Tại phiên họp Chính phủ ngày 29/5/2025 về phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền gắn với thực hiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã nhấn mạnh tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm"; phân cấp, phân quyền đi đôi với phân bổ nguồn lực, nâng cao năng lực thực thi, tăng cường tính khả thi của các cấp, đồng thời tăng cường công tác giám sát, kiểm tra, chống tiêu cực, tham nhũng… 
Thực tiễn trong lĩnh vực xây dựng đã phân cấp, phân quyền nhiều công đoạn quản lý Nhà nước cho địa phương, nhưng với nhiều lý do khác nhau, những “biến thái quyền lực” vẫn hình thành trong thực thi phân quyền tại địa phương, khiến nhiều doanh nghiệp điêu đứng, muốn tồn tại cũng còn khó chứ chưa nói gì phát triển.
Để có những bài học thiết thực trong lĩnh vực này, thiết nghĩ, một trong những vụ việc diễn ra trong gần 20 năm đến nay vẫn chưa chấm dứt ngay tại trung tâm Hà Nội cần đưa ra mổ xẻ, phân tích, đó là Dự án xây dựng Tòa nhà 8B Lê Trực.
Quy hoạch 1/500 vẫn vi phạm pháp luật?
Tại Nghị định số 12/2009/NĐ-CP ngày 10/02/2009 của Chính phủ về quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình đã quy định tại Điểm C, Khoản 1, Điều 19 như sau: “Công trình xây dựng thuộc dự án khu đô thị, khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu nhà ở có quy hoạch xây dựng chi tiết tỷ lệ 1/500 đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt” là đối tượng không phải cấp giấy phép xây dựng.
Công ty CP May Lê Trực vốn là một xưởng may của Công ty May Chiến Thắng, một DNNN trăm phần trăm, được cổ phần hóa. Thực hiện chủ trương của TP Hà Nội về việc chuyển các cơ sở sản xuất ra ngoại thành, đồng thời tái cấu trúc cơ cấu kinh doanh, May Lê Trực đã lập phương án cải tổ và được UBND TP Hà Nội cho phép chuyển mục đích sử dụng đất tại nhà số 8B Lê Trực được trở thành đất sử dụng hỗn hợp, làm Trung tâm thương mại, văn phòng, nhà ở để bán và cho thuê.
Ngày 05/12/2008, Chủ tịch UBND TP Hà Nội đã ký Quyết định số 2452/QĐ-UBND về việc phê duyệt điều chỉnh cục bộ quy hoạch chi tiết phần kiến trúc hai bên trục đường tỷ lệ 1/500 tại lô đất này. Theo đó, chiều cao công trình không vượt quá 70 m và số tầng không quá 20 tầng.
Ngày 16/3/2009, Sở QH-KT có Văn bản số 499/QHKT-P3 về việc chấp thuận quy hoạch tổng thể mặt bằng, phương án thiết kế sơ bộ kiến trúc dự án tại số 8B phố Lê Trực. Tại văn bản này xác định: “Khối cao tầng có khối đế 5 tầng, khối tháp 17 tầng (tính cả chiều cao khối đế) và 2 tầng kỹ thuật, 3 tầng hầm”. Tổng chiều cao công trình là 69,1 m (tính từ độ cao sàn tầng 1 đến đỉnh mái).
Với những văn bản có tính pháp quy và quy chuẩn kỹ thuật như vậy, Công ty CP May Lê Trực tiến hành thực hiện dự án. Khi Tòa nhà 8B Lê Trực được thi công đến tầng 20 thì UBND quận Ba Đình yêu cầu dừng thi công và yêu cầu “cắt ngọn” xuống còn 18 tầng và chiều cao công trình chỉ còn 53 m với lý do vi phạm quy định tại Giấy phép xây dựng số 11/GPXD-SXD do Sở Xây dựng Hà Nội cấp ngày 24/3/2014.
