Trước thực trạng biến động mạnh của giá vật liệu xây dựng, từ trung ương đến địa phương đồng loạt triển khai các giải pháp kiểm soát thị trường, ổn định nguồn cung và bảo đảm tiến độ các công trình trọng điểm. 
Giá vật liệu tăng sốc, độ vênh lớn với giá công bố
Thị trường VLXD thời gian qua ghi nhận xu hướng tăng giá trên diện rộng, trong đó đáng lo ngại là mức chênh lệch lớn giữa giá thị trường và giá công bố tại địa phương.
Tại Gia Lai, nhiều loại vật liệu tăng từ 10-30%, song giá công bố thấp hơn thực tế tới 30-40%. Giá cát xây dựng sau vận chuyển có thời điểm lên tới 500.000-700.000 đồng/m³, trong khi mức công bố chưa đến 100.000 đồng/m³. Giá bê tông thương phẩm cũng tăng lên khoảng 1,3-1,4 triệu đồng/m³.
Độ vênh lớn khiến nhiều nhà thầu rơi vào thế bị động, thi công cầm chừng hoặc tạm dừng để chờ điều chỉnh đơn giá, kéo theo nguy cơ phát sinh chi phí và chậm tiến độ.
Tình trạng mất cân đối cung - cầu, đặc biệt với cát xây dựng, tiếp tục là điểm nghẽn lớn. Tại Thanh Hóa, nhu cầu cát năm 2026 ước khoảng 9,6 triệu m³, trong khi tổng công suất khai thác hiện hữu chỉ đáp ứng khoảng 3%. Nguồn cung hạn chế đẩy giá tăng mạnh, nhiều khu vực rơi vào tình trạng khó mua, giá cao, thậm chí tăng gấp 2-3 lần so với trước.
Trước áp lực nguồn cung và giá cả, các địa phương đã đồng loạt triển khai giải pháp khẩn.
Tại Gia Lai, UBND tỉnh yêu cầu rà soát cung - cầu, cập nhật giá sát thực tế và xử lý nghiêm tình trạng đầu cơ, găm hàng.
Hà Nội siết kiểm soát thị trường, không để đứt gãy chuỗi cung ứng, đồng thời rà soát trữ lượng với 16 khu vực mỏ cát và 6 mỏ đá (khoảng 24,8 triệu m³) để chủ động nguồn vật liệu.
Tại TP.HCM, lãnh đạo thành phố yêu cầu nghiên cứu vật liệu thay thế cát như cát biển, đá xay; đồng thời đề xuất cơ chế cấp mỏ trực tiếp cho chủ đầu tư nhằm giảm trung gian, ổn định giá.
Đáng chú ý, Thanh Hóa đang đẩy mạnh sử dụng cát nghiền thay thế cát tự nhiên. Toàn tỉnh hiện có 23 doanh nghiệp sản xuất cát nghiền với công suất khoảng 2,15 triệu m³/năm. Tỉnh đã ban hành chương trình phát triển vật liệu cát nhân tạo đến năm 2030, định hướng 2050; đồng thời khuyến khích chủ đầu tư sử dụng cát nghiền trong các công trình.
Đây được xem là giải pháp căn cơ nhằm giảm phụ thuộc vào cát tự nhiên, từng bước ổn định nguồn cung.
Bộ Xây dựng chỉ đạo cập nhật giá, xử lý găm hàng
Trước tình hình giá vật liệu và nhiên liệu biến động mạnh, Bộ Xây dựng đã tham mưu Chính phủ ban hành công điện chỉ đạo, đồng thời yêu cầu các địa phương triển khai đồng bộ giải pháp bình ổn thị trường.
Bộ nhấn mạnh việc xử lý nghiêm hành vi găm hàng, đẩy giá, bảo đảm thị trường VLXD minh bạch, ổn định. Một yêu cầu quan trọng là các địa phương phải công bố giá và chỉ số giá xây dựng kịp thời, sát thực tế, làm cơ sở điều chỉnh dự toán, hợp đồng và thanh toán cho nhà thầu.
Theo Bộ Xây dựng, trong 12 dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 2023, đã có 8 dự án hoàn thành; 4 dự án còn lại (tổng chiều dài 268 km) chịu tác động lớn từ biến động giá vật liệu, thời tiết cực đoan và khó khăn về nguồn cung.
Trước áp lực này, Bộ yêu cầu đánh giá đầy đủ tác động chi phí, nghiên cứu cơ chế chia sẻ rủi ro trong hợp đồng xây dựng, đồng thời kiểm soát cung - cầu vật liệu ở tầm quốc gia.
Cùng với đó, ngành xây dựng đặt mục tiêu duy trì giải ngân đầu tư công trên 95%, thúc đẩy hạ tầng và giữ đà tăng trưởng hai con số - trong đó, ổn định thị trường vật liệu được xác định là yếu tố then chốt.
Diễn biến cho thấy, giá VLXD đang trở thành biến số lớn của nền kinh tế. Nếu không được kiểm soát hiệu quả, nguy cơ chậm tiến độ các dự án hạ tầng, đội vốn và suy giảm hiệu quả đầu tư sẽ ngày càng rõ nét.
Việc kiểm soát hiệu quả thị trường VLXD không chỉ là yêu cầu trước mắt để bảo đảm tiến độ thi công, mà còn là yếu tố then chốt để duy trì hiệu quả đầu tư và ổn định kinh tế vĩ mô.
Trong bối cảnh mục tiêu giải ngân đầu tư công năm 2026 đặt ra ở mức trên 95%, cùng yêu cầu duy trì đà tăng trưởng cao của ngành Xây dựng, ổn định giá và nguồn cung vật liệu trở thành “biến số quyết định”.
Nếu không được kiểm soát kịp thời, biến động giá VLXD có thể kéo theo hệ lụy dây chuyền: chậm tiến độ dự án, đội vốn đầu tư, giảm hiệu quả sử dụng vốn và gia tăng áp lực lên toàn bộ nền kinh tế.
Ngược lại, với các giải pháp đồng bộ từ trung ương đến địa phương, cùng định hướng phát triển vật liệu thay thế bền vững, thị trường VLXD được kỳ vọng sẽ dần ổn định, tạo nền tảng vững chắc cho việc triển khai các công trình hạ tầng trọng điểm trong giai đoạn tới.
