Luật Hàng không dân dụng sửa đổi và Nghị quyết 68-NQ/TW đang tạo ra bệ đỡ thể chế để doanh nghiệp tư nhân chuyển từ vai trò “người khai thác” sang “người kiến tạo” trong ngành hàng không. Khi hạ tầng, công nghiệp kỹ thuật, logistics và vận tải được tổ chức theo tư duy hệ sinh thái, “đường băng pháp lý” mới không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn trước mắt, mà còn mở ra nền tảng dài hạn để hàng không Việt Nam phát triển theo chiều sâu, dựa trên năng lực nội tại và sức cạnh tranh bền vững. Ngành hàng không Việt Nam đang bước vào một chu kỳ phát triển mới, khi nhu cầu vận tải hành khách, hàng hóa và logistics phục hồi mạnh mẽ sau giai đoạn biến động. Tuy nhiên, đằng sau những tín hiệu tích cực ấy vẫn là các điểm nghẽn kéo dài về hạ tầng, thể chế và mô hình phát triển - những yếu tố đang giới hạn năng lực mở rộng của toàn Ngành.
Trong bối cảnh đó, việc Luật Hàng không dân dụng Việt Nam sửa đổi được Quốc hội thông qua đánh dấu bước điều chỉnh quan trọng về thể chế đối với một trong những ngành kinh tế có tính đặc thù và mức độ điều tiết cao nhất hiện nay.
Đáng chú ý, việc hoàn thiện khung pháp lý cho ngành hàng không diễn ra sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân (Nghị quyết 68) - văn kiện quan trọng lần đầu khẳng định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia”. Hai trụ cột thể chế quan trọng này đã tạo ra một “điểm rơi” chính sách đáng chú ý, mở rộng không gian cho khu vực kinh tế tư nhân tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực chiến lược như hàng không, không chỉ ở vận tải, mà ở cả “phần nền” của ngành.
Với những thay đổi mang tính nền tảng đó, các doanh nghiệp tư nhân có năng lực tài chính, tầm nhìn dài hạn và hệ sinh thái hạ tầng - logistics đồng bộ như T&T Group đang đứng trước cơ hội chuyển từ vai trò tham gia sang vai trò kiến tạo các cấu phần nền tảng của ngành hàng không Việt Nam.
Từ điểm nghẽn hạ tầng đến “đường băng” thể chế
Thực tế cho thấy, trong nhiều năm qua, thị trường hàng không Việt Nam tăng trưởng nhanh ở mức hai con số, tuy nhiên, “phần nền” của ngành như hạ tầng cảng hàng không, logistics hàng không, năng lực kỹ thuật - bảo dưỡng, dịch vụ hỗ trợ… lại đang phát triển chậm hơn so với thị trường. Điều đó đã dẫn đến một hệ quả tất yếu: thiếu slot bay, quá tải sân bay, chi phí khai thác cao, năng lực chống chịu yếu khi thị trường gặp biến động. Với các hãng hàng không, đặc biệt là các hãng bay tư nhân, nghịch lý này càng được thể hiện rõ: nhu cầu lớn nhưng biên lợi nhuận mỏng, phụ thuộc nhiều vào thuê tàu bay, chi phí kỹ thuật, bảo dưỡng cao…
Trong bối cảnh đó, Luật Hàng không dân dụng 2025, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, được đánh giá là bước điều chỉnh quan trọng về thể chế nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn kéo dài và mở rộng không gian phát triển cho ngành hàng không. Luật mới đã hoàn thiện khung pháp lý cho quy hoạch, đầu tư xây dựng, quản lý và khai thác hạ tầng cảng hàng không theo hướng linh hoạt và sát hơn với thực tiễn; tối ưu hóa các thủ tục, mở rộng mô hình đầu tư, phát triển công nghiệp hàng không và dịch vụ kỹ thuật…, thay vì chỉ giải quyết câu chuyện phần “ngọn” là tăng chuyến hay mở đường bay.
Điểm khác biệt căn bản của Luật Hàng không dân dụng 2025 không nằm ở từng điều khoản cụ thể, mà ở việc ưu tiên xây dựng hệ thống “nền”, tạo lập một không gian pháp lý ổn định và linh hoạt hơn cho các quyết định đầu tư hạ tầng dài hạn. Với đặc thù vốn lớn, thời gian thu hồi kéo dài, hạ tầng hàng không đòi hỏi cách tiếp cận theo chu kỳ phát triển, thay vì triển khai các dự án rời rạc như trước.