Khi xảy ra sự việc này, hẳn nhiều người nghĩ rằng, Quyết định số 2452/QĐ-UBND của Chủ tịch UBND TP Hà Nội về việc phê duyệt quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 tại lô đất 8B Lê Trực đã bị bãi bỏ bởi một quyết định có tính pháp lý cao hơn. Nhưng không phải, tất cả đã được phân cấp, phân quyền cho thành phố và Quyết định số 2452/QĐ-UBND kia vẫn giữ nguyên hiệu lực pháp lý!
Sau những khiếu kiện kéo dài và cuộc cưỡng chế cắt ngọn tầng 19 và 18 của công trình 8B Lê Trực diễn ra trong suốt 5 năm. Đến năm 2020, UBND quận Ba Đình công bố đã tháo dỡ xong toàn bộ tầng 19 và phần tường xây, vách ngăn, cửa, thiết bị tầng 18; hoàn thành khối lượng cắt 1.268 m2 sàn tầng 18 của tòa nhà.
Điều thiếu minh bạch và “bí ẩn” trong vụ việc này ở chỗ, tại sao một văn bản có tính hành chính như tờ giấy phép xây dựng kia lại có thể phủ nhận một văn bản có tính quy phạm pháp luật? Tại sao một Giám đốc Sở lại có thể phủ quyết quyết định của Chủ tịch Thành phố?
Chồng chất thủ tục hành chính mà vẫn không đủ!
Nếu tập hợp toàn bộ hồ sơ để Tòa nhà 8B Lê Trực hiện hữu như hiện nay thì có thể nhận xét rằng, không có nhiều dự án đầy đủ các văn bản pháp lý như thế. Thế nhưng chính những văn bản có tính pháp lý “rối rắm” này đã khiến các cơ quan có trách nhiệm của Hà Nội lúng túng suốt cả chục năm trời, không xử lý được.
Đầu tiên, Công ty CP May Lê Trực được UBND Thành phố cho phép chuyển mục đích sử dụng đất tại nhà số 8B Lê Trực theo Văn bản số 4335/UBND-NNĐC ngày 09/8/2007.
Kể từ khi được chuyển đổi mục đích sử dụng đất để thực hiện dự án, mặc dù biết rằng khu đất nằm ngoài chỉ giới khu vực Trung tâm chính trị Ba Đình nhưng Công ty CP May Lê Trực đã rất cẩn trọng, bởi biết đây là khu vực nhạy cảm, đặc biệt là độ cao công trình. Ngày 18/12/2007, Công ty có văn bản xin ý kiến Bộ Tổng tham mưu (Bộ Quốc phòng) và nhận được Văn bản số 82/TM-Tg1 ký ngày 16/01/2008 chấp nhận “độ cao tĩnh không tối đa của công trình nêu trên là 70 m trên cốt đất 7,0 m”.
Ngày 05/12/2008, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Thế Thảo đã ký Quyết định số 2452/QĐ-UBND về việc phê duyệt điều chỉnh cục bộ quy hoạch chi tiết phần kiến trúc hai bên trục đường tỷ lệ 1/500 tại lô đất này. Theo đó, chiều cao công trình không vượt quá 70 m và số tầng không quá 20 tầng. Đây là văn bản quy phạm pháp luật, mọi quy định của văn bản này sẽ “được Nhà nước bảo đảm thực hiện”, trừ khi có những văn bản ở cấp cao hơn bãi bỏ.
Ngày 09/01/2009, Viện Quy hoạch Xây dựng Hà Nội có văn bản về việc cấp số liệu kỹ thuật tại dự án số 8B Lê Trực.
Ngày 16/3/2009, Sở QH-KT có Văn bản số 499/QHKT-P3 về việc chấp thuận quy hoạch tổng thể mặt bằng, phương án thiết kế sơ bộ kiến trúc dự án tại số 8B phố Lê Trực. Theo đó xác định: “Khối cao tầng có khối đế 5 tầng, khối tháp 17 tầng (tính cả chiều cao khối đế) và 2 tầng kỹ thuật, 3 tầng hầm”. Tổng chiều cao công trình là 69,1 m (tính từ độ cao sàn tầng 1 đến đỉnh mái).
