Nhiều ý kiến tại phiên họp về Dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) liên quan trực tiếp đến quản lý đầu tư xây dựng, phát triển kết cấu hạ tầng và phân bổ nguồn lực cho các dự án. 
Chiều 13/8, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Kinh tế và Tài chính tổ chức Phiên họp toàn thể lần thứ tư, cho ý kiến về Hồ sơ định hướng xây dựng Dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Dự án Luật được xây dựng trên cơ sở hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, hướng tới thống nhất nguồn lực, kế hoạch và quy trình quản lý ngân sách hằng năm cũng như trung hạn.
Làm rõ nguồn vốn và thủ tục đối với các nhiệm vụ đầu tư xây dựng
Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Biên Thùy bày tỏ nhất trí với quy định tại Điều 40 của dự thảo Luật cho phép một số nhiệm vụ như: mua sắm, sửa chữa, cải tạo, nâng cấp tài sản, trang thiết bị và công trình được bố trí từ nguồn chi đầu tư phát triển khác hoặc chi thường xuyên khi chưa được bố trí hoặc bố trí chưa đủ từ nguồn chi đầu tư công. Quy định này tạo sự linh hoạt cần thiết trong sửa chữa trụ sở, mua sắm trang thiết bị và triển khai hạ tầng số.
Tuy nhiên, Phó Chánh án Nguyễn Biên Thùy cho rằng, các khái niệm “có tổng kinh phí thực hiện lớn”, “có tổng kinh phí thực hiện nhỏ” và “các nhiệm vụ cần thiết khác” chưa có tiêu chí xác định rõ ràng. Nguyên tắc lựa chọn nguồn chi cũng chưa cụ thể, có thể dẫn đến cách hiểu một nhiệm vụ được bố trí đồng thời từ nhiều nguồn. Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ các khái niệm và ban hành tiêu chí xác định cụ thể.
Đại biểu Trần Thị Hải Hà - Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng đề nghị cân nhắc thận trọng quy định cho phép bố trí nhiệm vụ từ nguồn chi đầu tư phát triển khác hoặc chi thường xuyên khi chưa bố trí đủ từ nguồn chi đầu tư công. Theo đại biểu, quy định quá mở có thể dẫn đến tình trạng không bố trí đủ vốn trong kế hoạch trung hạn và trông chờ chuyển từ nguồn khác, làm sai lệch cơ cấu chi.
Đại biểu Trần Thị Hải Hà đề xuất, các dự án đầu tư công phải được bố trí đầy đủ trong kế hoạch đầu tư công. Trường hợp cần thiết, cơ quan có thẩm quyền thực hiện điều chỉnh kế hoạch hoặc giảm chi thường xuyên để tăng chi đầu tư. Khi sử dụng nguồn tăng thu, dự phòng hoặc nguồn chi thường xuyên cho các dự án này, cần hạch toán và tổng hợp vào danh mục “chi đầu tư phát triển khác”.
Đại biểu Nguyễn Trúc Sơn - Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long đề nghị làm rõ và dung hòa thủ tục giữa “nguồn chi thường xuyên có tính chất đầu tư” và “nguồn đầu tư công”. Theo đại biểu, cần tránh nhầm lẫn về quy trình khi đầu tư công phải thực hiện nhiều thủ tục chặt chẽ, trong khi thủ tục đối với chi thường xuyên có tính chất đầu tư đơn giản hơn.
Hoàn thiện cơ chế đất đai, giải phóng mặt bằng và giải ngân vốn
Liên quan đến điều tiết số thu tiền sử dụng đất và tiền thuê đất, đại biểu Trần Thị Hải Hà đề xuất khoản thu làm căn cứ điều tiết không bao gồm các khoản chi bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và GPMB do nhà đầu tư tự nguyện ứng trước, sau đó được khấu trừ vào nghĩa vụ tài chính về đất.
Đại biểu dẫn trường hợp nhà đầu tư ứng trước 1.000 tỷ đồng để GPMB, địa phương thực hiện hạch toán ghi thu, ghi chi nhưng vẫn phải nộp về NSTW 20%, tương đương 200 tỷ đồng. Theo đại biểu, cơ chế này gây khó khăn cho nguồn lực của địa phương, nhất là cấp xã và các tỉnh chưa tự cân đối ngân sách. Vì vậy, đề nghị loại trừ các khoản bồi thường, GPMB được ghi thu, ghi chi khỏi số thu phải điều tiết về ngân sách cấp trên.
