Các đại biểu Quốc hội tán thành luật hóa cơ chế đối với dự án khu đô thị lấn biển, đề nghị làm rõ điều kiện áp dụng, tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư và yêu cầu kiểm soát tác động đến quốc phòng, an ninh, môi trường biển. 
Sáng 22/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự án Luật Phát triển đô thị. Đa số đại biểu tán thành việc luật hóa cơ chế, chính sách đối với loại hình dự án này, nhưng đề nghị xây dựng thành khuôn khổ pháp lý chung, quy định rõ điều kiện áp dụng và kiểm soát chặt năng lực của nhà đầu tư.
Xây dựng khuôn khổ pháp lý chung, áp dụng lâu dài
Đại biểu Phạm Văn Hòa - Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp cho biết, trong điều kiện quỹ đất tại các đô thị ngày càng hạn hẹp, nhu cầu mở rộng không gian đô thị, phát triển du lịch, sinh thái và các hoạt động kinh tế tăng lên, việc khai thác không gian biển để tạo thêm quỹ đất phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Tuy nhiên, hoạt động này vẫn thiếu cơ chế, chính sách đặc thù và hành lang pháp lý đầy đủ.
Theo đại biểu Phạm Văn Hoà, các quy định về khu đô thị lấn biển cần được đặt trong tổng thể phát triển đô thị biển của cả nước, bảo đảm thống nhất, đồng bộ và có thể áp dụng đối với các địa phương có điều kiện tương tự.
Đại biểu Dương Khắc Mai - Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng cho rằng, phát triển khu đô thị lấn biển không đơn thuần nhằm tạo thêm quỹ đất mà còn mở rộng không gian phát triển, khai thác nguồn lực biển, hình thành các cực tăng trưởng mới và huy động nguồn lực ngoài nhà nước. Khi luật hóa, cơ chế phải được thiết kế thành khuôn khổ pháp lý chung, ổn định và có khả năng áp dụng lâu dài, không chỉ nhằm giải quyết một dự án hoặc một địa phương cụ thể. Địa phương có điều kiện, có dự án phù hợp và đáp ứng đầy đủ yêu cầu của luật phải có cơ sở để tổ chức thực hiện.
Đại biểu Dương Khắc Mai thống nhất bổ sung Điều 18a để luật hóa cơ chế, chính sách đối với dự án khu đô thị lấn biển. Dự thảo đã đặt ra các nguyên tắc liên quan đến quy hoạch, quốc phòng, an ninh, chủ quyền, tài nguyên, môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu, kết nối hạ tầng và quyền tiếp cận biển của người dân. Đây là cơ sở để khai thác không gian biển, đồng thời kiểm soát tác động lâu dài của dự án. Tuy nhiên, đề nghị làm rõ quy định trường hợp áp dụng Điều 18a thì thực hiện theo quyết định của cấp có thẩm quyền, nhất là nội hàm, thẩm quyền và căn cứ ra quyết định. Quy định này cần tránh tạo ra cách hiểu rằng ngoài việc đáp ứng các điều kiện do pháp luật quy định, dự án còn phải thực hiện thêm một thủ tục để được áp dụng cơ chế.
“Khi đã luật hóa chính sách thì nguyên tắc, điều kiện áp dụng phải rõ ràng, khách quan và có khả năng áp dụng thống nhất. Dự án đáp ứng điều kiện thì được áp dụng cơ chế tương ứng; cơ quan có thẩm quyền quyết định dự án và chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật”, đại biểu Dương Khắc Mai nêu quan điểm.
Nhà đầu tư phải đủ khả năng thực hiện dự án đến cùng
Liên quan đến điều kiện đối với nhà đầu tư chiến lược, đại biểu Dương Khắc Mai tán thành việc đặt ra yêu cầu bổ sung do dự án khu đô thị lấn biển có quy mô lớn, tính chất đặc thù và thời gian triển khai dài; cân nhắc quy định về tỷ lệ vốn chủ sở hữu. Theo dự thảo, tỷ lệ tối thiểu là 15% đối với một số dự án và giảm xuống 10% đối với dự án có quy mô trên 200.000 tỷ đồng. Với dự án đặc biệt lớn, việc cho phép huy động nguồn vốn ngoài vốn chủ sở hữu là cần thiết.