Ngày 25/3/2009, Công an TP Hà Nội ra Văn bản số 127/CVDA/PC23(TH) về việc thẩm duyệt về PCCC công trình.
Ngày 01/4/2009, Công ty Điện lực thành phố ký Văn bản thỏa thuận số 2491/ĐLHN-P04 về việc cấp điện cho dự án.
Ngày 02/4/2009, Công ty THHH Nhà nước MTV thoát nước thành phố ký Văn bản thỏa thuận số 318/TNHN về việc thoát nước cho dự án.
Ngày 03/4/2009, Công ty THHH Nhà nước MTV nước sạch thành phố ký Văn bản thỏa thuận số 527/NSHN-KT về việc cấp nước cho dự án.
Bên cạnh đó là các bản thuyết minh dự án đầu tư xây dựng, thuyết minh thiết kế cơ sở, bản vẽ thiết kế cơ sở dự án do Công ty Tư vấn Đại học Xây dựng (CCU) thực hiện.
Còn nữa là Báo cáo kết quả khảo sát địa chất công trình dự án do Viện Khoa học công nghệ Xây dựng (Bộ Xây dựng) thực hiện.
Chưa hết, ngày 07/4/2009, Sở Xây dựng Hà Nội ra Văn bản số 2154/SXD-TĐ thông báo Kết quả thẩm định thiết kế cở sở. Theo đó, Sở đã xác định tất cả các văn bản nêu trên là phù hợp với các quy định hiện hành. Bên cạnh đó là một số khuyến nghị có tính kỹ thuật nhằm lưu ý và yêu cầu chủ đầu tư cần thực hiện trong quá trình triển khai dự án.
Thống kê như vậy với mong muốn các nhà hoạch định chính sách tham khảo để trong thời gian tới có thể cắt bớt, rút gọn nhưng vẫn phải bảo đảm tính pháp lý, tạo môi trường đầu tư minh bạch và an toàn cho các doanh nghiệp.
Những câu hỏi và những bài học
Ngày 29/5/2025, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký Công điện số 78/CĐ-TTg về tập trung cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính lĩnh vực xây dựng, đặc biệt là vấn đề tiến tới bãi bỏ việc cấp giấy phép xây dựng khi đã được Nhà nước quản lý trong quy hoạch hoặc các quy chuẩn, tiêu chuẩn chuyên ngành.
Bài học đầu tiên cần được nêu ra ở vụ Tòa nhà 8B Lê Trực là mặc dù đã có các văn bản quy định quy chuẩn, tiêu chuẩn của Bộ Xây dựng nhưng địa phương vẫn bất chấp.
Trong Giấy phép xây dựng số 11/GPXD-SXD quy định, Tòa nhà 8B Lê Trực phải điều chỉnh công trình này xuống 18 tầng, chiều cao công trình 53 m(!?). Ngoài vấn đề đã nêu trên là, tại sao một văn bản có tính hành chính lại có thể phủ nhận một văn bản có tính quy phạm pháp luật thì có một vi phạm nghiêm trọng nữa đó là nó còn bất chấp các tiêu chuẩn trong Quyết định của Bộ trưởng Bộ Xây dựng về việc ban hành TCXDVN 323:2004 "Nhà ở cao tầng - Tiêu chuẩn thiết kế".
Tại tiêu chuẩn 6.2.4.12 quy định: Chiều cao thông thủy các phòng ở không được nhỏ hơn 3 m và không được lớn hơn 3,6 m (Chú thích: Chiều cao thông thủy là chiều cao từ mặt sàn đến mặt dưới của trần).
Về GPXD này, công trình được cấp phép là chiều cao là 53 m và 18 tầng nổi, có 4 tầng hầm. Chiều cao bình quân của các tầng là 2,94 m (53 m: 18 tầng = 2,94 m). Trừ đi chiều dày bê tông dầm sàn, trần 0,6 m, chiều cao thông thủy của một tầng chỉ còn khoảng 2,36 m(!?).
