Sau hợp nhất, không gian đô thị mới của Hưng Yên hình thành trên diện tích mở rộng. Trong bối cảnh đó, việc định hình hệ thống cảnh quan và không gian công cộng trở thành nhiệm vụ chiến lược nhằm nâng cao chất lượng sống, củng cố bản sắc văn hóa - sinh thái, đồng thời tạo nền tảng cho phát triển đô thị bền vững. Không gian cảnh quan trong cấu trúc phát triển mới
Không gian cảnh quan của Hưng Yên sau sáp nhập không chỉ giới hạn ở các khu đô thị trung tâm mà mở rộng theo cấu trúc vùng sinh thái ven sông Hồng, sông Luộc và các trục văn hóa, lịch sử gắn với di sản Phố Hiến cùng hệ thống làng nghề truyền thống.
Theo định hướng trong Dự thảo điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Hưng Yên thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn 2050 (sau hợp nhất), tỉnh xác định phát triển không gian xanh - mở làm trục dẫn dắt cấu trúc đô thị, trong đó mạng lưới công viên đô thị, công viên ven sông, không gian sinh hoạt cộng đồng tại các trung tâm đô thị mới được phát triển song song với bảo tồn cảnh quan lịch sử.
Mô hình này chuyển từ dạng đô thị tuyến tập trung dọc các tuyến quốc lộ cũ sang đô thị đa cực, liên kết thông qua trục sinh thái sông Hồng - sông Luộc và các vành đai xanh.
Các chuyên gia thuộc Hội Quy hoạch và Phát triển đô thị Việt Nam (Tọa đàm quy hoạch vùng, 2025) nhận định rằng việc “tổ chức đô thị theo trục cảnh quan, thay vì theo đường giao thông đơn thuần, sẽ giúp hình thành những vùng lõi sinh thái, tạo cân bằng giữa phát triển không gian xây dựng và không gian tự nhiên”.
Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Hưng Yên phát triển mạnh công nghiệp, dễ đối mặt nguy cơ suy giảm diện tích không gian mở nếu không có chiến lược bảo vệ dài hạn. Không gian cảnh quan không chỉ đóng vai trò điều tiết sinh thái mà còn là yếu tố định hình bản sắc đô thị trong cạnh tranh phát triển vùng.
Không gian công cộng như cấu phần nâng cao chất lượng sống đô thị
Không gian công cộng sau sáp nhập cần được nhìn nhận như một thiết chế đô thị quan trọng, nơi diễn ra các hoạt động xã hội, văn hóa, giao lưu kinh tế cộng đồng.
Khác với giai đoạn trước khi phát triển các khu đô thị và trung tâm hành chính mang tính phân tán, định hướng mới tập trung phát triển các “cực công cộng” quy mô lớn tại trung tâm tỉnh lỵ, các đô thị động lực và hành lang ven sông.
Tại Hội thảo định hướng phát triển đô thị và chỉnh trang không gian công cộng Hưng Yên (Sở Xây dựng, tháng 10/2025), Sở Xây dựng Hưng Yên nhấn mạnh quan điểm “không gian công cộng phải trở thành trung tâm tổ chức đời sống đô thị, là nơi tái tạo văn hóa và tạo lập cộng đồng, chứ không chỉ là phần phụ trợ trong quy hoạch mặt bằng đô thị”.
Ngoài ra, mô hình công viên tập trung, quảng trường ven sông, tuyến đi bộ gắn di sản và không gian sinh hoạt cộng đồng tại các khu dân cư mới cần được triển khai như tiêu chí bắt buộc trong các dự án đô thị.
Cùng với đó, chiến lược phát triển không gian công cộng cần giải quyết bài toán tiếp cận của người dân.
Các nghiên cứu của Viện Quy hoạch Xây dựng (2025) khuyến nghị Hưng Yên hướng tới tỷ lệ không gian công cộng và cây xanh bình quân tương đương các đô thị trung tâm vùng, đồng thời ưu tiên xây dựng mạng lưới giao thông chậm (đi bộ, xe đạp) kết nối các điểm sinh hoạt công cộng.
Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng quốc tế về phát triển đô thị carbon thấp, giảm phụ thuộc phương tiện cơ giới.
Gắn kết cảnh quan với công nghiệp, sinh thái và di sản văn hóa
Điểm khác biệt trong chiến lược phát triển Hưng Yên so với nhiều địa phương khác nằm ở sự giao thoa giữa phát triển công nghiệp và gìn giữ cảnh quan.
Trong khu vực ven sông Hồng, nhiều khu công nghiệp mới được định hướng theo tiêu chí khu công nghiệp sinh thái, đòi hỏi tổ chức cảnh quan thành các vùng đệm, không gian công cộng kết nối với đô thị.
Theo phát biểu tại Diễn đàn đô thị sông Hồng (Bộ Xây dựng, 2025), TS Lê Quốc Bình (chuyên gia quy hoạch vùng) khẳng định “cảnh quan ven sông phải được xem là tài sản chiến lược, nếu khai thác theo hướng không gian công cộng - du lịch văn hóa, Hưng Yên có thể tạo ra bản sắc đô thị hiếm có tại vùng đồng bằng”.
Tỉnh cũng cần định hướng phát triển các tuyến không gian văn hóa - lịch sử kết nối Phố Hiến, Đình Chuông, Phố Nối và các cụm làng nghề như Me So, Lạc Đạo, nhằm đưa di sản vào đời sống đô thị đương đại.
Cách tiếp cận này tạo ra một hệ sinh thái cảnh quan gắn với bản sắc, thay vì xây dựng các “không gian mở” rời rạc, thiếu chiều sâu văn hóa. Việc phát triển cảnh quan theo hướng tái tạo di sản không chỉ phục vụ du lịch mà còn tạo ra lối sống đô thị đặc trưng, thu hút nhân lực chất lượng cao.
Về khía cạnh môi trường, tuyến vành đai sinh thái ven sông có vai trò bảo vệ vùng thoát lũ, hành lang xanh ứng phó biến đổi khí hậu và giảm hiệu ứng đảo nhiệt trong đô thị. Điều này được đề cập trong Đề án phát triển đô thị xanh vùng Đồng bằng sông Hồng (Bộ Xây dựng, 2024), trong đó nhấn mạnh các tỉnh ven sông phải tích hợp không gian xanh như một chỉ tiêu hạ tầng bắt buộc.
Như vậy, định hướng phát triển cảnh quan và không gian công cộng của Hưng Yên sau sáp nhập mang tính chiến lược khi đồng thời giải quyết ba nhiệm vụ: thúc đẩy chất lượng sống, định hình bản sắc đô thị và điều tiết sinh thái vùng.
Khi đó, Hưng Yên có thể xác lập hình ảnh một tỉnh đô thị mới, phát triển xanh và bền vững, đồng thời giữ vai trò kết nối giữa trung tâm vùng Thủ đô và khu vực duyên hải. Chính sự kết hợp giữa công nghiệp hiện đại và cảnh quan sinh thái - văn hóa sẽ tạo nền tảng cho quá trình phát triển dài hạn, mở rộng sức hút của đô thị Hưng Yên trong những thập kỷ tới.
