Lần đầu tiên quy định đầy đủ, chi tiết về liêm chính khoa học

Bộ Khoa học và Công nghệ đang lấy ý kiến cho dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo về thông tin, thống kê, đánh giá, chuyển đổi số và các vấn đề chung.

Nghị định mới sẽ thay thế Nghị định số 08/2014/NĐ-CP ngày 27/01/2014 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Khoa học và công nghệ và Nghị định số 11/2014/NĐ-CP ngày 18/02/2014 về hoạt động thông tin khoa học và công nghệ.

Bổ sung khái niệm và nguyên tắc

So với Nghị định 08/2014/NĐ-CP và Nghị định 11/2014/NĐ-CP, dự thảo Nghị định thay thế đã bổ sung nhiều điểm mới cốt lõi, trong đó nổi bật là lần đầu tiên quy định đầy đủ, chi tiết về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu. Các điểm mới chính có thể tóm lược như sau:

Khoản 1, 2 Điều 3 dự thảo Nghị định nêu những định nghĩa mới như: “Liêm chính khoa học được hiểu là yêu cầu về sự ngay thẳng, trung thực, trách nhiệm, công bằng và minh bạch trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ.”

“2. Đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu là tập hợp các nguyên tắc, chuẩn mực về tính trung thực, minh bạch, công bằng, khách quan, tôn trọng con người và xã hội mà các nhà nghiên cứu cần tuân thủ trong quá trình nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ.”

Điều 4 dự thảo Nghị định quy định rõ về các nguyên tắc liêm chính của cá nhân hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ như: Trung thực trong đề xuất, thực hiện, công bố và ứng dụng kết quả nghiên cứu; khách quan, minh bạch trong thiết kế, thu thập, phân tích, xử lý và đánh giá kết quả; tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, ghi nhận đúng và đầy đủ đóng góp của cá nhân/tổ chức; chịu trách nhiệm giải trình trước tổ chức chủ trì, cơ quan tài trợ, cộng đồng khoa học và xã hội.

Đây đều là những nội dung hoàn toàn mới, lần đầu tiên được quy định trong văn bản luật, mà trước đó Nghị định 08/2014/NĐ-CP và Nghị định 11/2014/NĐ-CP không có nội dung riêng quy định, mà chỉ đề cập gián tiếp, chủ yếu liên quan đến tư vấn khoa học hoặc hoạt động hội đồng.

Đưa ra bộ nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp

Bên cạnh đó, Điều 5 dự thảo Nghị định cũng lần đầu tiên đưa ra bộ nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ như: Tuân thủ pháp luật, không gây hại xã hội, môi trường, không vi phạm giá trị nhân văn; Tôn trọng, bảo đảm an toàn và phẩm giá của đối tượng nghiên cứu; Bảo mật thông tin, bảo vệ quyền riêng tư của đối tượng nghiên cứu.

Không lạm dụng tài nguyên nghiên cứu cho mục đích cá nhân; Công khai xung đột lợi ích; Tôn trọng đồng nghiệp và cộng đồng khoa học.

Bộ nguyên tắc này mang tính ràng buộc áp dụng chung cho tất cả cá nhân hoạt động khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, không chỉ giới hạn cho thành viên hội đồng hay tư vấn.

Điều 6 dự thảo Nghị định cũng liệt kê danh sách các hành vi vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ như: Ngụy tạo dữ liệu, kết quả nghiên cứu; giả mạo dữ liệu; đạo văn dưới mọi hình thức; tự đạo văn mà không dẫn nguồn hoặc công bố lại không đúng quy định; cắt xén, chia nhỏ công bố kết quả nghiên cứu nhằm tăng số lượng công trình; ghi tên tác giả không đúng thực tế hoặc loại bỏ tác giả có đóng góp thực sự; cản trở, đe doạ, ép buộc, can thiệp vào quá trình đánh giá, phản biện, xét duyệt bản thảo công bố khoa học…

Các hành vi gian lận khoa học như ngụy tạo, xuyên tạc dữ liệu, đạo văn, che giấu xung đột lợi ích hoặc hành vi làm sai lệch bản chất nghiên cứu là hành vi vi phạm nghiêm trọng liêm chính khoa học.

Đáng chú ý, khoản 4 Điều 6 dự thảo Nghị định cũng quy định về việc cơ quan quản lý khoa học và công nghệ các cấp, cơ quan tài trợ kinh phí cho hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, tổ chức khoa học và công nghệ có trách nhiệm cập nhật thông tin về hành vi vi phạm liêm chính khoa học lên Nền tảng số quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia.   

Như vậy, sẽ làm tăng tính minh bạch, tạo cơ chế răn đe công khai. Đây cũng là quy định hoàn toàn mới so với Nghị định 08/2014/NĐ-CP và Nghị định 11/2014/NĐ-CP.

BẢNG SO SÁNH TRỰC QUAN GIỮA DỰ THẢO NGHỊ ĐỊNH MỚI
VÀ 2 NGHỊ ĐỊNH CŨ