Kinh tế toàn cầu chống chịu tốt hơn nhưng rủi ro dài hạn

Chống chịu tốt nhưng tăng trưởng dài hạn suy yếu

Theo Báo cáo Triển vọng Kinh tế Toàn cầu mới nhất của Ngân hàng Thế giới (WB), kinh tế toàn cầu đang cho thấy khả năng chống chịu tốt hơn so với dự báo trước đó, dù căng thẳng thương mại kéo dài và mức độ bất định về chính sách vẫn ở mức cao. WB dự báo tăng trưởng toàn cầu sẽ duy trì tương đối ổn định trong hai năm tới, giảm nhẹ xuống 2,6% vào năm 2026 trước khi phục hồi lên 2,7% trong năm 2027, cao hơn so với dự báo được công bố hồi tháng 6/2025.

Khả năng chống chịu này phản ánh mức tăng trưởng tốt hơn dự kiến tại một số nền kinh tế lớn, đặc biệt là Hoa Kỳ, quốc gia đóng góp khoảng hai phần ba mức điều chỉnh tăng của dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026. Tuy nhiên, WB nhấn mạnh rằng ngay cả khi các dự báo này trở thành hiện thực, thập niên 2020 vẫn nhiều khả năng là giai đoạn có mức tăng trưởng toàn cầu thấp nhất kể từ những năm 1960, cho thấy xu hướng suy yếu mang tính cấu trúc của động lực tăng trưởng dài hạn.

Tăng trưởng chậm đang làm gia tăng khoảng cách về mức sống trên phạm vi toàn cầu. Đến cuối năm 2025, trong khi gần như tất cả các nền kinh tế phát triển đều có thu nhập bình quân đầu người cao hơn mức năm 2019, thì khoảng một phần tư các nền kinh tế đang phát triển vẫn có thu nhập bình quân đầu người thấp hơn so với trước đại dịch. Điều này phản ánh sự phục hồi không đồng đều và nguy cơ phân hóa ngày càng sâu sắc giữa các nhóm nền kinh tế.

Trong năm 2025, tăng trưởng kinh tế toàn cầu được hỗ trợ bởi sự bùng nổ thương mại mang tính đón đầu các thay đổi chính sách và quá trình điều chỉnh nhanh chóng của chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, các yếu tố hỗ trợ này được dự báo sẽ suy giảm trong năm 2026 khi thương mại quốc tế và cầu nội địa chững lại. Việc nới lỏng điều kiện tài chính toàn cầu và mở rộng chi tiêu tài khóa tại một số nền kinh tế lớn được kỳ vọng sẽ giúp giảm bớt đà suy giảm trong ngắn hạn.

Lạm phát toàn cầu được dự báo sẽ hạ nhẹ xuống 2,6% trong năm 2026, phản ánh thị trường lao động hạ nhiệt và giá năng lượng thấp hơn. Tăng trưởng dự kiến sẽ phục hồi vào năm 2027 khi dòng chảy thương mại toàn cầu dần ổn định và mức độ bất định về chính sách giảm bớt. 

Theo ông Indermit Gill - Chuyên gia Kinh tế trưởng kiêm Phó Chủ tịch Cấp cao phụ trách Kinh tế Phát triển của Nhóm WB, qua từng năm, kinh tế toàn cầu dường như ngày càng ít có khả năng tạo ra tăng trưởng mạnh mẽ, nhưng lại cho thấy sức chống chịu tốt hơn trước những cú sốc và bất định về chính sách. Tuy nhiên, ông cảnh báo rằng năng động kinh tế và sức chống chịu không thể tách rời nhau quá lâu, bởi tăng trưởng yếu kéo dài sẽ tạo áp lực ngày càng lớn lên tài chính công và thị trường tín dụng.