Cùng với tinh thần của Nghị quyết 68 khi đặt doanh nghiệp tư nhân vào vị trí trung tâm của tăng trưởng, khuyến khích tư nhân tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực dẫn dắt, từ hạ tầng, logistics đến công nghệ cao, dễ dàng nhận ra một thực tế: hàng không không thể phát triển bền vững nếu chỉ dựa vào tăng trưởng nhu cầu, mà cần một cấu trúc nguồn lực cho phép doanh nghiệp đầu tư dài hạn: từ đội tàu bay, kỹ thuật bảo dưỡng, logistics đến dữ liệu, công nghệ…
Theo ông Đỗ Vinh Quang - Phó chủ tịch HĐQT T&T Group, Chủ tịch HĐQT Vietravel Airlines, Luật Hàng không dân dụng 2025 và Nghị quyết 68 không chỉ là những văn kiện chính trị - pháp lý, mà là “cú hích chiến lược” khi khẳng định khu vực tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Doanh nghiệp tư nhân không chỉ là người tham gia thị trường, mà là chủ thể kiến tạo, góp phần xây dựng một nền kinh tế năng động, hiện đại, nơi lợi ích quốc gia, người dân và doanh nghiệp cùng đồng hành, cùng phát triển.
“Đặt trong lĩnh vực hàng không - một ngành có điều kiện kinh doanh rất đặc thù và yêu cầu cao, Luật và Nghị quyết nêu trên tạo ra hành lang thể chế mới, mang tính giải phóng năng lực thực chất cho cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp tư nhân đang đầu tư vào những lĩnh vực có tính dẫn dắt như hàng không, logistics, du lịch, công nghệ cao” - ông Đỗ Vinh Quang khẳng định.
Khi doanh nghiệp đi vào hàng không từ nền móng, không từ “cuộc đua đường bay”
Từ góc độ thị trường, có những doanh nghiệp không chờ đến khi hành lang pháp lý thật sự rõ ràng mới tham gia, mà chuẩn bị nền móng từ sớm để sẵn năng lực và nguồn lực triển khai khi điều kiện chín muồi. Trong bức tranh đó, T&T Group là một ví dụ điển hình.
Ngay từ năm 2018, trong bối cảnh thị trường hàng không bước vào giai đoạn tăng trưởng nóng, thay vì lựa chọn mở hãng bay mới, T&T Group đã thành lập T&T Airlines - doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực vận hành, kỹ thuật và các dịch vụ hỗ trợ trực tiếp cho vận tải hàng không. Cách tiếp cận từ nền tảng hạ tầng, kỹ thuật và vận hành giúp T&T Group có độ lùi để “quan sát” sâu hơn thị trường vốn đang trên đà hưng phấn. Từ đây, T&T Group nhận thấy vấn đề không nằm ở số lượng đường bay hay số hãng bay, mà ở nền tảng vận hành và hạ tầng - những yếu tố quyết định năng lực dài hạn của ngành hàng không Việt Nam.
Đặt trong logic này, việc T&T Group chuyển hướng đầu tư sang hạ tầng cảng hàng không vì thế không phải là một quyết định ngẫu hứng, mà là bước tiếp theo trong một quá trình chuẩn bị có tính hệ thống. Năm 2024, sau hơn 3 năm nghiên cứu và chuẩn bị, Cảng hàng không Quảng Trị chính thức được khởi công. Dự án này phản ánh cách tiếp cận coi sân bay là hạ tầng trung tâm của chuỗi logistics - vận tải - kết nối vùng, thay vì chỉ là một công trình giao thông đơn lẻ.
Đáng chú ý, đây là dự án cảng hàng không thứ hai trên cả nước được triển khai theo phương thức đối tác công - tư (PPP) và là dự án cảng hàng không đầu tiên triển khai đầu tư theo phương thức này ngay sau khi Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư có hiệu lực.
Trong quá trình triển khai, để phù hợp nhu cầu phát triển dài hạn, UBND tỉnh Quảng Trị đã kiến nghị Bộ Xây dựng nghiên cứu nâng cấp cảng từ cấp 4C lên 4E, nhằm mở rộng năng lực tiếp nhận tàu bay thân rộng như Boeing 777, Airbus A350, phục vụ mục tiêu tăng cường kết nối quốc tế và phát triển vùng trung tâm Bắc Trung Bộ.
Không dừng lại ở sân bay, T&T Group đang đề xuất quy hoạch một Tổ hợp công nghiệp hàng không, logistics, dịch vụ và đô thị sân bay quy mô khoảng 10.800 ha tại Quảng Trị. Quy hoạch lấy sân bay Quảng Trị làm trung tâm và gồm đầy đủ các khu chức năng cho một tổ hợp công nghiệp hàng không. Trong đó, phát triển tổ hợp công nghiệp hàng không và xây dựng trung tâm trung chuyển hàng hóa quy mô lớn sẽ là ưu tiên trọng điểm của Tập đoàn.
