Tuyến biên giới hơn 1.100 km giữa Việt Nam và Campuchia đang trở thành không gian kinh tế năng động, nơi hạ tầng thương mại, logistics và chuỗi cung ứng được định hướng phát triển đồng bộ, hiện đại. Việc hoàn thiện các cửa khẩu, nâng tầm hệ sinh thái thương mại biên giới, tăng cường kết nối vùng và mở rộng hợp tác đang mở ra cơ hội bứt phá cho cả hai quốc gia. 
Lợi thế địa chính trị và cấu trúc hạ tầng biên giới
Theo Cục Quản lý và Phát triển Thị trường trong nước (Bộ Công Thương), Việt Nam và Campuchia có đường biên giới đất liền dài khoảng 1.137 km, trải qua 8 tỉnh của Việt Nam và 9 tỉnh của Campuchia. Đây là tuyến giao thương giữ vai trò cửa ngõ của tiểu vùng Mekong, kết nối trực tiếp Việt Nam với hệ thống thị trường ASEAN rộng lớn.
Những năm gần đây, hoạt động xuất nhập khẩu qua biên giới liên tục tăng trưởng, phản ánh nhu cầu giao thương lớn và vai trò ngày càng nổi bật của hạ tầng cửa khẩu trong chuỗi cung ứng khu vực.
Định hướng quy hoạch quốc gia, hệ thống cửa khẩu biên giới Việt Nam - Campuchia được phát triển theo mô hình đồng bộ, tích hợp thương mại, logistics, dịch vụ và du lịch nhằm tối ưu hóa lợi thế vị trí địa lý, giảm chi phí giao dịch và nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa hai nước. Các khu vực cửa khẩu quốc tế như Mộc Bài, Xa Mát, Tịnh Biên, Khánh Bình, Hà Tiên hay Hoa Lư được xác định là các điểm kết nối chiến lược, có khả năng tạo động lực lan tỏa cho tăng trưởng kinh tế địa phương.
Hoạt động thương mại qua biên giới thể hiện cơ cấu hàng hóa mang tính bổ sung: Việt Nam xuất khẩu sang Campuchia chủ yếu là hàng công nghiệp chế biến, vật liệu xây dựng, nông sản và thủy sản; trong khi Campuchia cung ứng cho Việt Nam nhóm hàng nông sản thô như cao su, hạt điều, thóc, đường và nguyên liệu phục vụ sản xuất. Dòng chảy hàng hóa hai chiều tạo nên thị trường ổn định, cơ bản đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp và cư dân khu vực biên giới.
Theo đại diện Sở Công Thương tỉnh An Giang, An Giang là một trong những địa phương có vị trí chiến lược, sở hữu 138 km đường biên giới với 5 cửa khẩu, đóng vai trò “cầu nối thương mại” giữa Việt Nam, Campuchia, Thái Lan và Lào.
Tại Tịnh Biên, Khánh Bình và Vĩnh Xương, hệ thống chợ biên giới, trung tâm thương mại, kho bãi và dịch vụ vận chuyển đã hình thành, tạo nên hệ sinh thái thương mại tương đối hoàn chỉnh. Tốc độ tăng trưởng xuất nhập khẩu của An Giang đạt mức cao, với kim ngạch hàng năm trên 1 tỷ USD, góp phần quan trọng vào sự ổn định kinh tế của vùng biên giới Tây Nam Bộ.
Bên cạnh những lợi thế thuận lợi, thực trạng hạ tầng biên giới vẫn bộc lộ không ít hạn chế. Một số cửa khẩu chưa được nâng cấp đồng bộ, hạ tầng kiểm dịch và các điểm kiểm hóa còn thiếu trang thiết bị hiện đại, trong khi nhiều chợ biên giới xuống cấp, quy mô nhỏ, chưa thu hút được doanh nghiệp lớn tham gia đầu tư. Nhiều khu vực, hệ thống kho ngoại quan, kho lạnh và trung tâm logistics vẫn còn thiếu vắng, một điểm nghẽn quan trọng làm tăng chi phí vận chuyển và kéo dài thời gian thông quan.
