Các chuyên gia cho rằng mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên đòi hỏi chuyển từ mô hình dựa vào mở rộng vốn sang nâng cao năng suất, đổi mới sáng tạo và dữ liệu. 
Tại Hội thảo công bố Báo cáo Tư vấn chính sách thường niên 2026, do Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức, ngày 05/6, nhiều chuyên gia cho rằng, mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam. Nhóm nghiên cứu đề xuất xây dựng "luồng xanh thể chế" cho các dự án KHCN nhằm rút ngắn quá trình chuyển hóa tri thức thành tăng trưởng kinh tế.
Tăng trưởng hai con số đặt ra yêu cầu đổi mới mô hình phát triển
Theo TS Nguyễn Đức Hiển - Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST và CĐS) đang được xác định là những động lực cốt lõi tạo ra năng suất mới, năng lực cạnh tranh mới và giá trị gia tăng mới cho nền kinh tế.
Trong giai đoạn phát triển mới, KHCN không chỉ đóng vai trò hỗ trợ mà phải trở thành nền tảng tạo ra không gian phát triển mới cho đất nước.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam cần đồng thời giải quyết nhiều yêu cầu về hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao hiệu quả thực thi chính sách.
Đồng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Trúc Lê - Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, câu hỏi quan trọng hiện nay không phải là có tiếp tục đầu tư cho KHCN hay không, mà là làm thế nào để KHCN thực sự trở thành động lực tạo ra tăng trưởng.
Theo PGS.TS Nguyễn Trúc Lê, KHCN phải trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp; ĐMST phải trở thành năng lực cạnh tranh quốc gia; còn CĐS phải trở thành động lực nâng cao năng suất của toàn bộ nền kinh tế.
"Kết quả nghiên cứu chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được chuyển hóa thành tăng trưởng, việc làm, thu nhập và chất lượng sống tốt hơn cho người dân", PGS.TS Nguyễn Trúc Lê nhấn mạnh.
Chuyển sang tăng trưởng dựa vào năng suất
Làm rõ hơn nội hàm của mô hình tăng trưởng mới, nhóm nghiên cứu của TS Lưu Quốc Đạt cho rằng, việc chuyển đổi không đơn thuần là đưa thêm công nghệ vào hoạt động sản xuất mà là tổ chức lại toàn bộ cách thức tạo ra tăng trưởng.
Theo nhóm nghiên cứu, khi tri thức, công nghệ, dữ liệu và ĐMST được đặt ở vị trí trung tâm, tăng trưởng sẽ dựa nhiều hơn vào năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) thay vì phụ thuộc chủ yếu vào mở rộng vốn đầu tư.
Đồng thời, hệ số sử dụng vốn (ICOR) sẽ giảm, phản ánh hiệu quả đầu tư được cải thiện và nền kinh tế tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng một lượng vốn bỏ ra.
Mô hình phát triển mới cần được xây dựng trên hệ sinh thái liên kết, trong đó Nhà nước đóng vai trò kiến tạo nền tảng; hệ thống đổi mới sáng tạo giữ vai trò kết nối; còn KHCN, ĐMST và CĐS tạo thành vòng lặp liên tục để hình thành giá trị mới.
Theo phân tích của nhóm nghiên cứu, KHCN tạo ra tri thức mới; công nghệ chuyển hóa tri thức thành công cụ và năng lực sản xuất; ĐMST tạo biến tri thức thành giá trị kinh tế - xã hội; còn CĐS là quá trình tái cấu trúc quản trị, sản xuất và đổi mới trên nền tảng dữ liệu.
Như vậy, trọng tâm của mô hình tăng trưởng mới không còn nằm ở việc huy động thêm nguồn lực đầu vào mà là nâng cao năng suất và hiệu quả sử dụng các nguồn lực hiện có.
Đề xuất "luồng xanh thể chế" cho đổi mới sáng tạo
Một trong những đề xuất đáng chú ý tại hội thảo là xây dựng cơ chế "luồng xanh thể chế" đối với các dự án KHCN, ĐMST và CĐS.
Theo TS Lưu Quốc Đạt, các dự án có khả năng tạo động lực tăng trưởng mới cần được ưu tiên trong quá trình xem xét, phê duyệt và triển khai nhằm rút ngắn thời gian đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.
Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu cũng đề xuất áp dụng cơ chế điều hành dựa trên các chỉ số đánh giá hiệu quả (KPI) nhằm theo dõi, lượng hóa và đánh giá kết quả thực thi chính sách.
Tại phiên thảo luận, nhiều chuyên gia và đại diện doanh nghiệp cho rằng, quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng vẫn đối mặt với nhiều rào cản như: năng lực hấp thụ công nghệ còn hạn chế của doanh nghiệp, hạ tầng số chưa đồng bộ, khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn còn lớn, trong khi khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn về vốn, nhân lực và chuyển đổi số.
Các ý kiến đều thống nhất rằng, cải cách thể chế, phát triển hạ tầng số, dữ liệu quốc gia và nâng cao năng lực ĐMST của doanh nghiệp sẽ là những điều kiện quan trọng để KHCN thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.
Mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên đang được đặt ra, bài toán không chỉ là huy động thêm vốn đầu tư mà còn là nâng cao năng suất, hiệu quả sử dụng vốn và khả năng chuyển hóa tri thức thành giá trị kinh tế. Đây cũng là điểm mấu chốt được các chuyên gia nhấn mạnh khi bàn về mô hình tăng trưởng của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
