Ứng dụng BIM và AI trong thẩm định không dừng ở việc xem mô hình 3D. Cơ quan chuyên môn cần xác định dữ liệu phải tiếp nhận, nội dung có thể kiểm tra trên mô hình và phần mềm phù hợp với từng loại công trình. Chiều 09/9, Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) tổ chức Hội nghị làm việc về giải pháp BIM và AI trong công tác thẩm định. Hội nghị tập trung vào ba vấn đề: (i) ứng dụng BIM trong công tác chuyên môn; (ii) cấu hình máy tính, hạ tầng công nghệ thông tin và phần mềm bản quyền; (iii) khả năng sử dụng AI để đọc, tìm kiếm và đối chiếu hồ sơ xây dựng.
Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng Bùi Văn Dưỡng cho biết, yêu cầu đặt ra là làm rõ BIM và AI có thể hỗ trợ khâu nào trong quá trình thẩm định, cần những công cụ gì và tổ chức thực hiện ra sao. Giải pháp công nghệ phải phù hợp với công việc của cán bộ thẩm định, từng loại công trình và điều kiện hạ tầng hiện có.
Theo ông Bùi Văn Dưỡng, việc lựa chọn phần mềm cần xuất phát từ nội dung phải kiểm tra, không lựa chọn một hệ sinh thái công nghệ rồi mới xây dựng quy trình theo phần mềm. Cùng với khả năng xử lý mô hình, cơ quan chuyên môn phải tính đến việc tiếp nhận, lưu trữ, phân quyền và bảo mật hồ sơ.
Đề xuất quy trình thẩm định BIM gồm 7 bước
Ông Lương Thành Hưng - Phó Giám đốc Công ty cổ phần Tin học và Tư vấn Xây dựng (CIC) cho biết, phần mềm BIM gồm ba nhóm: tạo lập mô hình, kiểm soát mô hình và môi trường dữ liệu chung. Mỗi nhóm có chức năng riêng, không thể thay thế cho nhau.
CIC đề xuất quy trình thẩm định có sự hỗ trợ của BIM gồm 7 bước: xác định phạm vi; tiếp nhận dữ liệu; kiểm tra kỹ thuật mô hình; kiểm tra nội dung; đối chiếu hồ sơ; yêu cầu làm rõ và kết luận. Mô hình được dùng để kiểm tra 8 nhóm nội dung: vị trí, hình khối, kiến trúc, kết cấu, hệ thống kỹ thuật, dữ liệu, chỉ tiêu và bằng chứng kiểm tra.
Theo ông Lương Thành Hưng, phạm vi thẩm định cần bám sát Nghị định số 217/2026/NĐ-CP và phân định rõ với trách nhiệm của chủ đầu tư. Mô hình phải thể hiện đúng tọa độ, hình khối 3D, ranh giới khu đất, cao độ, chỉ giới quy hoạch; các kích thước chính như: bước cột, chiều cao tầng, tiết diện dầm, khẩu độ, chiều dày sàn; phương án đấu nối điện, cấp nước, thoát nước, giao thông, viễn thông và PCCC. Dữ liệu phục vụ thẩm định gồm: diện tích xây dựng, diện tích sàn, diện tích cho thuê, diện tích đỗ xe, khoảng cách thoát nạn, bậc chịu lửa và kích thước khoang cháy. Không nên yêu cầu mô hình hóa bu lông, ốc vít, cốt thép toàn công trình, dây điện hoặc giá đỡ ở giai đoạn này.
Hồ sơ có thể được tiếp nhận dưới định dạng gốc như: RVT của Revit, DB1 của Tekla Structures, PLN của Archicad, NDW của Allplan hoặc DGN của OpenRail Designer; đồng thời có các định dạng trao đổi IFC, IDS và BCF. Tiếp nhận cả tệp gốc và tệp trao đổi giúp cán bộ đối chiếu khi dữ liệu bị thay đổi hoặc thiếu hụt trong quá trình chuyển đổi.
Navisworks Manage, BIMcollab ZOOM và Solibri có thể dùng để liên hợp, truy vấn thuộc tính và phát hiện xung đột. Autodesk Construction Cloud, Trimble Connect, Bimplus và ProjectWise phục vụ quản lý phiên bản, tài liệu, quyền truy cập, yêu cầu xử lý và nhật ký làm việc trên môi trường dữ liệu chung.
Ông Lương Thành Hưng đề xuất xây dựng năng lực thẩm định BIM theo hướng số hóa, tham chiếu CORENET X của Singapore; ban hành tiêu chuẩn định dạng mở IFC Việt Nam; hình thành cổng nộp hồ sơ BIM tích hợp kiểm tra tự động, môi trường dữ liệu chung quốc gia và đội ngũ thẩm định viên chuyên trách. Việc triển khai nên bắt đầu từ các dự án trọng điểm trước khi nhân rộng.
