Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 180/2026/NĐ-CP về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng, tạo nền tảng pháp lý cho thị trường carbon rừng tại Việt Nam, góp phần thúc đẩy tăng trưởng xanh và thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. 
Tạo động lực cho tăng trưởng xanh
Theo Nghị định, hoạt động cung ứng và sử dụng dịch vụ hấp thụ, lưu giữ carbon của rừng phải bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, chủ rừng và các bên liên quan; đồng thời không làm ảnh hưởng đến các cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính mà Việt Nam tham gia.
Đáng chú ý, Nghị định quy định rõ kết quả giảm phát thải hoặc tín chỉ carbon rừng đã được trao đổi, chuyển nhượng sẽ không được giao dịch trùng lặp cho các bên khác. Quy định này được đánh giá là cần thiết nhằm nâng cao tính minh bạch, tránh chồng chéo quyền sở hữu và bảo đảm tính tin cậy của thị trường carbon trong tương lai.
Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển bền vững, việc đưa dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng vào khuôn khổ pháp lý không chỉ giúp gia tăng giá trị kinh tế của tài nguyên rừng mà còn tạo nguồn lực tài chính mới cho công tác bảo vệ, phục hồi hệ sinh thái và phát triển sinh kế cộng đồng.
Nghị định cho phép chủ rừng được hợp tác, liên kết với tổ chức, cá nhân để triển khai dự án carbon rừng; thực hiện đo đạc, báo cáo, thẩm định và cấp tín chỉ carbon rừng theo quy định của pháp luật. Đây được xem là cơ chế mở nhằm thu hút nguồn lực xã hội, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế tham gia vào thị trường carbon.
Đối với rừng thuộc sở hữu toàn dân, nguồn thu từ trao đổi, chuyển nhượng kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon sẽ được ưu tiên tái đầu tư cho bảo vệ và phát triển rừng, xây dựng cơ sở dữ liệu lâm nghiệp, hỗ trợ sinh kế cho cộng đồng dân cư và triển khai các dự án carbon rừng tại địa phương.
Các chuyên gia đánh giá, cơ chế này có thể tạo thêm dư địa tài chính cho nhiều địa phương sở hữu diện tích rừng lớn, nhất là các khu vực miền núi, trung du, góp phần thúc đẩy mô hình phát triển xanh gắn với bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.
Hướng tới vận hành thị trường carbon minh bạch, tiệm cận chuẩn quốc tế
Nghị định số 180/2026/NĐ-CP được đánh giá là bước hoàn thiện quan trọng trong quá trình xây dựng thị trường carbon tại Việt Nam, đặc biệt đối với lĩnh vực lâm nghiệp, một trong những khu vực có tiềm năng lớn về hấp thụ và lưu giữ khí nhà kính. Không chỉ tạo hành lang pháp lý cho hoạt động giao dịch tín chỉ carbon rừng, Nghị định còn đặt nền móng cho cơ chế quản lý minh bạch, kiểm chứng được và phù hợp với xu hướng vận hành của thị trường carbon quốc tế.
Theo quy định, việc trao đổi, chuyển nhượng kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon rừng được thực hiện thông qua hợp đồng hoặc trên sàn giao dịch carbon. Đáng chú ý, lượng kết quả giảm phát thải hoặc tín chỉ carbon chỉ được phép giao dịch sau khi có xác nhận của Bộ NN&MT. Quy định này được xem là hàng rào kỹ thuật quan trọng nhằm bảo đảm tính pháp lý, khả năng truy xuất và độ tin cậy của tín chỉ carbon trước khi đưa ra thị trường.
Các chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh thị trường carbon toàn cầu đang ngày càng siết chặt yêu cầu về minh bạch dữ liệu, kiểm kê phát thải và cơ chế chống giao dịch trùng lặp, việc Việt Nam bổ sung quy trình xác nhận tập trung sẽ góp phần hạn chế rủi ro tín chỉ ảo, đồng thời nâng cao uy tín của tín chỉ carbon rừng Việt Nam khi tham gia thị trường quốc tế.
Nghị định cũng quy định cụ thể phương thức xác định mức chi trả dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng theo đơn vị tấn CO₂, tấn CO₂ tương đương hoặc tín chỉ carbon rừng. Việc quy đổi giá trị giao dịch bằng đồng Việt Nam giúp tạo cơ sở cho công tác quản lý tài chính, thuế và kiểm soát dòng tiền trong nước. Đối với các giao dịch quốc tế, việc thanh toán bằng ngoại tệ sẽ được thực hiện theo quy định pháp luật về quản lý ngoại hối, bảo đảm phù hợp với cơ chế thương mại xuyên biên giới.
Theo giới chuyên gia, việc chuẩn hóa đơn vị giao dịch và cơ chế thanh toán là điều kiện cần thiết để hình thành thị trường carbon vận hành chuyên nghiệp, minh bạch và có khả năng kết nối với các cơ chế trao đổi tín chỉ carbon khu vực và toàn cầu trong tương lai.
Thực tế, Việt Nam đã có bước thử nghiệm ban đầu với cơ chế chuyển nhượng kết quả giảm phát thải khí nhà kính vùng Bắc Trung Bộ theo Nghị định 107/2022/NĐ-CP. Chương trình này bước đầu tạo nguồn thu cho công tác quản lý, bảo vệ rừng và cho thấy tiềm năng thương mại hóa tài nguyên carbon rừng tại Việt Nam. Đây cũng được xem là tiền đề quan trọng để Chính phủ tiếp tục hoàn thiện thể chế, mở rộng quy mô giao dịch và xây dựng hệ sinh thái thị trường carbon đồng bộ hơn trong giai đoạn tới.
Trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai lộ trình phát triển thị trường carbon theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, việc ban hành Nghị định số 180/2026/NĐ-CP không chỉ góp phần hoàn thiện khung pháp lý cho lĩnh vực lâm nghiệp mà còn mở ra cơ hội thu hút nguồn lực tài chính xanh, thúc đẩy bảo vệ tài nguyên rừng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong tiến trình chuyển đổi xanh.
Nghị định sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.
