Thủ tướng Chính phủ vừa quyết định đưa 411 cơ sở thuộc lĩnh vực xây dựng vào danh mục phải thực hiện kiểm kê KNK từ ngày 25/9/2026. Đây không chỉ là yêu cầu về quản lý môi trường, việc chuẩn hóa dữ liệu phát thải đang trở thành nền tảng để ngành Xây dựng giảm carbon, đổi mới công nghệ và tiến gần hơn tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0. 
411 cơ sở xây dựng trong danh mục kiểm kê
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng vừa ký Quyết định số 42/2026/QĐ-TTg ban hành Danh mục lĩnh vực, cơ sở phát thải khí nhà kính (KNK) phải thực hiện kiểm kê KNK cập nhật. Quyết định có hiệu lực từ ngày 25/9/2026.
Theo danh mục mới, có 2.441 cơ sở thuộc 6 lĩnh vực phải thực hiện kiểm kê KNK, gồm năng lượng, giao thông vận tải, xây dựng, các quá trình công nghiệp, nông nghiệp, lâm nghiệp và sử dụng đất, chất thải.
Trong đó, lĩnh vực xây dựng có 411 cơ sở thuộc diện kiểm kê. Phạm vi kiểm kê của lĩnh vực này bao gồm tiêu thụ năng lượng trong ngành Xây dựng và các quá trình công nghiệp trong sản xuất vật liệu xây dựng (VLXD).
Đây là nội dung có ý nghĩa trực tiếp đối với quá trình chuyển đổi xanh của ngành, bởi sản xuất VLXD, đặc biệt những ngành sử dụng nhiều năng lượng và có phát thải trong quá trình sản xuất, là một trong những khu vực cần ưu tiên kiểm soát carbon.
Các cơ sở thuộc danh mục có trách nhiệm thực hiện kiểm kê KNK cấp cơ sở, xây dựng và nộp báo cáo theo quy định. Bộ Xây dựng cùng các bộ quản lý lĩnh vực có trách nhiệm hướng dẫn, đôn đốc và kiểm tra việc thực hiện.
Từ “đo đếm” phát thải đến quản trị carbon
Điểm đáng chú ý của quy định mới là kiểm kê KNK không chỉ dừng ở việc xác định một cơ sở phát thải bao nhiêu. Đây là bước đầu tiên để hình thành dữ liệu carbon có độ tin cậy, từ đó xác định các nguồn phát thải lớn và lựa chọn giải pháp giảm phát thải phù hợp.
Trước đó, Bộ Xây dựng đã ban hành Thông tư số 13/2024/TT-BXD, có hiệu lực từ ngày 05/02/2025, quy định quy trình kỹ thuật kiểm kê KNK và đo đạc, báo cáo, thẩm định giảm nhẹ phát thải KNK ngành Xây dựng. Theo đó, kết quả kiểm kê phải bảo đảm các yêu cầu về đầy đủ, nhất quán, minh bạch và chính xác.
Quy trình được thực hiện từ xác định phạm vi kiểm kê, thu thập số liệu hoạt động, lựa chọn hệ số phát thải, tính toán phát thải đến kiểm soát chất lượng, đánh giá độ không chắc chắn, lập báo cáo và thẩm định kết quả.
Với doanh nghiệp xây dựng và sản xuất VLXD, điều này đặt ra yêu cầu ngày càng rõ về quản lý dữ liệu năng lượng, nhiên liệu, nguyên liệu và phát thải ngay trong hoạt động sản xuất. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, doanh nghiệp có thể xác định chính xác những công đoạn phát thải lớn để ưu tiên đầu tư công nghệ và giải pháp tiết kiệm năng lượng.
Tạo nền tảng cho VLXD phát thải thấp
Việc mở rộng danh mục kiểm kê diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước hoàn thiện hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV), phân bổ hạn ngạch phát thải và vận hành thị trường carbon.
Theo Bộ Công Thương, trong giai đoạn thí điểm 2025-2026, có 110 cơ sở thuộc ba lĩnh vực phát thải lớn là nhiệt điện, xi măng và sắt thép tham gia cơ chế phân bổ hạn ngạch, gồm 51 cơ sở xi măng và 25 cơ sở sản xuất sắt thép. Cơ quan quản lý đánh giá dữ liệu kiểm kê ở cấp cơ sở là nền tảng cốt lõi để vận hành hiệu quả cơ chế hạn ngạch và thị trường carbon.
Đối với ngành Xây dựng, đây là tín hiệu cho thấy carbon đang dần trở thành một yếu tố trong bài toán công nghệ và năng lực cạnh tranh, bên cạnh các tiêu chí truyền thống như giá thành, chất lượng và năng suất.
Những doanh nghiệp chủ động kiểm soát tiêu thụ năng lượng, tăng sử dụng nhiên liệu thay thế, nâng hiệu suất thiết bị, tận dụng phế thải làm nguyên liệu hoặc phát triển sản phẩm có hàm lượng carbon thấp sẽ có nhiều dư địa hơn để giảm chi phí phát thải trong tương lai.
Định hướng này cũng phù hợp với yêu cầu phát triển ngành VLXD theo hướng tiết kiệm tài nguyên, năng lượng, giảm phát thải, thúc đẩy vật liệu xanh, vật liệu mới và vật liệu tái chế.
Kiểm kê là bước đầu của chuyển đổi xanh
Ở góc độ rộng hơn, yêu cầu kiểm kê KNK đang đưa ngành Xây dựng từ giai đoạn nhận diện phát thải sang quản trị và giảm phát thải.
Việc mở rộng danh mục kiểm kê diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước hoàn thiện hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải KNK (MRV - Measurement, Reporting and Verification), đồng thời triển khai cơ chế phân bổ hạn ngạch phát thải và phát triển thị trường carbon sẽ khiến chất lượng dữ liệu phát thải ngày càng có ý nghĩa đối với doanh nghiệp. Bộ Công Thương cho biết, hệ thống báo cáo kiểm kê KNK trực tuyến đang được hoàn thiện theo hướng kết nối doanh nghiệp với các bộ, ngành và địa phương.
Trong khi đó, ngành Xây dựng đã xác định chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, công trình xanh và giảm phát thải là những nội dung quan trọng trong quá trình phát triển bền vững.
Trong bối cảnh yêu cầu giảm phát thải ngày càng được cụ thể hóa, cùng với sự gia tăng của các tiêu chuẩn ESG và mục tiêu Net Zero vào năm 2050, chuyển đổi xanh đang trở thành định hướng xuyên suốt đối với ngành Xây dựng, từ quản lý, thiết kế, thi công đến sản xuất và sử dụng VLXD.
Vì vậy, danh mục 411 cơ sở xây dựng phải kiểm kê KNK không chỉ mang ý nghĩa quản lý. Đây còn là bước cụ thể hóa quá trình chuyển đổi xanh của ngành, tạo cơ sở dữ liệu để giảm phát thải và thúc đẩy doanh nghiệp chuyển sang mô hình sản xuất tiết kiệm năng lượng, sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát triển VLXD carbon thấp.
