Campuchia đang nổi lên như một trong những thị trường gần, dễ tiếp cận và giàu tiềm năng nhất đối với hàng tiêu dùng Việt Nam. Tuy nhiên, để hàng “Made in Vietnam” thực sự chiếm lĩnh thị trường này một cách bền vững, cần những giải pháp đồng bộ từ chính sách, hạ tầng logistics, xúc tiến thương mại đến chính năng lực của doanh nghiệp. Tận dụng thế mạnh để mở rộng thị phần
Quan hệ hợp tác kinh tế - thương mại giữa Việt Nam và Campuchia những năm gần đây không ngừng được củng cố, mở ra dư địa lớn cho hàng hóa Việt Nam, đặc biệt là nhóm hàng tiêu dùng.
Trong bối cảnh năng lực sản xuất nội địa của Campuchia còn hạn chế, nhu cầu nhập khẩu hàng tiêu dùng ngày càng gia tăng, nhất là các sản phẩm thiết yếu phục vụ đời sống dân cư. Đây là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tận dụng thế mạnh về quy mô sản xuất, nguồn nguyên liệu dồi dào và giá thành cạnh tranh để mở rộng thị phần.
Thực tế cho thấy, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Campuchia duy trì mức tăng trưởng tích cực, với nhiều nhóm hàng giữ vai trò chủ lực như dệt may, VLXD, thức ăn chăn nuôi, nông sản và hàng tiêu dùng nhanh.
Hàng tiêu dùng Việt Nam hiện đã hiện diện khá phổ biến tại thị trường Campuchia, từ thực phẩm chế biến, mì ăn liền, bánh kẹo, đồ hộp đến hàng gia dụng, đồ nhựa, hóa mỹ phẩm và hàng may mặc. Các sản phẩm này được người tiêu dùng Campuchia đánh giá cao ở phân khúc bình dân và trung cấp nhờ giá cả hợp lý, chất lượng ổn định và mẫu mã ngày càng được cải thiện.
Tuy nhiên, theo Hiệp hội phát triển hàng tiêu dùng Việt Nam (VACOD), việc khai thác thị trường Campuchia hiện vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin thị trường, xây dựng kênh phân phối và duy trì hoạt động xuất khẩu ổn định, dài hạn.
Giải pháp từ chính sách đến doanh nghiệp
Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là thiếu thông tin thị trường mang tính “thực chiến”. Doanh nghiệp Việt Nam khó tiếp cận dữ liệu cụ thể về giá bán lẻ, chiết khấu tại các hệ thống phân phối Campuchia, quy trình đưa hàng vào siêu thị, danh sách nhà nhập khẩu uy tín hay xu hướng tiêu dùng theo vùng, nhóm thu nhập. Thông tin hiện có còn phân tán, thiên về tổng hợp vĩ mô, chưa đáp ứng nhu cầu ra quyết định kinh doanh.
Bên cạnh đó, rào cản ngôn ngữ và văn hóa tiêu dùng cũng là thách thức đáng kể. Thị trường Campuchia sử dụng tiếng Khmer trong phần lớn hoạt động thương mại, pháp lý và truyền thông. Nếu không hiểu rõ văn hóa, thị hiếu và thói quen tiêu dùng địa phương, từ màu sắc bao bì đến sự ưu tiên dành cho thương hiệu lâu năm, doanh nghiệp Việt Nam khó xây dựng sản phẩm phù hợp.
Chi phí logistics cao tiếp tục làm giảm sức cạnh tranh của hàng Việt. Hạ tầng kho bãi, kho ngoại quan, kho lạnh tại khu vực biên giới chưa đáp ứng nhu cầu, trong khi thủ tục hải quan và kiểm tra chuyên ngành còn phức tạp, phát sinh chi phí thời gian và chi phí không chính thức. Những điểm nghẽn này đặc biệt ảnh hưởng tới nhóm hàng tiêu dùng nhanh và thực phẩm, vốn đòi hỏi tốc độ lưu thông cao.
Ngoài ra, năng lực xuất khẩu của nhiều doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế. Việc thiếu kinh nghiệm làm việc với hải quan Campuchia, thiếu nhân sự am hiểu ngôn ngữ, pháp luật và thị trường sở tại khiến doanh nghiệp phụ thuộc vào trung gian, làm giảm tính chủ động và hiệu quả kinh doanh. Trong khi đó, cạnh tranh từ hàng Thái Lan, Trung Quốc và Hàn Quốc ngày càng gay gắt, với lợi thế về hệ thống phân phối bài bản và chiến lược thị trường dài hạn.
Từ góc độ hiệp hội, VACOD kiến nghị cần đơn giản hóa thủ tục hải quan, thúc đẩy cơ chế một cửa song phương, áp dụng mô hình cửa khẩu thông minh và thông quan điện tử. Đồng thời, cần có chính sách tín dụng ưu đãi, bảo hiểm rủi ro thương mại cho doanh nghiệp xuất khẩu sang Campuchia, đặc biệt trong bối cảnh thị trường tiềm ẩn nhiều biến động.
Về dài hạn, việc xây dựng trung tâm logistics xuyên biên giới, kho ngoại quan và hệ thống phân phối chung tại các tỉnh Tây Ninh, An Giang, Bình Phước được coi là giải pháp then chốt để giảm chi phí, tăng tốc độ lưu thông hàng hóa. Song song với đó, hoạt động xúc tiến thương mại cần chuyển mạnh sang hướng chuyên sâu, kết hợp văn hóa - cộng đồng, thương mại điện tử và công nghệ số để nâng cao độ nhận diện của hàng Việt.
Đối với doanh nghiệp, yêu cầu đặt ra là phải địa phương hóa sản phẩm, đầu tư nghiêm túc vào bao bì, nhãn mác song ngữ, đăng ký bảo hộ thương hiệu tại Campuchia và xây dựng chiến lược phân phối dài hạn. Liên kết chuỗi giữa các doanh nghiệp cùng ngành, tận dụng kênh thương mại điện tử và hợp tác với nhà phân phối bản địa uy tín sẽ là chìa khóa để hàng tiêu dùng Việt Nam chuyển từ vị thế “hàng thay thế” sang “lựa chọn ưu tiên” tại thị trường Campuchia.
