Khủng hoảng thừa, ngành thép Trung Quốc hướng ra xuất khẩu
Ngành thép của Trung Quốc hiện đang dẫn đầu thế giới về sản xuất và tiêu thụ thép, được kỳ vọng sẽ tiếp tục tăng trưởng trong năm nay.
Tuy nhiên, ngành thép Trung Quốc lại đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng nghiêm trọng khi lĩnh vực bất động sản, nguồn cầu lớn nhất của các nhà sản xuất thép nước này, vẫn đang chìm sâu trong tình trạng suy thoái.
Trung Quốc đang phải đối mặt với hiện trạng thừa thép và giá thành giảm sâu nên các doanh nghiệp thép của nước này đã chuyển hướng sang xuất khẩu ra các thị trường nước ngoài để tìm kiếm lợi nhuận. Tuy nhiên, điều này lại gián tiếp đe dọa đến ngành thép của các nước nhập khẩu, đồng thời làm gia tăng căng thẳng thương mại toàn cầu.
Trong những năm 2000, Trung Quốc đã đóng góp khoảng 15% trong tổng sản lượng thép toàn cầu. Đến năm 2023, con số này tăng lên hơn 54% và Trung Quốc trở thành nước xuất khẩu thép thành phẩm hàng đầu thế giới.
Sang năm 2024, theo ghi nhận của Hiệp hội Sắt thép Trung Quốc (CISA), nước này đã xuất đi hơn 61 triệu tấn thép trong 7 tháng và dự kiến tăng lên 127 triệu tấn trong cả năm nay, phá kỷ lục 110 tấn của năm 2015.
Đặc biệt, năm 2015 cũng chính là năm gần nhất mà thị trường chứng kiến việc xuất khẩu thép của Trung Quốc tăng kỷ lục. Vào thời điểm này, nhóm các nước G7 và G20 đã phải thảo luận về việc chấm dứt tình trạng dư thừa công suất và thành lập Diễn đàn Toàn cầu về Công suất thép dư thừa (GFSEC).
Nhưng đến năm 2019, Trung Quốc đã rút khỏi GFSEC, tuyên bố rằng họ đã hoàn thành nhiệm vụ. Kể từ đó, công suất sản xuất thép của nước này, vốn đã giảm từ năm 2016 đến năm 2018, đã bắt đầu tăng trưởng trở lại.
Thép giá rẻ của Trung Quốc đe dọa đến ngành thép toàn cầu
Hiện tại, tình trạng thép giá rẻ của Trung Quốc đã lan rộng khắp thế giới và đe dọa đến ngành thép toàn cầu. Điều này đang gây áp lực đáng kể lên ngành thép ở nhiều quốc gia.
Theo công ty tư vấn MySteel có trụ sở tại Thượng Hải, xuất khẩu thép của Trung Quốc - nhà sản xuất thép lớn nhất thế giới - dự kiến sẽ vượt 100 triệu tấn vào năm 2024, là mức cao nhất kể từ năm 2016.
Nhu cầu trong nước ở Trung Quốc sụt giảm - chiếm hơn 50% sản lượng thép toàn cầu - đã khiến các nhà sản xuất xuất khẩu nhiều thép hơn, chủ yếu sang các nước Đông Nam Á và châu Âu.
Đối với các doanh nghiệp thép của Việt Nam, việc phải cạnh tranh với thép giá rẻ của Trung Quốc đã khiến doanh số bán thép của các doanh nghiệp nội địa bị đánh mất thị phần vào thép nhập khẩu của Trung Quốc, qua đó làm gia tăng hoạt động cạnh tranh không lành mạnh và gây thêm áp lực giá lên thép nội địa.
Trước tình trạng này, để bảo hộ cho ngành thép nội địa trước làn sóng xuất khẩu thép ồ ạt của Trung Quốc, các quốc gia nhập khẩu thép của Trung Quốc cũng đã lên kế hoạch áp thuế đối với thép nhập khẩu từ nước này. Nhiều quốc gia Mỹ Latinh đang nối tiếp Mỹ và châu Âu áp thuế quan lên hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, trong đó có thép.
Mỹ đã tăng gấp ba lần thuế đối với thép Trung Quốc trong năm nay, trong khi vào tháng 5, EU đã tiến hành một cuộc điều tra chống bán phá giá đối với các sản phẩm thép tráng thiếc của Trung Quốc. Canada đã công bố mức thuế mới đối với thép vào tuần trước.
Vào giai đoạn tháng 4 - tháng 5 năm nay, Mexico, Chile và Brazil đã tăng thuế quan, thậm chí có trường hợp tăng hơn gấp đôi, đối với các sản phẩm thép Trung Quốc.
Đối với Việt Nam, thị phần thép của Trung Quốc trong tổng cơ cấu nhập khẩu thép chiếm khoảng 70%. Do vậy, để tránh nguy cơ bị mất thị trường vào tay thép nhập khẩu từ nước này, trong thời gian gần đây, các doanh nghiệp thép trong nước cũng đã yêu cầu Bộ Công Thương mở cuộc điều tra chống bán phá giá đối với thép Trung Quốc.
Hiện nay, Việt Nam đứng thứ 12 thế giới và đứng đầu ASEAN về sản xuất thép thô nhưng ngành thép nước ta vẫn còn hạn chế về công nghệ, nguyên liệu, năng lực sản xuất và chủng loại sản phẩm. Cho nên các doanh nghiệp thép vẫn phải nhập khẩu nguyên liệu từ Trung Quốc, do đó bị động về giá.
Theo Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV), dự thảo Chiến lược phát triển ngành thép Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đang được Bộ Công Thương xây dựng với mục tiêu thúc đẩy ngành thép Việt Nam phát triển cân đối, hiện đại, bền vững sẽ từng bước khắc phục được những hạn chế của ngành thép trong thời gian qua.