Khi sân bay được đặt trong mô hình “công nghiệp - khoa học công nghệ - dịch vụ”, nó chuyển từ vai trò hạ tầng thuần túy sang hạ tầng tạo tăng trưởng: kéo dòng hàng, dòng vốn và hệ sinh thái dịch vụ đi kèm. Đây cũng là xu hướng quốc tế trong phát triển sân bay hiện đại và đã được triển khai thành công tại nhiều quốc gia trên thế giới như Hà Lan, Singapore, Dubai…
Một điểm đáng chú ý và cũng là nút thắt hiện nay chính là năng lực bảo dưỡng, sửa chữa tàu bay (MRO). Nếu hạ tầng sân bay là nút thắt nhìn thấy được, thì MRO lại là nút thắt ẩn nhưng ảnh hưởng trực tiếp tới chi phí cấu trúc, thời gian tàu bay nằm đất, và mức độ phụ thuộc chuỗi cung ứng kỹ thuật nước ngoài. Khi chi phí MRO chiếm tỷ trọng lớn, doanh nghiệp vận tải hàng không rất khó tối ưu chi phí nếu không làm chủ được chuỗi kỹ thuật.
Đặt trong bối cảnh Luật Hàng không dân dụng sửa đổi nhấn mạnh phát triển công nghiệp hàng không và dịch vụ kỹ thuật, đề xuất của T&T Group về Tổ hợp công nghiệp hàng không trở thành một điểm nhấn đáng chú ý: đi từ sân bay sang chuỗi giá trị gắn liền với sân bay. Mô hình này nhằm giải bài toán kép: vừa tạo năng lực kỹ thuật nội tại, vừa mở rộng năng lực logistics hàng không, giảm phụ thuộc dịch vụ bên ngoài.
Ở góc nhìn thị trường, việc muốn làm MRO không chỉ là việc xây hangar, mà còn là câu chuyện về vốn, nhân lực, quy trình, kỹ thuật và đặc biệt là khả năng kết nối chuỗi cung ứng công nghệ cao. Theo Phó chủ tịch T&T Group Đỗ Vinh Quang, để tinh thần Nghị quyết 68 thực sự đi vào các ngành đặc thù như hàng không, chính sách cần đi vào “đúng chỗ nghẽn” của doanh nghiệp tư nhân: nếu muốn thúc đẩy các hãng hàng không tư nhân đầu tư sở hữu đội bay, xây dựng trung tâm MRO hay đầu tư vào logistics hàng không thì cần có cơ chế ưu đãi vốn, đất và chính sách thuế phí phù hợp để hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân đầu tư dài hạn.
Quay trở lại câu chuyện Tổ hợp công nghiệp hàng không, logistics, dịch vụ và đô thị sân bay của T&T Group tại Quảng Trị, việc phát triển các trung tâm MRO, logistics hàng không gắn với sân bay không chỉ phù hợp định hướng của Luật Hàng không dân dụng sửa đổi và tinh thần Nghị quyết 68, mà còn góp phần từng bước hình thành năng lực kỹ thuật nội tại cho ngành hàng không Việt Nam; đồng thời tác động trực tiếp đến hiệu quả vận hành của các hãng bay khi giúp giảm chi phí, tăng tính chủ động cho các hãng bay trong nước.
Cách tiếp cận này của T&T Group cũng đồng thời phản ánh xu hướng mà nhiều quốc gia đang theo đuổi: Từng bước làm chủ chuỗi giá trị từ khai thác, vận hành đến kỹ thuật, bảo dưỡng, thay vì chỉ tham gia ở khâu vận tải.
“Đây sẽ là một tổ hợp công nghiệp hàng không quy mô lớn, công nghệ cao. T&T Group sẽ hợp tác với các tập đoàn hàng không, vũ trụ hàng đầu của Mỹ, châu Âu, Trung Quốc để đưa bán dẫn, AI vào lĩnh vực hàng không; đưa Việt Nam trở thành một nhân tố quan trọng trong ngành hàng không, vũ trụ toàn cầu” - Lãnh đạo Tập đoàn T&T Group từng chia sẻ về tầm nhìn.
Nhìn một cách rộng hơn trong tổng thể bức tranh phát triển ngành, những dự án như vậy mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một quyết định đầu tư đơn lẻ, trở thành một phần của nền tảng phát triển bền vững cho toàn ngành hàng không trong bối cảnh chuỗi cung ứng công nghệ và tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng khắt khe. Nói cách khác, có thể thấy các bước đi của T&T Group không phải là phản ứng ngắn hạn trước thay đổi chính sách, mà là kết quả của một quá trình chuẩn bị và tích lũy kéo dài nhiều năm. Nghị quyết 68 và Luật Hàng không dân dụng sửa đổi - văn kiện pháp lý cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết trong lĩnh vực hàng không, với việc hoàn thiện khung pháp lý cho đầu tư, khai thác và phát triển hạ tầng cảng hàng không, vì thế đóng vai trò như “đường băng” thể chế - nơi những doanh nghiệp có chiến lược dài hạn và năng lực thực thi như T&T Group có thêm nền tảng ổn định để “cất cánh” trong giai đoạn phát triển tiếp theo.