Phương án đầu tư tham khảo cho 10 vị trí làm việc có tổng chi phí khoảng 1,16 tỷ đồng, gồm: 700 triệu đồng mua 10 máy tính; 300 triệu đồng thuê 10 tài khoản BIMcollab ZOOM trong một năm và 160 triệu đồng/năm cho gói BIMcollab Plan Advanced dành cho 20 người dùng. Máy tính cần RAM từ 32 GB, bộ nhớ đồ họa tối thiểu 6 GB, khuyến nghị từ 8 GB trở lên.
Công trình giao thông cần phần mềm và tiêu chuẩn riêng
TS Nguyễn Văn Chính - Trưởng phòng BIM/GIS, Trường Đại học Giao thông vận tải cho biết, với mô hình tổng hợp, BIM hỗ trợ khá rõ việc đánh giá cấu trúc hình học, giao cắt giữa các hạng mục, phương án đấu nối với công trình bên ngoài và tổ chức giao thông. Phương án tổ chức giao thông còn có thể được kiểm tra bằng video mô phỏng.
Kết quả sử dụng BIM có thể thể hiện trong thông báo kết quả thẩm định, gồm: kiểm tra cấu trúc, kích thước hình học, giao cắt, xung đột, đấu nối và một số khối lượng cơ bản. Tuy nhiên, mô hình vẫn phải được đối chiếu với bản vẽ, thuyết minh, tính toán và hồ sơ pháp lý.
Các hệ phần mềm cũng có thế mạnh khác nhau. Revit phổ biến đối với công trình dân dụng; Tekla Structures phù hợp với kết cấu thép và bê tông cốt thép; Allplan được sử dụng cho kết cấu có hình học phức tạp. OpenRoads, OpenRail và ProjectWise của Bentley phù hợp hơn với đường bộ, đường sắt, địa hình và công trình tuyến có lượng dữ liệu lớn.
Theo TS Nguyễn Văn Chính, khó khăn hiện nay không chỉ nằm ở phần mềm. Cán bộ thẩm định chưa được đào tạo đồng đều; cấu hình máy tính và bản quyền phần mềm còn hạn chế; số lượng hồ sơ nhiều trong khi thời gian xử lý ngắn. Việc kiểm tra tự động cũng chưa có bộ tiêu chuẩn và quy tắc thống nhất. Do đó, cần xây dựng tiêu chuẩn mô hình thông tin công trình, tiêu chuẩn khảo sát và nghiệm thu bằng công nghệ quét laser; đồng thời đào tạo cán bộ trực tiếp thực hiện thẩm định.
AI hỗ trợ đọc bản vẽ và quản lý hồ sơ
Đại diện SotaTek giới thiệu hai nhóm giải pháp liên quan trực tiếp đến thẩm định. Trong đó, CAD Analyzer có thể đọc tệp DWG, DXF, hiển thị bản vẽ, phân tích lớp dữ liệu, nhận diện đối tượng, đếm thiết bị và đọc nhãn mà không phụ thuộc hoàn toàn vào phần mềm CAD chuyên dụng.
BIM Workspace được đề xuất để tập trung hồ sơ, theo dõi nguồn gốc thông tin và lịch sử xử lý. AI có thể đọc tài liệu PDF, ảnh, bảng tính và hồ sơ kỹ thuật; phát hiện tài liệu còn thiếu; theo dõi yêu cầu cung cấp thông tin, hồ sơ trình duyệt và các lần sửa đổi. Kết quả tìm kiếm được liên kết với tài liệu nguồn để cán bộ kiểm tra lại.
SotaTek cũng giới thiệu khả năng tự động bóc tách vật liệu, cấu kiện từ bản vẽ PDF hoặc CAD; công bố giải pháp có thể tiết kiệm 50% thời gian và đạt độ chính xác 99%. Đây là số liệu do nhà cung cấp đưa ra, cần được kiểm thử trên hồ sơ thực tế trước khi sử dụng trong quy trình thẩm định.
Các giải pháp AI có thể triển khai trên nền tảng đám mây, đám mây riêng hoặc máy chủ nội bộ. Dù lựa chọn hình thức nào, dữ liệu phải được phân quyền, kiểm soát truy cập và lưu được nguồn của từng kết quả. AI hỗ trợ đọc, tìm và sàng lọc hồ sơ; cán bộ chuyên môn vẫn phải kiểm tra và chịu trách nhiệm về kết luận thẩm định.
