Thẩm tra cơ chế phát triển khu đô thị lấn biển, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị, các cơ chế ưu đãi phải gắn với năng lực nhà đầu tư, trách nhiệm quản lý và yêu cầu kiểm soát chặt chẽ rủi ro về môi trường, quốc phòng, an ninh. 
Sáng 18/8, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tổ chức Phiên họp toàn thể lần thứ 12, thẩm tra cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển dự kiến tích hợp vào Luật Phát triển đô thị.
Mở rộng không gian phát triển gắn với biển
Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, chính sách được đề xuất nhằm tạo khuôn khổ pháp lý cho việc mở rộng không gian phát triển, hình thành các cực tăng trưởng mới gắn với biển và huy động nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước.
Theo Thứ trưởng, dự án khu đô thị lấn biển có những đặc thù lớn: khu vực dự kiến xây dựng chưa tồn tại trên thực địa khi lập quy hoạch; tổng vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài; nhu cầu vật liệu san lấp rất cao. Vì vậy, cơ chế đề xuất tập trung xử lý các vấn đề đặc thù của khu đô thị trên đảo nhân tạo, không điều chỉnh hoạt động lấn biển nói chung. Việc ban hành chính sách phải đồng thời bảo đảm quản lý chặt chẽ tài nguyên biển, bảo vệ môi trường, quốc phòng và an ninh.
Trình bày báo cáo tóm tắt ý kiến thẩm tra, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Phương Thủy cho biết, dự thảo cần xác định rõ mục tiêu trọng tâm là mở rộng quỹ đất đô thị, hình thành một loại hình đô thị có cơ chế quản lý riêng hay tạo ưu đãi để thu hút nhà đầu tư. Mục tiêu chưa rõ sẽ dẫn đến thiếu thống nhất trong thiết kế chính sách.
Các ý kiến đề nghị không xác định khu đô thị lấn biển là một đối tượng điều chỉnh độc lập hoặc thiết lập chế độ pháp lý riêng nếu phạm vi hiện tại của Luật Phát triển đô thị đã bao quát. Đồng thời, cần cân nhắc cả hoạt động lấn biển từ bờ để mở rộng đất đô thị, tránh chỉ ưu đãi đảo nhân tạo và vô tình khuyến khích phương án có chi phí, rủi ro, tác động môi trường cao hơn.
Cơ quan thẩm tra nhấn mạnh, hoạt động lấn biển không được làm thay đổi chế độ sở hữu toàn dân đối với đất đai, tài nguyên và không gian biển; phải bảo đảm lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, sử dụng tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường.
Dự thảo cũng cần xử lý các khoảng trống pháp lý về địa giới hành chính; quy hoạch sử dụng đất; thời điểm xác lập quyền sử dụng đất; giá đất và nghĩa vụ tài chính; xử lý diện tích bị xói lở, ngập do nước biển dâng; đất đai và tài sản khi dự án hết thời hạn.
Mối quan hệ giữa “lấn biển” và “đảo nhân tạo” phải được làm rõ, do pháp luật đất đai tiếp cận lấn biển là hoạt động tạo lập đất, trong khi pháp luật về biển xác định đảo nhân tạo là công trình trên biển.
Các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, chủ quyền, an toàn hàng hải và nghĩa vụ quốc tế phải được kiểm soát xuyên suốt từ quy hoạch, đầu tư, xây dựng đến quản lý, vận hành. Việc xây dựng đảo nhân tạo không được gây trở ngại cho các tuyến hàng hải quốc tế thiết yếu.
Không chỉ dựa vào quy mô vốn
Dự thảo đề xuất lấy mức vốn đầu tư 100.000 tỷ đồng làm tiêu chí chủ yếu để xác định dự án được áp dụng cơ chế đặc thù. Các đại biểu cho rằng, tiêu chí này chưa phản ánh đầy đủ tính chất và mức độ rủi ro của dự án. Việc lựa chọn dự án cần dựa thêm vào diện tích, vị trí lấn biển, quy mô dân số và hạ tầng, điều kiện địa chất - thủy văn, tác động hệ sinh thái, khả năng ứng phó biến đổi khí hậu, nguồn vật liệu san lấp và năng lực của nhà đầu tư.
Đối với nhà đầu tư chiến lược, không nên giảm tỷ lệ vốn chủ sở hữu chỉ vì dự án có quy mô lớn. Cần kiểm soát chặt việc thay đổi nhà đầu tư, chuyển nhượng dự án và bảo đảm nhà đầu tư có đủ năng lực tài chính, kỹ thuật, kinh nghiệm trong suốt vòng đời dự án.
Các cơ chế như thử nghiệm có kiểm soát, cửa hàng miễn thuế hoặc áp dụng chỉ tiêu khác quy chuẩn kỹ thuật quốc gia chỉ nên được xem xét khi xác định rõ nội dung, điều kiện, giới hạn và cơ chế kiểm soát.
Các ý kiến thẩm tra nhận định, dự thảo tập trung nhiều vào ưu đãi và thu hút đầu tư nhưng chưa quy định tương xứng về quản lý, vận hành và kiểm soát rủi ro.
Cơ quan soạn thảo cần làm rõ trách nhiệm, nguồn lực duy tu hạ tầng biển, cung cấp dịch vụ thiết yếu, xử lý xói lở, nước biển dâng và sự cố môi trường; đồng thời xây dựng phương án ứng phó khi nhà đầu tư mất năng lực hoặc dự án đình trệ.
Năng lực của chính quyền địa phương cũng phải được đánh giá đầy đủ để bảo đảm quản lý dân cư, an ninh, thiên tai, cứu hộ, môi trường và hạ tầng tại khu đô thị có tính chất đặc thù.
Kết luận Phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đề nghị cơ quan soạn thảo xác định rõ mục tiêu chính sách; rà soát pháp luật về đất đai, tài nguyên và môi trường, biển và hải đảo, đầu tư, xây dựng; đánh giá đầy đủ tác động về môi trường, quốc phòng, an ninh và nguồn lực thực hiện.
Cơ quan soạn thảo cần khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, báo cáo đánh giá tác động và nội dung tiếp thu, giải trình, bảo đảm đủ cơ sở để trình Quốc hội xem xét.
