Lần đầu tiên Bộ Xây dựng ban hành hệ thống định mức công tác đường sắt tại Thông tư số 08/2025/TT-BXD, tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho việc tính chi phí, lập và thẩm định các dự án đầu tư xây dựng đường sắt hiện đại. 
Chưa có hệ thống định mức riêng cho đường sắt
Bộ Xây dựng đã ban hành Thông tư số 08/2025/TT-BXD sửa đổi, bổ sung một số định mức xây dựng đã được ban hành tại Thông tư số 12/2021/TT-BXD, có hiệu lực thi hành từ ngày 15/7/2025. Thông tư số 08/2025/TT-BXD có nhiều điểm đổi mới quan trọng, như: mở rộng phạm vi, hoàn thiện cấu trúc phụ lục và tăng số lượng định mức; bổ sung các định mức công tác đường sắt và công tác đường, vật liệu mới; điều chỉnh, thay thế các định mức thi công cọc, cừ và xử lý nền; bổ sung trọng lượng đơn vị “cát ướt”; đồng thời sửa đổi định mức chi phí lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật.
Trước đây, Thông tư số 12/2021/TT-BXD chưa có hệ thống định mức riêng cho công tác thi công đường sắt. Các công tác có liên quan như rải đá, san lấp, lắp ray chỉ nằm rải rác trong nhóm định mức vật liệu hoặc bê tông, chưa được định danh là công tác đường sắt. Do đó, khi lập dự toán, các dự án đường sắt thường phải tạm sử dụng định mức của công trình đường bộ hoặc tự xây dựng định mức nội bộ, dẫn đến việc tính toán chi phí thiếu thống nhất, gây khó khăn cho cơ quan quản lý và chủ đầu tư trong quá trình lập, thẩm định và quyết toán vốn đầu tư.
Theo Tờ trình của Viện Kinh tế xây dựng, trong quá trình biên soạn dự thảo Thông tư số 08/2025/TT-BXD, cơ quan chuyên môn đã rà soát, cập nhật và hoàn thiện 79 định mức công tác đường sắt. Các định mức này được xây dựng trên cơ sở hệ thống định mức tạm áp dụng do Bộ Xây dựng công bố trước đây, đồng thời bổ sung, hoàn thiện theo yêu cầu quản lý chi phí cho các dự án xây mới, cải tạo và nâng cấp tuyến đường sắt hiện hành.
Bên cạnh đó, để bảo đảm việc xây dựng và ban hành các định mức dự toán công tác đường sắt phù hợp với thực tiễn, Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng và Viện Kinh tế xây dựng đã tổ chức làm việc với các cơ quan quản lý, vận hành và tư vấn đầu tư xây dựng trong lĩnh vực đường sắt, gồm: Cục Đường sắt Việt Nam, BQLDA Đường sắt và Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, trong các ngày 08/4/2025 và 22/4/2025, để hoàn thiện nội dung bộ định mức.
Theo đó, tại Phụ lục I của Thông tư số 08/2025/TT-BXD, đã có 28 định mức chuyên ngành đường sắt được quy định và mã hóa (từ AD.41100 đến AD.74600). Đây được xem là nhóm nội dung có tính thay đổi nổi bật nhất trong Thông tư lần này.
Việc ban hành Thông tư số 08/2025/TT-BXD đã bổ sung một số phần còn thiếu trong hệ thống định mức quốc gia, tạo cơ sở pháp lý thống nhất, minh bạch cho việc tính toán chi phí đầu tư các dự án đường sắt đang được đẩy mạnh triển khai trong thời gian tới. Dù chưa hoàn thiện toàn bộ, song hệ thống định mức này được kỳ vọng sẽ tiếp tục được Bộ Xây dựng nghiên cứu, hoàn thiện và mở rộng trong giai đoạn ngắn sắp tới.
Ban hành 28 định mức đường sắt
Theo Phụ lục I của Thông tư số 08/2025/TT-BXD, hệ thống định mức công tác đường sắt được xây dựng khá toàn diện, bao gồm từ việc đặt đường, làm nền, rải đá, lắp ghi cho đến lắp đặt hệ thống tín hiệu, thông tin, điện khí hóa.
Một tuyến đường sắt thường được cấu thành bởi 5 bộ phận kỹ thuật chính tương ứng với 5 giai đoạn thi công và quản lý chi phí trong dự án đầu tư xây dựng công trình đường sắt. Do đó, 28 định mức đường sắt được ban hành theo Phụ lục I của Thông tư số 08/2025/TT-BXD được mã hóa từ AD.41100 - AD.74800, có thể được chia thành 5 nhóm sau:
Thứ nhất, đường ray và tà vẹt với chức năng chính là xây lắp kết cấu đường sắt chính tuyến, có 8 định mức, gồm: AD.41100 - Đặt đường sắt khổ 1,00 m; ray P43; tà vẹt gỗ, sợi tổng hợp; AD.41200 - Đặt đường sắt khổ 1,00 m; ray P43; tà vẹt sắt; AD.41300 - Đặt đường sắt khổ 1,00 m; ray P43; tà vẹt bê tông dự ứng lực; AD.42100 - Đặt đường sắt khổ 1,435 m; ray P43; tà vẹt gỗ, sợi tổng hợp; AD.42200 - Đặt đường sắt khổ 1,435 m; ray P43; tà vẹt bê tông dự ứng lực/thường; AD.43100 - Đặt đường lồng; ray P43; tà vẹt gỗ, sợi tổng hợp; AD.43200 - Đặt đường lồng; ray P43; tà vẹt bê tông dự ứng lực/thường; AD.52000 - Đặt các loại ghi (đường rẽ, giao nhau, chuyển hướng). Nhóm này phản ánh toàn bộ khâu thi công lắp đặt đường ray chính, đường lồng và ghi chuyển hướng, là phần xương sống của tuyến đường sắt.
