Khi EVN vẫn còn độc quyền nhiều lĩnh vực trong cung ứng điện, thiết nghĩ cũng không nên ôm thêm nhiều quyền nữa với những dự án điện mặt trời không nối lưới! Đó là câu cảm thán đầy hình tượng và cũng rất ám ảnh của người dân khi được biết mới đây, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) có đề xuất bổ sung quy định: Tổ chức, cá nhân lắp đặt điện mặt trời mái nhà (ĐMTMN) để tự dùng, nhưng không thông báo hoặc đăng ký với cơ quan quản lý, sẽ bị xử lý theo pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực điện lực.
Cung ứng điện và giá bán điện của EVN lâu nay luôn là lĩnh vực nhạy cảm và thường gây bức xúc trong người dân khi xảy ra tình trạng cắt điện đột ngột trong mùa nóng bức hoặc hóa đơn thanh toán tiền điện tăng đột biến không rõ lý do… Nay khi người dân tự lo điện mặt trời, EVN lại đề xuất ra một quy định có tính áp đặt như vậy, liệu có tăng thêm quyền lực cho một lĩnh vực vốn đã mang nặng vị thế độc quyền?
Khi tìm hiểu kỹ thì ra cũng có lý do đáng cân nhắc. Theo chuyên gia năng lượng Nguyễn Huy Hoạch, phần lớn những hộ dân lắp đặt ĐMTMN cho rằng, hệ thống điện tự lắp là độc lập, không ảnh hưởng tới lưới điện vì hệ thống này giống như một thiết bị điện dùng riêng trong hộ gia đình (như máy phát điện diesel, pin lưu trữ…).
Tuy nhiên trong thực tế, phần lớn hệ thống lắp đặt hiện nay sử dụng bộ thiết bị inverter hòa lưới, vừa dùng điện mặt trời vừa có điện lưới cấp điện khi tắt nắng. Nếu không lắp thiết bị chống phát ngược đạt chuẩn (anti-islanding), khi mất điện lưới, dòng điện từ hệ thống ĐMTMN có thể phát ngược lên đường dây. Đây là mối nguy hiểm lớn cho công nhân ngành điện trong quá trình sửa chữa, đồng thời có thể gây chập cháy, hỏng thiết bị điện.
Nếu nhiều hộ gia đình tự phát tự đấu nối, EVN không kiểm soát được công suất phát điện, gây khó khăn trong điều độ hệ thống điện, gây nguy cơ quá tải, mất cân bằng pha. Ngoài ra, việc đấu nối không đúng kỹ thuật có thể làm dao động điện áp, méo sóng hài, ảnh hưởng đến chất lượng điện không chỉ trong hộ gia đình mà cả khu vực lân cận…
Lưới điện nước ta là lưới đồng bộ, vận hành tập trung, nên bất kỳ nguồn phát nào dù nhỏ cũng ảnh hưởng đến cân bằng cung - cầu, chất lượng điện áp. Điều này ảnh hưởng đến an ninh năng lượng và sự ổn định của hệ thống điện quốc gia vốn đang vận hành đồng bộ.
Chính vì thế, tại khoản 1 Điều 12 Nghị định 58/2025/NĐ-CP quy định một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo, năng lượng mới của Thủ tướng Chính phủ ký, ban hành ngày 3/3/2025 nêu rõ: “Các tổ chức, cá nhân, hộ gia đình phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, kể cả trong trường hợp không, hoặc có đấu nối lên hệ thống điện quốc gia, không bán điện dư, đều phải thông báo đến Sở Công Thương, đơn vị điện lực”.
Tuy nhiên, điều đáng bàn ở đây là với những dự án điện mặt trời không nối lưới thì sao?
Tại Nhật Bản có Luật METI áp dụng cho dự án ĐMTMN nối lưới, còn tự phát - tự dùng không nối lưới thì không cần khai báo; Trung Quốc cũng chỉ áp dụng cho các dự án ĐMTMN kết nối lưới; còn ở Thái Lan, chính phủ khuyến khích lắp đặt ĐMTMN nối lưới, nếu không nối lưới không cần thông báo...
Còn ở ta, khi EVN vẫn còn độc quyền nhiều lĩnh vực trong cung ứng điện, thiết nghĩ cũng không nên ôm thêm nhiều quyền nữa với những dự án điện mặt trời không nối lưới!
