Kỳ vọng khắc phục các bất cập lớn về đội vốn, chậm quyết toán

Bộ Xây dựng đang dự thảo Luật Xây dựng thay thế Luật Xây dựng 2014. Một trong những điểm mới của dự thảo Luật Xây dựng lần này là việc sửa đổi, bổ sung các nội dung về quản lý chi phí đầu tư xây dựng và quản lý hợp đồng xây dựng nhằm khắc phục các bất cập lớn về đội vốn, chậm quyết toán, tranh chấp hợp đồng…

Đồng thời, bảo đảm sự tương thích với thông lệ quốc tế và luật chuyên ngành khác (Luật Đấu thầu, Luật PPP, Luật Đường sắt...); Tạo cơ sở pháp lý cho việc số hóa và cập nhật định mức, giá xây dựng theo thị trường, không áp cứng, giúp giảm rủi ro “vênh” giữa hồ sơ dự toán và thực tế; Tăng tính ràng buộc pháp lý trong hợp đồng, hạn chế tình trạng một bên đơn phương gánh chịu rủi ro.

Xác định chi phí đầu tư xây dựng phù hợp thông lệ quốc tế

Trong đó, về quản lý chi phí đầu tư xây dựng, dự thảo Luật đã hoàn thiện các quy định về quản lý chi phí đầu tư xây dựng theo hướng xác định chi phí đầu tư xây dựng phù hợp với thông lệ quốc tế, các pháp luật có liên quan và thực tiễn như: sửa đổi, bổ sung nội dung trong nguyên tắc quản lý chi phí đầu tư xây dựng phù hợp với hình thức đầu tư, việc phân chia dự án thành phần để phù hợp thực tế với triển khai các dự án; chuẩn xác về thuật ngữ, tên gọi, nội dung để làm rõ về nội hàm quản lý chi phí đầu tư xây dựng.

Về sơ bộ tổng mức đầu tư, tổng mức đầu tư (TMĐT), bổ sung làm rõ thêm các quy định về sơ bộ tổng mức đầu tư; làm rõ về khái niệm, nội dung, nguyên tắc xác định TMĐT, gồm cả trường hợp phân chia dự án thành phần;

Quy định về điều chỉnh sơ bộ TMĐT, TMĐT cùng với điều chỉnh chủ trương đầu tư, điều chỉnh dự án;

Về dự toán xây dựng, sửa đổi, làm rõ khái niệm về dự toán xây dựng; các trường hợp dự toán xây dựng công trình, dự toán gói thầu xây dựng; dự toán công việc xây dựng, sửa đổi, bổ sung một số trường hợp điều chỉnh dự toán. 

Hướng dẫn việc quản lý, sử dụng hệ thống công cụ định mức, giá xây dựng bảo đảm phân cấp, phân quyền, phân định trách nhiệm quản lý và thuận tiện trong việc sử dụng các công cụ khi xác định chi phí đầu tư xây dựng như: sửa đổi, bổ sung làm rõ về các công cụ định mức, giá xây dựng, làm cơ sở để quy định rõ về quản lý, cũng như hướng dẫn phương pháp xác định;

Sửa đổi quy định liên quan đến sử dụng, tham khảo hệ thống định mức, đơn giá trên cơ sở các quy định mới được ban hành tại Luật Đường sắt, Nghị định số 123/2025/NĐ-CP theo hướng không quy định áp dụng cứng.

Bổ sung quy định về trường hợp bất khả kháng

Dự thảo Luật Xây dựng thay thế Luật Xây dựng 2014 đồng thời sửa đổi quy định về quản lý hợp đồng xây dựng

Điều chỉnh, bổ sung một số quy định nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với quy định của Luật đấu thầu, Bộ Luật dân sự 2015; bổ sung quy định về “Bảo đảm thực hiện các nghĩa vụ trong hợp đồng xây dựng” của các chủ thể tham gia hợp đồng; bổ sung quy định về một số trường hợp bất khả kháng, hoàn cảnh thay đổi cơ bản trong các hoạt động xây dựng.

Theo khoản 1 Điều 12 dự thảo Luật, bất khả kháng trong hoạt động đầu tư xây dựng là sự kiện xảy ra khách quan, không thể lường trước được và không thể khắc phục được mặc dù bên bị ảnh hưởng đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép theo quy định của pháp luật dân sự;

Các sự kiện được coi là bất khả kháng bao gồm nhưng không giới hạn: Thiên tai nghiêm trọng như động đất, bão lớn, lũ quét, sạt lở đất, sóng thần; dịch bệnh nguy hiểm được cơ quan có thẩm quyền công bố ở cấp quốc gia hoặc quốc tế; chiến tranh, khủng bố, bạo loạn, đình công quy mô lớn ngoài tầm kiểm soát của các bên; các lệnh hoặc quyết định hành chính của cơ quan nhà nước có thẩm quyền gây đình trệ toàn bộ hoặc một phần hoạt động xây dựng mà không do lỗi của các bên; các sự kiện ngoài kiểm soát khác gây tê liệt hoặc đình trệ hoàn toàn hoạt động thi công hoặc cung ứng vật tư, thiết bị trong khoảng thời gian nhất định do các bên thỏa thuận trong hợp đồng xây dựng;

Khi xảy ra sự kiện bất khả kháng thì các bên được tạm ngừng thực hiện nghĩa vụ, gia hạn thời gian thực hiện hợp đồng tương ứng với thời gian bị ảnh hưởng.

Chi phí phát sinh hợp lý (nếu có) sẽ do các bên thương lượng. Bên bị ảnh hưởng phải thông báo cho bên kia trong thời hạn nhất định theo thỏa thuận trong hợp đồng kể từ khi biết sự kiện.

Với việc hoàn thiện cơ chế quản lý chi phí, bổ sung quy định rõ ràng về hợp đồng xây dựng và xử lý tình huống bất khả kháng, kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý minh bạch, phù hợp thông lệ quốc tế, góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư xây dựng, bảo đảm lợi ích chung và tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong quản lý.