Thứ hai, phụ kiện - liên kết kỹ thuật với chức năng chính là liên kết, cố định và bảo đảm an toàn, có 3 định mức: AD.51100 - Lắp thanh giằng cự ly; AD.51200 - Lắp thiết bị phòng xô; AD.51300 - Lắp giá ray dự phòng. Nhóm này giúp hoàn thiện kết cấu kỹ thuật và an toàn vận hành của tuyến đường.
Thứ ba, nền đường với chức năng chính là chịu tải và ổn định tuyến, có 2 định mức: AD.61100 - Làm nền đá ba lát các loại đường; AD.61200 - Làm nền đá ba-lát các loại ghi. Nhóm này là phần bảo đảm độ bền, ổn định, chống lún và giảm rung cho tuyến đường sắt.
Thứ tư, hệ thống tín hiệu - thông tin với chức năng chính là quản lý, điều hành giao thông tàu và bảo đảm an toàn chạy tàu, có 10 định mức, gồm: AD.71100 - Lắp dựng cột km; AD.71200 - Lắp dựng cột và biển đường cong; AD.71300 - Lắp dựng biển đổi dốc; AD.71400 - Lắp dựng biển kéo còi, biển báo đường ngang, biển chú ý tàu hỏa; AD.71500 - Lắp dựng cột thông tin, tín hiệu; AD.72100 - Lắp đặt phụ kiện cột tín hiệu, cột đánh dấu đầu cáp; AD.73100 - Lắp đặt ghi tín hiệu; AD.74100 - Kéo rải dây thông tin; AD.74200 - Lắp đặt xà thông tin; AD.74300 - AD.74800 - Lắp đặt mạch điện, hộp cáp, máy thông tin và mạng cáp ngầm. Nhóm này là phần “mắt - tai” của tuyến đường sắt, giúp hệ thống nhận biết, điều khiển và truyền dẫn tín hiệu vận hành tàu một cách đồng bộ, chính xác và an toàn.
Thứ năm, các công tác kỹ thuật đặc thù hỗ trợ vận hành, gồm các hạng mục chuyên sâu trong hệ thống tín hiệu - thông tin như: AD.74500 - Lắp đặt hộp cáp, hòm biến thế tín hiệu; AD.74600 - Lắp các loại relay tín hiệu chạy tàu; AD.74700 - Lắp đặt máy thông tin; AD.74800 - Lắp đặt mạng cáp ngầm. Các định mức này không hình thành nhóm mã độc lập mà thuộc phạm vi nhóm tín hiệu - thông tin, được tách ra để nhấn mạnh vai trò phục vụ vận hành, giám sát và bảo trì tuyến đường sắt hiện đại, an toàn và liên tục.
Mặc dù Thông tư số 08/2025/TT-BXD đã bao quát nhiều hạng mục quan trọng, song vẫn thiếu các định mức cần thiết, đặc biệt là thí nghiệm đất, đá chịu tải trọng lặp chu trình, tải trọng động, cũng như các công tác quan trắc, thu thập dữ liệu phục vụ duy tu, bảo dưỡng đường sắt.
Theo TS Nguyễn Huy Hiệp (Học viện Kỹ thuật quân sự), các định mức cần được cập nhật theo hướng tiếp cận các nước tiên tiến, bổ sung đầy đủ đầu việc phù hợp với khối lượng thực tế và yêu cầu kỹ thuật quốc tế. Nhiều công tác nếu không được thực hiện ngay trong quá trình xây dựng sẽ rất khó bổ sung hoặc kiểm soát khối lượng ở giai đoạn vận hành sau này.
Bên cạnh đó, theo quy định hiện hành, các công trình đường sắt phải áp dụng Mô hình thông tin công trình (BIM) để quản lý vòng đời và chuẩn hóa dữ liệu theo tiêu chuẩn quốc tế. Vì vậy, hệ thống định mức cần tiếp tục được bổ sung và hoàn thiện, đặc biệt là các công tác phục vụ duy tu, bảo dưỡng, vận hành, theo hướng ưu tiên nội địa hóa, như: thí nghiệm vật liệu chuyên sâu, hệ thống giám sát trong nước sản xuất và vận hành. Điều này không chỉ giúp nâng cao tính chủ động, tiết kiệm chi phí mà còn bảo đảm tính bền vững và tự chủ công nghệ của hạ tầng đường sắt Việt Nam.
Tóm lại, việc công bố hệ thống 28 định mức công tác đường sắt là bước đặt nền móng quan trọng cho việc hình thành bộ định mức chuyên ngành đường sắt, điều mà nhiều cơ quan quản lý, tư vấn và chủ đầu tư mong đợi. Dù số lượng định mức hiện tại chưa bao quát toàn bộ, song đây là bộ định mức cơ sở, tạo tiền đề để Bộ Xây dựng tiếp tục mở rộng trong các giai đoạn tiếp theo, bao gồm: điện khí hóa, cầu cạn, nhà ga, hệ thống điều khiển giao thông tập trung và giám sát - điều khiển - thu thập dữ liệu (SCADA).
Đây là những cấu phần quan trọng hướng tới chuẩn hóa, tự động hóa và hội nhập quốc tế trong lĩnh vực quản lý chi phí đầu tư xây dựng công trình đường sắt hiện đại.
