Sau hợp nhất, tỉnh Lào Cai sở hữu dư địa phát triển rộng lớn cùng nhiều lợi thế đặc thù để vươn lên trở thành cực tăng trưởng và trung tâm giao thương quốc tế trong hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh. Trong bối cảnh đó, kinh tế cửa khẩu giữ vai trò là một trong những trụ cột chiến lược, đồng thời là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững. Với vị trí địa lý đặc biệt, Lào Cai không chỉ có ý nghĩa trong quan hệ kinh tế Việt Nam - Trung Quốc mà còn là cầu nối mở ra thị trường rộng lớn từ ASEAN đến châu Âu. Dòng chảy thương mại biên giới qua tỉnh đã ghi nhận những bước tăng trưởng ấn tượng: Từ mức 210 triệu USD năm 2001 lên 723 triệu USD năm 2007; và đến năm 2019 đạt 3,8 tỷ USD, mức cao nhất trước đại dịch Covid-19.
Giai đoạn phục hồi sau dịch, hoạt động xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu tăng tốc mạnh mẽ, năm 2024 đạt 3,625 tỷ USD, tăng 68% so với năm 2023. Lào Cai trở thành cửa ngõ lớn thứ hai cả nước về thông quan nông sản, với các mặt hàng chủ lực như sầu riêng, dưa hấu, xoài… Thu ngân sách qua cửa khẩu đạt hơn 1.331 tỷ đồng, tăng hơn 41%.
Khu Kinh tế cửa khẩu Lào Cai hiện có ba cửa khẩu quốc tế: Cửa khẩu đường bộ Lào Cai - Hà Khẩu, cửa khẩu quốc tế đường bộ số II Kim Thành và cửa khẩu quốc tế đường sắt Lào Cai - Hà Khẩu. Đây là hạt nhân quan trọng, được xác định là vùng kinh tế động lực chủ đạo trong số 8 khu kinh tế cửa khẩu trọng điểm của cả nước. Hạ tầng cửa khẩu được đầu tư đồng bộ, từ bãi kiểm hóa, hệ thống kiểm tra chuyên ngành đến đường dẫn kết nối, tạo điều kiện thuận lợi cho lưu thông hàng hóa quy mô lớn.
Đáng chú ý, tỉnh đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý cửa khẩu, vận hành Nền tảng cửa khẩu số giúp minh bạch quy trình, giảm thời gian thông quan và hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện thủ tục hiệu quả hơn. Đây là bước tiến quan trọng đưa Lào Cai trở thành điểm sáng về hiện đại hóa quản lý biên mậu.
Trên cơ sở Quyết định 1620/QĐ-TTg ngày 20/12/2024 của Thủ tướng Chính phủ, tỉnh định hướng xây dựng Khu Kinh tế cửa khẩu trở thành trung tâm giao thương giữa Việt Nam - ASEAN và vùng Tây Nam Trung Quốc.
Tỉnh Lào Cai đặt mục tiêu phát triển khu kinh tế theo mô hình đa ngành, bao gồm thương mại, logistics, tài chính, công nghiệp và du lịch, tạo sức bật mới cho vùng trung du và miền núi Bắc Bộ.
Theo Quy hoạch cửa khẩu trên tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến 2050, Lào Cai được mở và nâng cấp 2 cặp cửa khẩu Mường Khương - Kiều Đầu và Bản Vược - Pả Sa thành cửa khẩu quốc tế; đồng thời mở thêm 6 lối thông quan chuyên dụng phục vụ vận tải hàng hóa. Các định hướng này hứa hẹn mở rộng mạnh mẽ không gian giao thương, giảm tải cho các cửa khẩu hiện hữu và nâng cao năng lực xuất nhập khẩu của toàn khu vực.
Song song với mở rộng cửa khẩu, tỉnh đẩy nhanh đầu tư hạ tầng then chốt như Cảng cạn Kim Thành, Cảng cạn quốc tế Bản Vược và hệ thống trung tâm logistics dọc biên giới. Những dự án này không chỉ nâng cao năng lực thông quan mà còn giúp tối ưu hóa chuỗi cung ứng, giảm chi phí logistics, tạo điều kiện để hàng hóa Việt Nam tiếp cận nhanh hơn các thị trường quốc tế.
Một trong những ưu tiên lớn của Lào Cai trong giai đoạn 2025 - 2030 là phát triển cửa khẩu thông minh gắn với hệ thống kho ngoại quan, kho bãi, trung tâm phân loại hàng hóa và khu lưu trữ bưu chính quốc tế. Việc tích hợp công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo trong quản lý cửa khẩu sẽ không chỉ rút ngắn thời gian giao dịch mà còn giảm thiểu rủi ro, nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.
Theo Quy hoạch Khu Kinh tế cửa khẩu Lào Cai xác định mô hình không gian 3 phân vùng động lực gắn với các cặp cửa khẩu quốc tế, gồm: Phân vùng Cửa khẩu quốc tế Lào Cai, phân vùng Cửa khẩu quốc tế Bản Vược và phân vùng Cửa khẩu quốc tế Mường Khương. Mỗi phân vùng có chức năng riêng biệt, bổ trợ lẫn nhau trong phát triển thương mại biên giới, logistics, công nghiệp và du lịch.
Cùng với đó là loạt dự án trọng điểm như Ga liên vận quốc tế Lào Cai, Khu hợp tác kinh tế qua biên giới, cửa khẩu quốc tế Bản Vược và dự án khai thác tiềm năng du lịch biên giới tại Y Tý, Lũng Pô. Các dự án này sẽ tạo nên hệ sinh thái thương mại - dịch vụ liên kết chặt chẽ, nâng cao năng lực thu hút đầu tư và mở rộng chuỗi giá trị xuất khẩu.
Với lợi thế vị trí chiến lược, cùng tầm nhìn quy hoạch bài bản, khoa học và sự chủ động nắm bắt cơ hội từ dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, Lào Cai đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm giao thương lớn của khu vực và cửa ngõ xuất nhập khẩu quan trọng của Việt Nam.
Sự phát triển mạnh mẽ của Khu Kinh tế cửa khẩu không chỉ mang lại nguồn lực kinh tế - tài chính cho tỉnh Lào Cai, mà còn góp phần nâng cao vị thế quốc gia trên bản đồ thương mại quốc tế.
