Báo cáo Phát triển Thế giới 2025 của Ngân hàng Thế giới khuyến nghị, các nước đang phát triển không nên chỉ siết thêm quy định kỹ thuật, mà cần ưu tiên củng cố hệ thống thử nghiệm, kiểm định và chứng nhận. 
Tiêu chuẩn nhiều nhưng chưa đủ
WB nhận định, tiêu chuẩn ngày càng quyết định khả năng tham gia thương mại và nâng cao chất lượng phát triển. Hiện, gần 90% thương mại toàn cầu chịu ảnh hưởng của các yêu cầu kỹ thuật và quy định liên quan đến tiêu chuẩn. Tuy nhiên, nhiều quốc gia có hệ thống tiêu chuẩn khá đầy đủ nhưng năng lực thực thi còn hạn chế. Khi đó, tiêu chuẩn không cải thiện được chất lượng thực chất, thậm chí còn làm tăng chi phí cho doanh nghiệp.
Tại Việt Nam, hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn trong xây dựng và giao thông đã tương đối hoàn chỉnh, nhưng năng lực thử nghiệm, kiểm định và giám sát chưa đồng đều giữa các địa phương, giữa dự án lớn và dự án nhỏ.
Khuyến nghị trọng tâm của WB là đầu tư vào hệ thống đánh giá sự phù hợp, bao gồm: phòng thử nghiệm đủ năng lực xác định các chỉ tiêu kỹ thuật của vật liệu và cấu kiện; tổ chức kiểm định độc lập, có chuyên môn; cơ chế chứng nhận minh bạch; và cơ quan công nhận bảo đảm các tổ chức thử nghiệm, kiểm định hoạt động đúng chuẩn.
Trong xây dựng, thử nghiệm, kiểm định và chứng nhận là các hoạt động đánh giá sự phù hợp nhằm xác nhận việc tuân thủ tiêu chuẩn và quy chuẩn. Thử nghiệm dùng để xác định đặc tính kỹ thuật của vật liệu theo tiêu chuẩn thiết kế; kiểm định đánh giá sự phù hợp và an toàn của kết cấu trong quá trình thi công, khai thác; còn chứng nhận xác nhận mức độ đáp ứng quy chuẩn, tiêu chuẩn áp dụng.
Nếu hệ thống đánh giá sự phù hợp không đủ năng lực chuyên môn, thiếu tính độc lập hoặc vận hành hình thức, tiêu chuẩn và quy chuẩn khó được thực thi thực chất; khi đó rủi ro kỹ thuật và nguy cơ sử dụng vốn kém hiệu quả sẽ gia tăng. Vì vậy, nâng cao năng lực thử nghiệm và kiểm định trong nước không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn là giải pháp giảm chi phí tuân thủ và tăng tính tự chủ, thay vì phụ thuộc kéo dài vào dịch vụ đánh giá sự phù hợp từ bên ngoài.
Tham vọng phải đi cùng năng lực thực thi
Tuy nhiên, WB cũng đưa ra cảnh báo quan trọng trong báo cáo, tiêu chuẩn quá cao nhưng thiếu năng lực thực hiện sẽ dẫn đến thực thi hình thức hoặc không đồng đều.
Với Việt Nam, điều này đặc biệt đáng lưu ý trong bối cảnh: đẩy mạnh tiêu chuẩn công trình xanh; siết yêu cầu về môi trường và phát thải; và triển khai nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn.
Theo WB, việc nâng chuẩn là cần thiết, nhưng nếu thiếu hệ thống giám sát độc lập; đội ngũ kiểm định đủ trình độ; hay trang thiết bị thử nghiệm hiện đại thì tiêu chuẩn sẽ khó tạo chuyển biến thực chất.
Theo WB, cần có lộ trình phù hợp năng lực, trong đó từng bước nâng chuẩn song song với nâng năng lực kiểm tra và giám sát
Từ những phân tích của WB, có thể rút ra một số định hướng thực tiễn cho Việt Nam như: ưu tiên đầu tư nâng cấp phòng thí nghiệm và hệ thống kiểm định trong các lĩnh vực rủi ro cao như cầu đường, kết cấu lớn, vật liệu mới; chuẩn hóa quy trình chứng nhận, tăng tính độc lập và minh; phân tầng yêu cầu kỹ thuật theo lộ trình phù hợp, tránh tạo gánh nặng đột ngột cho doanh nghiệp nhỏ; và gắn tiêu chuẩn với cơ chế giám sát sau đầu tư, thay vì chỉ tập trung vào khâu phê duyệt hồ sơ.
Nói cách khác, tiêu chuẩn và quy chuẩn chỉ phát huy tác dụng khi được bảo đảm bằng hệ thống thử nghiệm, kiểm định và chứng nhận đủ năng lực. Với Việt Nam, trong giai đoạn đẩy mạnh đầu tư hạ tầng và chuyển đổi xanh, ưu tiên không phải là ban hành thêm quy định, mà là củng cố năng lực thử nghiệm, kiểm định và chứng nhận. Khi hệ thống đánh giá và giám sát sự phù hợp được đầu tư đúng mức, tiêu chuẩn sẽ không còn là thủ tục hành chính, mà trở thành công cụ bảo vệ an toàn công trình, nâng cao hiệu quả đầu tư và tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế.
