Hướng dẫn xác định lãng phí trong khởi tố, xét xử tội phạm lãng phí

Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp, Bộ trưởng Bộ Tài chính, Bộ trưởng Bộ Công thương, Bộ trưởng Bộ Xây dựng, Bộ trưởng Bộ NN&MT, Tổng Kiểm toán nhà nước, Tổng Thanh tra Chính phủ vừa liên tịch ban hành Thông tư số 11/2025/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP-BTP-BTC-BXD-BNN&MT-KTNN-TTCP, ngày 10/12, hướng dẫn việc xác định lãng phí để áp dụng trong khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử các tội phạm liên quan đến lãng phí theo quy định của Bộ luật Hình sự, có hiệu lực thi hành từ 25/1/2026.

Chứng cứ, kết luận giám định là cơ sở xác định lãng phí

Trong đó, Điều 1 - 3 quy định về nguyên tắc, nội dung, trách nhiệm phối hợp của các cơ quan, người tiến hành tổ tụng và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc xác định lãng phí.

Nguyên tắc phối hợp, thực hiện bảo đảm tuân thủ Bộ luật Tố tụng hình sự, Bộ luật Hình sự, quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mỗi cơ quan, tổ chức, cá nhân; bảo đảm khách quan; bảo đảm bí mật nhà nước.

Điều 4 quy định việc xác định lãng phí được thực hiện trên cơ sở: chứng cứ, kết luận giám định, lấy ý kiến của cơ quan chuyên môn, kết luận của thanh tra, kiểm toán hoặc cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền, nguồn thông tin, tài liệu khác theo quy định của pháp luật.

Điều từ 5 - 9 quy định các dấu hiệu vi phạm cụ thể có khả năng gây lãng phí trong: (i) lãnh đạo, chỉ đạo việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công; (ii) quản lý, sử dụng NSNN; quản lý, sử dụng vốn đầu tư công, đầu tư xây dựng, mua sắm, quản lý, sử dụng tài sản công; quản lý, sử dụng vốn nhà nước trong dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp, đầu tư ra nước ngoài.

2 phương thức xác định hậu quả của lãng phí

Đáng chú ý, Điều 10 - 11 quy định các phương thức xác định hậu quả lãng phí qua/hoặc không qua trưng cầu giám định, yêu cầu định giá tài sản.

Trong đó, nếu xác định hậu quả lãng phí qua trưng cầu giám định (theo Điều 10) thì cơ quan/người tiến hành tố tụng quyết định việc trưng cầu trên cơ sở xác định rõ nội dung, lĩnh vực, chuyên ngành, tải sản cần giám định. Quyết định trưng cầu hoặc văn bản yêu cầu định giá tài cản làm rõ các nội dung về: (i) Việc vượt định mức, tiêu chuẩn, chế độ theo quy định; hậu quả cụ thể; (ii) Hiệu quả, mục tiêu trong quản lý sử dụng tài sản công, tài chính công so với mục tiêu; hậu quả lãng phí cụ thể.

Trường hợp cần thiết, trước khi ban hành quyết định trưng cầu hoặc yêu cầu giám định, cơ quan tố tụng và cơ quan được trưng cầu giám định thống nhất nội dung, thời hạn và các vấn đề khác.

Trường hợp không qua trưng cầu giám định, yêu cầu định giá thì cơ quan/người tiến hành tốt tụng có thể phối hợp với cơ quan nhà nước có thẩm quyền lấy ý kiến cơ quan chuyên môn để xác định hậu quả lãng phí bằng (i) số tiền thực tế đã sử dụng vượt định mức, (ii) diện tích thực tế đã xây dựng vượt tiêu chuẩn, (iii) số tiền tính hao mòn, khấu hao tài sản, (iv) số tiền thực tế từ nguốn vốn nhà nước đã dầu tư xây dựng công trình nhân với trung bình lãi suất tiền gửi có kỳ hạn thấp nhất, (v) tổng chi phí đã bỏ ra để thi công, xây dựng và chi phí tháo dỡ phục hồi hiện trạng ban đầu.