Tuy nhiên, quy mô dự án càng lớn thì yêu cầu về năng lực tài chính, khả năng huy động vốn và trách nhiệm của nhà đầu tư càng phải tương xứng. Nếu duy trì tỷ lệ vốn chủ sở hữu 10% đối với dự án trên 200.000 tỷ đồng, đại biểu đề nghị bổ sung các tiêu chí về năng lực tài chính thực tế, kinh nghiệm thực hiện dự án tương tự, năng lực quản trị và khả năng bảo đảm nguồn vốn theo tiến độ trong suốt vòng đời dự án. Mục tiêu là lựa chọn được nhà đầu tư không chỉ đủ điều kiện tại thời điểm chấp thuận mà còn có khả năng thực hiện dự án đến cùng.
Đại biểu Vũ Văn Tiến - Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng cho rằng, nếu chỉ sử dụng các ngưỡng vốn đầu tư tuyệt đối, cố định trong luật, các mức này có thể không còn phù hợp theo thời gian do tác động của lạm phát và thay đổi mặt bằng giá. Đề nghị bổ sung tiêu chí phản ánh trực tiếp quy mô và mức độ tác động của dự án, trong đó có thể kết hợp diện tích lấn biển với yêu cầu về năng lực tài chính. Các ngưỡng diện tích 100 ha, 200 ha có thể được nghiên cứu để phân loại dự án thay vì chỉ căn cứ tổng mức đầu tư.
Đối với dự án có ý nghĩa đặc biệt về chiến lược phát triển, quốc phòng, an ninh hoặc có phạm vi tác động liên vùng, đề nghị xây dựng cơ chế xem xét riêng và quy định cụ thể trong luật. Mục tiêu của đề xuất, không phải giảm điều kiện đối với nhà đầu tư, mà nhằm bảo đảm tiêu chí lựa chọn phù hợp hơn với tính chất dự án. Quy mô dự án lấn biển cần được đánh giá cả về số vốn, diện tích can thiệp, mức độ thay đổi đường bờ và hệ quả lâu dài.
Đại biểu Phạm Văn Hòa cũng tán thành việc đặt ra yêu cầu cao về năng lực tài chính đối với dự án có quy mô từ 100.000 tỷ đồng trở lên, kể cả dự án trên 200.000 tỷ đồng. Ngoài tiêu chí về vốn, đề nghị quy định hoặc giao Chính phủ hướng dẫn về quy mô diện tích lấn biển. Chiều dài, chiều rộng và khoảng cách từ bờ ra khu vực lấn biển cần được tính toán cụ thể nhằm bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường, hệ sinh thái biển và không ảnh hưởng đến hoạt động hàng hải.
Giải trình về cơ chế đối với dự án khu đô thị lấn biển, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, qua hơn 50 ý kiến tại tổ và 11 lượt phát biểu tại hội trường, các đại biểu cơ bản thống nhất cần có cơ chế triển khai dự án khu đô thị lấn biển; đồng thời yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, môi trường biển, quyền và lợi ích của người dân.
Dự thảo thiết kế một điều riêng về dự án lấn biển xây dựng khu đô thị để tích hợp vào Luật Phát triển đô thị. Dự án phải phù hợp với quy hoạch; bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán và lợi ích quốc gia trên biển; không cản trở hoạt động hàng hải.
Việc quyết định dự án phải dựa trên đánh giá điều kiện tự nhiên, hải văn, hệ sinh thái, tác động đến khu vực ven biển và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, nước biển dâng. Khu đô thị phải kết nối đồng bộ hạ tầng với đất liền, bảo đảm quyền tiếp cận biển của người dân, triển khai theo từng giai đoạn và gắn với trách nhiệm bảo vệ môi trường của nhà đầu tư.
Khu đô thị lấn biển không hình thành đơn vị hành chính mới; phải tuân thủ pháp luật Việt Nam và Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982.
Về nhà đầu tư chiến lược, cơ quan soạn thảo tiếp thu theo hướng quy định điều kiện, tiêu chí và giao Thủ tướng Chính phủ quyết định để phù hợp với thực tiễn. Nhà đầu tư được chuyển nhượng không quá 50% phần dự án đã có đầy đủ hạ tầng.
Các dự án được đề xuất áp dụng cơ chế có quy mô từ 100.000 tỷ đồng đến 200.000 tỷ đồng và trên 200.000 tỷ đồng, tương đương mức đầu tư tối thiểu khoảng 4 tỷ USD. Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục tiếp thu ý kiến để hoàn thiện quy định.
