Dù đã giải ngân hơn 15.000 tỷ đồng và hoàn tất công tác GPMB, dự án cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng vẫn đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt hàng triệu m³ cát san lấp và đá xây dựng, cho thấy bài toán vật liệu tiếp tục là điểm nghẽn tiến độ các dự án khu vực ĐBSCL.
Nút thắt từ việc thiếu hụt vật liệu xây dựng
Dự án cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng giai đoạn 1 có chiều dài khoảng 188 km, tổng mức đầu tư gần 45.000 tỷ đồng, được xác định là trục giao thông chiến lược kết nối toàn vùng ĐBSCL, giữ vai trò quan trọng trong hình thành không gian phát triển mới cho khu vực.
Tuy nhiên, theo báo cáo tại cuộc họp báo quý I/2026 của UBND TP Cần Thơ sáng 14/4, tiến độ thi công vẫn đang chịu áp lực lớn từ thiếu hụt VLXD, đặc biệt là cát san lấp và đá.
Theo Sở Xây dựng TP Cần Thơ, tổng nhu cầu cát san lấp của toàn dự án khoảng 17,48 triệu m³. Đến nay, nguồn đã xác định gồm cát sông khoảng 13,09 triệu m³ và cát biển khoảng 1,0 triệu m³; khối lượng đã khai thác và vận chuyển về công trình đạt khoảng 10,08 triệu m³. Tuy nhiên, dự án vẫn còn thiếu khoảng 3,39 triệu m³ cát san lấp, buộc phải tiếp tục tìm kiếm và bổ sung từ nhiều địa phương trong vùng.
Không chỉ thiếu về khối lượng, áp lực còn nằm ở tính phân tán nguồn cung. Các cơ quan chức năng tại Cần Thơ đang phải liên hệ với các địa phương: An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long để bổ sung nguồn vật liệu, đồng thời song song triển khai nâng trữ lượng các mỏ hiện có như: MS01, MS06, MS05 và mở thêm các mỏ trong địa bàn nhằm giảm phụ thuộc bên ngoài.
Tình trạng tương tự cũng diễn ra với vật liệu đá xây dựng. Tổng nhu cầu đá khoảng 4,123 triệu m³, trong khi mới xác định được khoảng 1,832 triệu m³ nguồn cung, còn thiếu khoảng 2,291 triệu m³ chưa có phương án ổn định. Chủ đầu tư và nhà thầu đang phải mở rộng tìm kiếm từ Đồng Nai, TP.HCM (tỉnh Bình Dương cũ) và các địa phương lân cận.
Đáng chú ý, các vướng mắc về mặt bằng đã cơ bản được tháo gỡ, với tỷ lệ giải phóng mặt bằng đạt 100% và giải ngân hơn 15.430 tỷ đồng, tương đương trên 76% kế hoạch vốn. Điều này cho thấy nút thắt lớn nhất của dự án không còn nằm ở thủ tục hay vốn, mà chuyển dịch hoàn toàn sang bài toán vật liệu, yếu tố đang ngày càng chi phối tiến độ các công trình hạ tầng quy mô lớn.
Từ áp lực nguồn cung đến biến số chiến lược của đầu tư công
Trên thực tế, tình trạng thiếu cát san lấp tại ĐBSCL không phải câu chuyện mới. Tuy nhiên, khi nhiều dự án cao tốc quy mô lớn đồng loạt triển khai, áp lực lên nguồn cung ngày càng gia tăng, khiến việc điều phối liên tỉnh trở nên phức tạp hơn cả về thủ tục khai thác lẫn yêu cầu bảo vệ môi trường.
Trong bối cảnh đó, các địa phương không chỉ chạy tiến độ mà còn chạy nguồn vật liệu, thông qua việc mở rộng liên kết vùng để điều phối cát, đá, đồng thời tối ưu khai thác tại chỗ nhằm giảm áp lực phụ thuộc bên ngoài.
Câu chuyện của cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng vì vậy không chỉ là vấn đề kỹ thuật của một dự án riêng lẻ, mà đang phản ánh một thực tế rộng hơn: VLXD, đặc biệt là cát và đá, đã trở thành biến số chiến lược trong điều hành đầu tư công.
Khi hàng chục nghìn tỷ đồng đã được giải ngân, mặt bằng đã sẵn sàng nhưng công trường vẫn phụ thuộc vào từng m³ cát, bài toán hạ tầng không còn dừng ở vốn hay thiết kế, mà chuyển sang năng lực quản trị tài nguyên và điều phối liên vùng trong cung ứng vật liệu, yếu tố đang ngày càng quyết định nhịp độ phát triển của toàn khu vực.