Về thời gian thực hiện và giải ngân, đại biểu Nguyễn Trúc Sơn chỉ ra rằng, Luật Ngân sách nhà nước quy định năm tài chính từ ngày 1/1 đến ngày 31/12, trong khi Luật Đầu tư công cho phép giải ngân đến ngày 31/12 năm sau. Đại biểu đề nghị nghiên cứu đồng bộ hai mốc thời gian, theo hướng giữ quy định hiện hành hoặc áp dụng năm tài chính từ quý I năm hiện hành đến hết quý I năm sau.
Theo đại biểu Nguyễn Trúc Sơn, các quý đầu năm thường dành nhiều thời gian cho thủ tục, trong khi hoạt động chi tiêu và giải ngân vốn phát triển chủ yếu diễn ra từ quý II. Việc điều chỉnh năm tài chính sẽ góp phần bảo đảm quá trình chi ngân sách và giải ngân vốn đầu tư phát triển diễn ra đồng bộ.
Đối với chi chuyển nguồn, đại biểu Trần Thị Hải Hà cho rằng quy định chỉ cho phép chuyển nguồn khi cấp tỉnh hoặc cấp xã có “duy nhất một dự án trong năm” không còn phù hợp với quy mô địa phương sau khi tổ chức mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đề nghị sửa đổi theo hướng địa phương cấp tỉnh, cấp xã chỉ có một dự án trong năm được ngân sách cấp trên bổ sung có mục tiêu thì được thực hiện điều chỉnh, chuyển nguồn.
Bảo đảm tính liên tục của dự án và phân cấp gắn với nguồn lực
Về điều khoản chuyển tiếp, Phó Chánh án Nguyễn Biên Thùy đề nghị bổ sung nguyên tắc xử lý đối với các chương trình, nhiệm vụ và dự án đã được quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, giao vốn hoặc đang điều chỉnh, nghiệm thu, thanh toán, quyết toán trước ngày Luật có hiệu lực.
Quy định chuyển tiếp cần xác định rõ pháp luật được áp dụng và việc kế thừa kết quả thẩm định, phê duyệt cùng các quyết định đã được ban hành hợp pháp. Qua đó, các dự án xây dựng, cải tạo và chuyển đổi số không bị gián đoạn hoặc phải thực hiện lại thủ tục.
Đại biểu Đỗ Đức Hiển - Ủy viên hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị rà soát đồng bộ dự thảo với các luật có liên quan, trong đó có Luật Đầu tư, Luật Tổ chức chính quyền địa phương và Luật Quản lý nợ công. Cơ quan soạn thảo cần tính toán thời điểm có hiệu lực và phương án chuyển tiếp phù hợp, tránh khoảng trống pháp lý sau khi hợp nhất hai luật.
Đại biểu Nguyễn Trúc Sơn cho rằng, trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã được phân cấp, phân quyền mạnh nhưng nguồn lực tài chính còn chưa rõ. Đề nghị Luật quy định cụ thể cơ sở phân chia nguồn thu, nhiệm vụ chi, bảo đảm cấp xã thực sự có đủ thẩm quyền và nguồn lực thực hiện nhiệm vụ.
Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh, việc hợp nhất hai luật phải tạo ra sự thống nhất về nguồn lực, kế hoạch và quy trình quản lý. Kế hoạch tài chính 5 năm sau khi tích hợp phải thể hiện đầy đủ khả năng bố trí vốn đầu tư công và các ưu tiên trong toàn bộ giai đoạn, góp phần tập trung vốn, tránh phân tán, dàn trải.
Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát, cắt giảm các thủ tục trong lập kế hoạch, phân bổ, giao dự toán, điều chỉnh, thanh toán và quyết toán; đồng thời làm rõ trách nhiệm của từng cơ quan tại mỗi khâu. Chi đầu tư và chi thường xuyên có tính chất, căn cứ phân bổ, thời gian thực hiện và yêu cầu kiểm soát khác nhau, vì vậy nội dung có thể thống nhất thì cần thống nhất, còn nội dung có tính chất riêng phải được quy định phù hợp.
Đặc biệt, việc phân cấp, phân quyền phải gắn với nguồn lực và trách nhiệm giải trình. Khi sắp xếp lại nhiệm vụ giữa các cấp, cần đồng thời sắp xếp lại nguồn lực; nhiệm vụ giao cho cấp nào phải được bố trí đủ nguồn lực cho cấp đó thực hiện, tránh tình trạng địa phương đã được giao thẩm quyền nhưng vẫn phải xin bổ sung hoặc điều chỉnh vốn trong quá trình triển khai.