Thách thức khác đến từ nguồn lực đầu tư còn hạn chế, nhất là tại các tỉnh biên giới có ngân sách eo hẹp. Doanh nghiệp địa phương chủ yếu nhỏ và vừa, khó tiếp cận công nghệ mới, dẫn đến hạn chế trong chuyển đổi số, quản trị chuỗi cung ứng hay tiêu chuẩn hóa sản phẩm phục vụ xuất khẩu.
Sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam cũng chịu áp lực lớn từ các mặt hàng giá rẻ và đa dạng đến từ ASEAN và Trung Quốc. Tuy nhiên, với khung pháp lý ngày càng hoàn thiện và chủ trương phát triển thương mại biên giới của Chính phủ, các địa phương đang có điều kiện thuận lợi để vượt qua những điểm nghẽn này.
Xây dựng chuỗi cung ứng biên giới hiện đại
Định hướng phát triển đến năm 2030 cho thấy hệ thống thương mại biên giới Việt Nam - Campuchia sẽ chuyển dịch sang mô hình hiện đại hóa, lấy hạ tầng cửa khẩu và logistics làm trọng tâm. Các tỉnh như Tây Ninh, An Giang, Đồng Tháp, Gia Lai được ưu tiên thu hút đầu tư vào trung tâm logistics, kho ngoại quan và kho lạnh. Đây được xem là yếu tố quyết định giúp giảm 10 - 15% chi phí logistics, rút ngắn thời gian vận chuyển và nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa xuất khẩu.
Mô hình “cửa khẩu thông minh - một lần dừng” đang được khuyến khích mở rộng, với việc áp dụng hải quan điện tử, số hóa chứng từ, truy xuất nguồn gốc và kết nối dữ liệu với phía Campuchia. Quy trình này không chỉ giảm ùn tắc mà còn nâng cao tính minh bạch, hạn chế gian lận thương mại và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp.
Các địa phương biên giới, đặc biệt là An Giang, định hướng phát triển hạ tầng thương mại theo hướng gắn kết chặt chẽ với du lịch biên giới, du lịch tâm linh tại núi Sam, núi Cấm. Việc xây dựng trung tâm hội chợ, triển lãm biên giới, mở rộng các loại hình mua sắm miễn thuế và dịch vụ logistics xuyên biên giới được xem là giải pháp thúc đẩy thương mại - dịch vụ phát triển theo chiều sâu.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp được khuyến khích mở rộng thị trường Campuchia thông qua đào tạo kỹ năng kinh doanh quốc tế, tiêu chuẩn chất lượng, cải tiến bao bì nhãn mác và áp dụng thương mại điện tử. Việc xây dựng thương hiệu song ngữ Việt - Khmer là một trong những hướng đi cần thiết để nâng cao hình ảnh và độ nhận diện của hàng hóa Việt Nam tại thị trường bạn.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, nhiệm vụ phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại dọc tuyến biên giới trở nên cấp thiết. Các tỉnh đang triển khai hệ thống camera giám sát, công nghệ nhận diện và phối hợp chặt chẽ với lực lượng chức năng phía Campuchia nhằm bảo đảm môi trường thương mại an toàn, lành mạnh.
Trao đổi giới thiệu về sản phẩm phù hợp với nhu cầu tiêu thụ của thị trường của hai nước.
Ở tầm vĩ mô, Việt Nam và Campuchia tiếp tục tăng cường hợp tác song phương trong quy hoạch, phát triển và khai thác hạ tầng thương mại biên giới. Sự liên kết giữa cửa khẩu, cảng biển, khu công nghiệp và vùng nông nghiệp công nghệ cao được định hướng hình thành, tạo một chuỗi cung ứng liền mạch phục vụ thị trường khu vực Mekong và xa hơn là ASEAN.
Tầm nhìn đến năm 2030 cho thấy một hệ thống thương mại biên giới phát triển đồng bộ, hiện đại và hiệu quả, nơi hạ tầng, logistics, công nghệ số và kết nối kinh tế vùng được tích hợp chặt chẽ. Đây không chỉ là động lực tăng trưởng mới cho kinh tế các tỉnh biên giới mà còn là nền tảng quan trọng để củng cố quan hệ hợp tác toàn diện Việt Nam - Campuchia, hướng tới mục tiêu kim ngạch thương mại song phương đạt 20 tỷ USD trong tương lai gần.