Trong bối cảnh giá VLXD tháng 3/2026 tăng mạnh, đặc biệt ở nhóm cát, đá, nhựa đường và xi măng, Viện Kinh tế xây dựng trong đã có báo cáo gửi Bộ Xây dựng và chỉ ra nhiều nguyên nhân từ biến động địa chính trị, chi phí năng lượng và áp lực thị trường, đồng thời cảnh báo nguy cơ đội chi phí đầu tư xây dựng tại nhiều dự án hạ tầng.
Theo báo cáo, giá cát và đá xây dựng có thời điểm tăng từ hơn 9% đến gần 27%, trong khi nhựa đường tăng trên 31%, tác động trực tiếp đến các công trình giao thông, nhóm chịu ảnh hưởng nặng nhất, với mức tăng chi phí dự toán có thể lên tới hơn 8%, thậm chí gần 16% nếu giá nhiên liệu tiếp tục leo thang.
Trước diễn biến đó, tại họp báo thường kỳ quý I/2026 ngày 09/4 vừa qua, Bộ Xây dựng cho biết, trong quý II/2026 sẽ tập trung cao độ vào nhiệm vụ bình ổn thị trường VLXD, tăng cường kiểm soát nguồn cung, đồng thời thúc đẩy tiến độ các dự án hạ tầng trọng điểm.
Bộ Xây dựng yêu cầu theo dõi sát biến động thị trường quốc tế, đặc biệt các yếu tố địa chính trị có thể ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng năng lượng và nguyên liệu đầu vào, qua đó tác động trực tiếp đến giá vật liệu trong nước. Đồng thời, Bộ Xây dựng định hướng tăng cường phối hợp với các địa phương trong công bố giá vật liệu, kiểm soát thị trường và bảo đảm nguồn cung cho các dự án đầu tư công.
Trong bối cảnh đó, câu chuyện thiếu hàng triệu mét khối cát của cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng không chỉ là bài toán vật liệu đơn thuần, mà đang phản ánh rõ hơn một thực tế: giá cả, nguồn cung và năng lực điều phối thị trường vật liệu đã trở thành biến số trực tiếp chi phối tiến độ đầu tư công và cấu trúc phát triển hạ tầng vùng.
Từ thực tiễn của cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng có thể thấy, bài toán VLXD đang dịch chuyển từ yếu tố đầu vào thuần túy sang biến số điều hành có tác động trực tiếp đến tiến độ, chi phí và hiệu quả của các dự án hạ tầng trọng điểm. Trong bối cảnh nhiều công trình quy mô lớn được triển khai đồng loạt, đặc biệt tại các vùng có điều kiện địa chất đặc thù như ĐBSCL, áp lực lên nguồn cung cát, đá và các vật liệu chủ chốt sẽ tiếp tục gia tăng trong trung và dài hạn.
Theo dự báo của các chuyên gia, trong thời gian tới, thị trường VLXD sẽ còn biến động mạnh dưới tác động kép của nhu cầu đầu tư công tăng cao và các yếu tố bên ngoài như chi phí năng lượng, logistics và biến động địa chính trị. Điều này đòi hỏi công tác quản lý không chỉ dừng ở việc bình ổn giá, mà cần chuyển sang tư duy điều phối tổng thể nguồn tài nguyên, gắn với quy hoạch khai thác, bảo vệ môi trường và cân đối cung - cầu theo vùng.
Về dài hạn, việc bảo đảm nguồn vật liệu cho các dự án trọng điểm cần được tiếp cận theo hướng chủ động và bền vững hơn, thông qua hoàn thiện cơ chế cấp phép khai thác, đẩy mạnh liên kết vùng trong điều phối tài nguyên, đồng thời nghiên cứu mở rộng sử dụng các vật liệu thay thế như cát biển, cát nhân tạo hoặc vật liệu tái chế. Cùng với đó, việc xây dựng hệ thống dữ liệu thị trường VLXD minh bạch, cập nhật theo thời gian thực sẽ là công cụ quan trọng giúp cơ quan quản lý và chủ đầu tư nâng cao năng lực dự báo và kiểm soát chi phí.
Trong bối cảnh trên, năng lực quản trị thị trường vật liệu, từ khai thác, phân phối đến điều phối liên vùng sẽ ngày càng trở thành yếu tố then chốt, quyết định không chỉ tiến độ của từng dự án riêng lẻ, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của chiến lược phát triển hạ tầng và tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.