Áp lực việc làm và yêu cầu cấp bách khôi phục kỷ luật tài khóa

Trong bối cảnh tăng trưởng toàn cầu chậm lại và thập niên 2020 được dự báo có mức tăng trưởng thấp hơn đáng kể so với các giai đoạn trước, các nền kinh tế đang phát triển phải đối mặt đồng thời với hai sức ép lớn: tạo việc làm cho lực lượng lao động trẻ ngày càng gia tăng và bảo đảm bền vững tài khóa trong điều kiện nợ công và nợ tư nhân đã lên mức cao kỷ lục.

WB dự báo tăng trưởng tại các nền kinh tế đang phát triển sẽ chậm lại trong năm 2026, đạt 4% so với mức 4,2% năm 2025, trước khi tăng nhẹ lên 4,1% vào năm 2027. Triển vọng cải thiện này phụ thuộc vào việc căng thẳng thương mại giảm bớt, giá hàng hóa ổn định hơn, điều kiện tài chính toàn cầu được cải thiện và dòng vốn đầu tư quốc tế tăng trở lại. Đối với các quốc gia thu nhập thấp, tăng trưởng trung bình giai đoạn 2026-2027 được dự báo đạt 5,6%, nhờ cầu nội địa mạnh hơn, xuất khẩu phục hồi và lạm phát hạ nhiệt. Tuy nhiên, mức tăng trưởng này vẫn chưa đủ để thu hẹp khoảng cách thu nhập với các nền kinh tế phát triển.

WB cho biết tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người tại các nền kinh tế đang phát triển dự kiến chỉ đạt khoảng 3% vào năm 2026, thấp hơn gần một điểm phần trăm so với mức trung bình giai đoạn 2000-2019. Với tốc độ này, thu nhập bình quân đầu người của các nền kinh tế đang phát triển chỉ tương đương khoảng 12% mức của các nền kinh tế phát triển, phản ánh nguy cơ kéo dài tình trạng phân hóa thu nhập toàn cầu.

Một thách thức then chốt khác được báo cáo nhấn mạnh là việc làm, trong bối cảnh khoảng 1,2 tỷ thanh niên sẽ bước vào độ tuổi lao động trong thập kỷ tới. Để ứng phó, WB xác định ba trụ cột chính sách: tăng cường vốn vật chất, vốn số và vốn con người nhằm nâng cao năng suất; cải thiện môi trường kinh doanh thông qua củng cố độ tin cậy chính sách và khung pháp lý; và huy động nguồn vốn tư nhân ở quy mô lớn để hỗ trợ đầu tư, qua đó thúc đẩy chuyển dịch việc làm sang các lĩnh vực có năng suất cao hơn và mang tính chính thức hơn.

Bên cạnh vấn đề việc làm, báo cáo dành trọng tâm lớn cho rủi ro tài khóa tại các nền kinh tế đang phát triển, trong bối cảnh nợ công đã lên mức cao nhất trong hơn nửa thế kỷ. Theo ông M. Ayhan Kose - Phó Chuyên gia Kinh tế trưởng và Giám đốc Nhóm Triển vọng của WB, việc khôi phục uy tín tài khóa đã trở thành một ưu tiên cấp bách. Các quy tắc tài khóa được thiết kế tốt có thể giúp các Chính phủ ổn định nợ, tái tạo các “vùng đệm” chính sách và nâng cao khả năng ứng phó trước các cú sốc bên ngoài.

Tuy nhiên, ông M. Ayhan Kose cũng lưu ý rằng, các quy tắc tài khóa, dù cần thiết, không phải là “liều thuốc vạn năng”. Hiệu quả của chúng phụ thuộc quyết định vào uy tín chính sách, năng lực thực thi và cam kết chính trị của Chính phủ. Thực tiễn cho thấy, các nền kinh tế đang phát triển áp dụng quy tắc tài khóa thường cải thiện cân đối ngân sách trung bình 1,4 điểm phần trăm GDP sau 5 năm và tăng thêm 9 điểm phần trăm khả năng duy trì cải thiện ngân sách trong nhiều năm liên tiếp, nhưng lợi ích trung và dài hạn chỉ bền vững khi được đặt trong một khuôn khổ thể chế đủ mạnh và phù hợp với bối cảnh kinh tế cụ thể.