí áp dụng thủ tục chấp thuận chủ trương, cơ chế giám sát khi mở rộng phân cấp, cũng như điều kiện kiểm soát dòng vốn đầu tư nước ngoài cần được tiếp tục rà soát thận trọng và đánh giá tác động đầy đủ. Việc bảo đảm hài hòa giữa tạo thuận lợi cho nhà đầu tư và bảo vệ lợi ích quốc gia, an ninh kinh tế sẽ là điểm then chốt trong quá trình hoàn thiện và thông qua dự án Luật, hướng tới một môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và bền vững.