Doanh nghiệp tư nhân và vai trò “người kiến tạo” trong ngành hàng không
Nếu Cảng hàng không Quảng Trị và Tổ hợp công nghiệp hàng không là câu chuyện thể chế và chính sách đang “mở đường” cho kinh tế tư nhân tham gia sâu vào việc xây nền móng bằng hạ tầng và công nghiệp kỹ thuật, thì Vietravel Airlines lại phản ánh rõ nét tác động của Luật mới và Nghị quyết 68 ở cấp độ doanh nghiệp vận tải hàng không.
Cụ thể, theo các chuyên gia, Nghị quyết 68 với tinh thần thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng và tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân tiếp cận nguồn lực chính là điểm tựa quan trọng để các doanh nghiệp mạnh dạn bước vào giai đoạn tái cấu trúc theo hướng bền vững hơn. Quan điểm này tiếp tục được tái khẳng định trong Luật Hàng không dân dụng năm 2025 khi nêu cao nguyên tắc bảo đảm quyền tự do kinh doanh, cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế trong hoạt động hàng không dân dụng.
Trong bối cảnh đó, quá trình tái cấu trúc của Vietravel Airlines sau khi T&T Group trở thành cổ đông chiến lược mang ý nghĩa không chỉ ở cấp độ doanh nghiệp, mà còn là ví dụ điển hình cho thấy Luật, Nghị quyết đang từng bước đi vào thực tiễn. Sự tham gia sâu của T&T Group giúp Vietravel Airlines nâng cao năng lực tài chính, gia tăng mức độ tự chủ về tài sản, chuyển từ tư duy “tồn tại” sang tư duy phát triển dài hạn.
Một dấu mốc quan trọng trong quá trình này là việc Vietravel Airlines chuyển từ mô hình khai thác thuần thuê sang sở hữu tàu bay. Trong ngành hàng không, sở hữu tàu bay không chỉ là câu chuyện tài sản, mà là nền tảng để doanh nghiệp chủ động về chiến lược khai thác, nâng cao năng lực vận hành, giảm dần chi phí cấu trúc và quan trọng hơn là tăng sức chịu đựng trước biến động thị trường.
Song song, Vietravel Airlines cũng định hướng mở rộng sang vận tải hàng hóa hàng không (air cargo), gắn với hệ sinh thái hạ tầng - logistics - hàng không mà T&T Group đang phát triển. Từ các cảng hàng không, hạ tầng logistics đến các tổ hợp công nghiệp và dịch vụ liên quan, việc phát triển air cargo giúp hãng bay không chỉ khai thác vận tải hành khách thuần túy, mà trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị hàng không - logistics tích hợp.
Đáng chú ý, trong bối cảnh Luật mới khuyến khích chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động hàng không dân dụng, Vietravel Airlines đang định vị lại mô hình phát triển theo hướng lấy công nghệ và hiệu quả vận hành làm trọng tâm. Đây là cách tiếp cận phù hợp với tinh thần Nghị quyết 68: doanh nghiệp tư nhân không chỉ được “mở cửa”, mà cần tự nâng chuẩn quản trị và năng lực vận hành để tận dụng cơ hội chính sách.
“Vietravel Airlines đang chủ động đầu tư vào công nghệ, dữ liệu lớn, tăng cường kết nối chuỗi dịch vụ - du lịch - logistics và xây dựng năng lực quản trị hiện đại. Tinh thần chủ động và hội nhập ấy chính là cách chúng tôi hiện thực hóa Nghị quyết 68, không chỉ để phát triển cho riêng mình, mà còn góp phần kiến tạo giá trị dài hạn cho nền kinh tế quốc gia và mang lại những giá trị, lợi ích thiết thực cho cộng đồng, xã hội” - Chủ tịch HĐQT Vietravel Airlines Đỗ Vinh Quang khẳng định.
Nhìn từ câu chuyện của Vietravel Airlines và T&T Group, có thể thấy một chuyển động rõ rệt: Luật Hàng không dân dụng sửa đổi và Nghị quyết 68 đang tạo ra bệ đỡ thể chế để doanh nghiệp tư nhân chuyển từ vai trò “người khai thác” sang “người kiến tạo” trong ngành hàng không. Khi hạ tầng, công nghiệp kỹ thuật, logistics và vận tải được tổ chức theo tư duy hệ sinh thái, “đường băng pháp lý” mới không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn trước mắt, mà còn mở ra nền tảng dài hạn để hàng không Việt Nam phát triển theo chiều sâu, dựa trên năng lực nội tại và sức cạnh tranh bền vững.
