Báo cáo mới của WB cho thấy, nhiều quốc gia đã hoàn thiện quy định pháp luật về kinh doanh, nhưng chất lượng dịch vụ công và cách thực hiện trên thực tế còn hạn chế, làm giảm hiệu quả chính sách và cản trở khả năng tạo việc làm bền vững. 
Báo cáo Business Ready 2025 của Ngân hàng Thế giới (WB) đánh giá môi trường kinh doanh của 101 nền kinh tế và đưa ra một nhận định quan trọng: nhiều quốc gia đã xây dựng được hệ thống luật lệ tương đối đầy đủ, nhưng dịch vụ công và cách thực hiện trên thực tế vẫn chưa theo kịp.
Điều này tạo ra “khoảng cách” lớn, trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng phát triển của doanh nghiệp và tạo việc làm.
Luật có nhưng dịch vụ công yếu
Theo số liệu của báo cáo, điểm trung bình về chất lượng quy định pháp luật đạt khoảng 66,3 điểm, trong khi điểm về chất lượng dịch vụ công chỉ đạt 54 điểm. Chênh lệch hơn 12 điểm cho thấy, nhiều nước làm tốt việc ban hành quy định, nhưng chưa cung cấp đủ dịch vụ để doanh nghiệp thực hiện thuận lợi.
Dịch vụ công ở đây bao gồm: (i) Đăng ký doanh nghiệp trực tuyến; (ii) Nộp thuế điện tử; (iii) Thủ tục hải quan; (iv) Hệ thống thông tin tín dụng; (v) Cung cấp dữ liệu minh bạch, dễ tiếp cận.
Ở nhiều nơi, các dịch vụ này còn chậm, thiếu liên thông hoặc khó sử dụng. Hệ quả là doanh nghiệp phải tốn thêm thời gian và chi phí, dù luật trên giấy tờ đã khá rõ ràng.
Điểm trung bình toàn cầu cho thấy chất lượng quy định đạt khoảng 66 điểm, trong khi dịch vụ công chỉ đạt khoảng 54 điểm, chênh lệch hơn 12 điểm. Ở các quốc gia có dân số trẻ, khoảng cách này lớn gần gấp ba lần so với các quốc gia có dân số già. Nguồn: Ngân hàng Thế giới, Business Ready 2025.
Đáng chú ý, khoảng cách này đặc biệt lớn ở các nước có dân số trẻ. Báo cáo cho thấy, mức chênh lệch giữa luật và dịch vụ công ở nhóm này lớn gấp 2,8 lần so với các nước có dân số già.
WB cho rằng, trong bối cảnh 10 năm tới có khoảng 1,2 tỷ người trẻ gia nhập lực lượng lao động toàn cầu, trong khi tăng trưởng kinh tế năm 2025 khoảng 2,3%, việc dịch vụ công không theo kịp sẽ làm giảm khả năng tạo việc làm mới.
Nói cách khác, luật tốt nhưng dịch vụ yếu sẽ làm giảm hiệu quả của chính sách.
Quy định có nhưng doanh nghiệp vẫn khó vận hành
Bên cạnh vấn đề dịch vụ công, báo cáo còn chỉ ra một khoảng cách khác: giữa quy định trên giấy và khả năng thực hiện trên thực tế của doanh nghiệp.
Điểm trung bình về mức độ thuận lợi khi doanh nghiệp vận hành chỉ đạt khoảng 60 điểm, thấp hơn điểm về quy định pháp luật. Điều này phản ánh thực tế: (i) Kết nối điện, nước còn chậm; (ii) Giải quyết tranh chấp kéo dài; (iii) Tham gia đấu thầu công còn khó; (iv) Thủ tục phá sản còn phức tạp.
Chẳng hạn, điểm trung bình về xử lý phá sản doanh nghiệp chỉ đạt khoảng 48 điểm, còn bảo đảm cạnh tranh thị trường chỉ khoảng 50 điểm.
Trong khi điểm trung bình về quy định pháp luật đạt khoảng 66 điểm, mức độ thuận lợi khi doanh nghiệp thực hiện trên thực tế chỉ đạt khoảng 60 điểm. Các quốc gia tăng trưởng thấp có mức thực hiện thấp nhất ở mọi nhóm dân số. Nguồn: Ngân hàng Thế giới, Business Ready 2025.
Trong khi đó, việc thành lập doanh nghiệp lại có điểm cao hơn, khoảng 71,7 điểm. Điều này cho thấy thành lập doanh nghiệp có thể đã dễ hơn, nhưng duy trì và xử lý rủi ro trong quá trình hoạt động vẫn còn nhiều trở ngại.
Báo cáo cũng cho thấy mối liên hệ rõ ràng giữa môi trường kinh doanh và năng suất lao động: nơi nào môi trường kinh doanh tốt hơn thì năng suất doanh nghiệp cao hơn, với mức tương quan khá mạnh (khoảng 0,696). Điều này có nghĩa là nếu thủ tục rườm rà, dịch vụ kém hiệu quả, doanh nghiệp sẽ khó mở rộng, đầu tư và tạo thêm việc làm.
Từ các số liệu của Business Ready 2025, WB rút ra một thông điệp: Ban hành luật tốt là chưa đủ, mà phải bảo đảm dịch vụ công vận hành hiệu quả và phải giúp doanh nghiệp thực hiện quy định một cách thuận lợi và ít tốn kém.
WB cho rằng, khoảng cách hơn 12 điểm giữa luật và dịch vụ công, cùng với điểm trung bình toàn cầu chỉ khoảng 60/100 cho thấy còn nhiều dư địa cải thiện. Nếu không thu hẹp hai khoảng cách này, các nền kinh tế, đặc biệt là những nước có dân số trẻ sẽ gặp khó khăn trong việc chuyển tăng trưởng thành việc làm bền vững và nâng cao thu nhập cho người dân.
Việt Nam là một trong 101 nền kinh tế được WB khảo sát. Trong bối cảnh yêu cầu cải thiện môi trường đầu tư ngày càng cao, thông điệp “luật tốt là chưa đủ” của báo cáo có ý nghĩa tham khảo đáng chú ý đối với quá trình cải cách thể chế và nâng cao chất lượng thực thi tại Việt Nam.