Thứ hai, một văn bản hành chính có thể đơn phương hủy những văn bản đồng cấp.
Như phần trên đã nói, ngày 16/3/2009, Sở QH-KT có Văn bản số 499/QHKT-P3 về việc chấp thuận quy hoạch tổng thể mặt bằng, phương án thiết kế sơ bộ kiến trúc dự án tại số 8B phố Lê Trực. Tại văn bản này xác định: “Khối cao tầng có khối đế 5 tầng, khối tháp 17 tầng (tính cả chiều cao khối đế) và 2 tầng kỹ thuật, 3 tầng hầm”. Tổng chiều cao công trình là 69,1 m (tính từ độ cao sàn tầng 1 đến đỉnh mái).
Vậy với quyền hạn nào, căn cứ nào mà Giấy phép xây dựng số 11/GPXD-SXD của Sở Xây dựng Hà Nội lại có thể phủ quyết những thông số trong Văn bản số 499/QHKT-P3 của Sở QH-KT?
Thứ ba, thủ tục hành chính có thể phủ định tất cả những kết luận quá khứ của nơi sinh ra nó.
Như phần trên đã nêu, ngày 07/4/2009, Sở Xây dựng Hà Nội đã ra Văn bản số 2154/SXD-TĐ thông báo kết quả thẩm định thiết kế cơ sở. Theo đó, Sở đã xác định tất cả các văn bản nêu trên là phù hợp với các quy định hiện hành, trong phần những lưu ý, yêu cầu đối với chủ đầu tư và nhà thầu thiết kế có đoạn viết: “Sau khi hoàn chỉnh hồ sơ thiết kế cơ sở, Chủ đầu tư cần gửi hồ sơ về Sở Xây dựng để xác nhận và lưu trữ trước khi phê duyệt dự án đầu tư. Các bước thiết kế tiếp theo do Chủ đầu tư tự tổ chức thẩm định, phê duyệt (sau khi dự án đầu tư đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt) nhưng không được trái với thiết kế cơ sở đã được thẩm định”.
Vậy lý gì mà 5 năm sau, ngày 24/3/2014, Sở Xây dựng Hà Nội lại có Giấy phép xây dựng số 11/GPXD-SXD cho dự án với các thông số hoàn toàn “trái với thiết kế cơ sở đã được thẩm định” mà mình đã nghiêm cấm trước đó?
Thứ tư, thủ tục hành chính có thể làm đảo lộn thông tin khiến mọi sự việc rối bời.
Cho đến nay, nhiều cấp chính quyền cũng như người dân vẫn cho rằng Dự án 8B Lê Trực đã bất chấp Giấy phép xây dựng, đã xây vượt 2 tầng và vượt cao thêm 16,1 m. Nhưng thực chất, Giấy phép xây dựng số 11/GPXD-SXD đã cấp thiếu cho dự án 2 tầng và 16,1 m về chiều cao. Sự đảo lộn này đã khiến việc xử lý sai phạm của tòa nhà trở nên rối rắm và lâm vào cảnh bế tắc suốt nhiều năm qua, hành hạ người dân và doanh nghiệp “lên bờ xuống ruộng” mà không có ai đứng ra có câu trả lời thỏa đáng.
Đúng như nhận xét của TS Phạm Gia Yên, khi đó đương chức Chánh Thanh tra Bộ Xây dựng: “Do việc báo cáo của các cấp dưới chưa đúng sự thật đã dẫn đến quyết định của cấp trên chưa chuẩn xác về mặt pháp luật. Vì vậy, việc xử lý này đã kéo dài nhiều năm, gây thiệt hại kinh tế của đất nước và nhân dân, gây bức xúc trong xã hội. Sự thiệt hại này có thể cấu thành tội phạm để khởi tố thành vụ án hình sự”.
Có lẽ chính vì thế, khi Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm" thì đồng thời nhắc nhở tăng cường công tác giám sát, kiểm tra, chống tiêu cực, tham nhũng… khi phân cấp, phân quyền.
