Nền tảng cho phát triển đô thị xanh, thông minh, bền vững

Hoàn thiện thể chế quản lý hạ tầng xanh đô thị

Chiều 09/01, Bộ Xây dựng phối hợp với Hiệp hội Công viên Cây xanh Việt Nam đã tổ chức Hội thảo “Quản lý công viên, cây xanh, mặt nước hướng tới phát triển đô thị xanh, thông minh, bền vững”, là diễn đàn quan trọng nhằm phổ biến Nghị định số 258/2025/NĐ-CP và định hướng các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý không gian xanh đô thị trong giai đoạn phát triển mới.

Phát biểu khai mạc, ông Trần Ngọc Chính - Chủ tịch Hiệp hội Công viên Cây xanh Việt Nam cho biết, Hội thảo có ý nghĩa đặc biệt, khi sắp đến dịp kỷ niệm Ngày Cây xanh Việt Nam (11/01), một dấu mốc quan trọng gắn với tư tưởng “Tết trồng cây” của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Đây không chỉ là hoạt động chuyên môn, mà còn là dịp nhấn mạnh vai trò của công viên, cây xanh, mặt nước (CVCXMN) trong phát triển đô thị bền vững, hướng tới xây dựng môi trường sống xanh, an toàn và thân thiện cho người dân.

Theo ông Trần Ngọc Chính, trên thế giới, các đô thị phát triển đều đặc biệt coi trọng hệ thống công viên, cây xanh, mặt nước như một cấu phần thiết yếu tạo nên diện mạo, bản sắc và thương hiệu của thành phố. Không gian xanh không chỉ góp phần cải thiện môi trường, nâng cao chất lượng sống, mà còn là yếu tố quan trọng tạo nên hình ảnh đô thị hiện đại, đáng sống.

Hội thảo lần này hướng tới làm rõ các mô hình phát triển, đồng thời chỉ ra những hạn chế, bất cập trong công tác quản lý công viên, cây xanh, mặt nước hiện nay, với yêu cầu lấy người dân làm trung tâm và kêu gọi sự quan tâm, vào cuộc mạnh mẽ hơn nữa của Chính phủ, các bộ, ngành, doanh nghiệp và cộng đồng.

Phát biểu tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh, quá trình đô thị hóa thời gian qua đã đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế và cải thiện đời sống người dân, song cũng đặt ra nhiều thách thức lớn đối với môi trường và chất lượng sống đô thị. Sự suy giảm không gian xanh, ô nhiễm môi trường, ngập úng đô thị, hiệu ứng đảo nhiệt và áp lực lên hệ thống hạ tầng kỹ thuật đang ngày càng bộc lộ rõ, nhất là trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn, trong bức tranh phát triển đô thị hiện nay, CVCXMN không còn là yếu tố phụ trợ mang tính trang trí, mà đã trở thành bộ phận cấu thành quan trọng của hệ thống hạ tầng đô thị. Hệ thống hạ tầng xanh này giữ vai trò điều hòa khí hậu, cải thiện chất lượng không khí, hỗ trợ thoát nước, giảm thiểu ngập úng, bảo tồn hệ sinh thái, đồng thời tạo lập không gian sinh hoạt cộng đồng, nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần của người dân, góp phần định hình bản sắc và năng lực cạnh tranh của đô thị.

Từ yêu cầu thực tiễn đó, việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho quản lý công viên, cây xanh, mặt nước được đặt ra như một nhiệm vụ cấp thiết. Nghị định số 258/2025/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành ngày 09/10/2025, được đánh giá là bước tiến quan trọng trong hoàn thiện thể chế, tạo lập khung pháp lý thống nhất, đồng bộ cho công tác quản lý hạ tầng xanh đô thị và khu dân cư nông thôn.

Đại diện Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, so với các quy định trước đây, Nghị định 258/2025/NĐ-CP đã mở rộng đáng kể phạm vi điều chỉnh, không chỉ dừng lại ở cây xanh đô thị mà bao quát cả công viên và tổ chức không gian mặt nước gắn với cảnh quan tại đô thị và khu dân cư nông thôn. Nghị định cũng làm rõ trách nhiệm quản lý, sử dụng và khai thác tài sản kết cấu hạ tầng công viên, cây xanh do nhà nước đầu tư, bảo đảm thống nhất với Luật Quản lý, sử dụng tài sản công.

Đáng chú ý, Nghị định đã bổ sung các nguyên tắc phát triển không gian công viên, cây xanh, mặt nước gắn với quy hoạch đô thị và nông thôn, yêu cầu nâng cao chất lượng đồ án quy hoạch chi tiết và thiết kế đô thị.

Đồng thời, các cơ chế huy động nguồn lực xã hội được đa dạng hóa, khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân thông qua các hình thức đối tác công tư, hỗ trợ của tổ chức, cá nhân và khai thác hợp lý một phần quỹ đất công viên cho mục đích kinh doanh, bảo đảm không làm ảnh hưởng đến chức năng chính của công viên.

Bên cạnh đó, Nghị định cũng đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản lý, vận hành, duy trì công viên và cây xanh đô thị theo hướng chuẩn hóa quy trình, tăng cường ứng dụng KHCN và chuyển đổi số, làm cơ sở xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật và nâng cao chất lượng dịch vụ công trong lĩnh vực này.

Từ thực tiễn quản lý đến định hướng phát triển bền vững

Theo đại diện Sở Xây dựng Hà Nội, thực tiễn tại nhiều địa phương cho thấy công tác quản lý CVCXMN vẫn còn không ít hạn chế. Quỹ đất dành cho không gian xanh ở một số đô thị chưa được bảo đảm theo quy hoạch, thậm chí bị thu hẹp trong quá trình phát triển.

Việc duy tu, bảo trì và khai thác còn chưa hiệu quả, chưa gắn chặt với nhu cầu thực tế của người dân. Ứng dụng KHCN trong quản lý cây xanh, công viên và mặt nước còn hạn chế, trong khi nguồn lực đầu tư chủ yếu vẫn dựa vào ngân sách nhà nước.

Trên cơ sở đó, các chuyên gia cho rằng cần đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển đô thị, chuyển từ cách tiếp cận “xây dựng - mở rộng” sang “phát triển hài hòa với thiên nhiên”, coi hạ tầng xanh là nền tảng cho đô thị xanh, đô thị thông minh và phát triển bền vững. Việc tổ chức thực hiện hiệu quả Nghị định 258/2025/NĐ-CP đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương, cùng với sự tham gia tích cực của doanh nghiệp, cộng đồng và toàn xã hội.

Tại Hội thảo, các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp đã trao đổi kinh nghiệm, mô hình hay và giải pháp sáng tạo trong quản lý hạ tầng xanh đô thị. Các tham luận tập trung vào những nội dung then chốt như tổ chức thi hành hiệu quả Nghị định 258/2025/NĐ-CP, ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý công viên, cây xanh, mặt nước, cũng như cơ chế xã hội hóa và huy động nguồn lực cộng đồng.

Khẳng định lại thông điệp xuyên suốt của Hội thảo, Hiệp hội Công viên cây xanh Việt Nam nhấn mạnh rằng phát triển đô thị xanh, thông minh, bền vững không chỉ là yêu cầu tất yếu của quá trình phát triển mà còn là trách nhiệm đối với môi trường, xã hội và các thế hệ tương lai. Quản lý tốt công viên, cây xanh và mặt nước chính là đầu tư cho chất lượng sống của người dân, cho sự phát triển hài hòa giữa con người và thiên nhiên trong đô thị Việt Nam giai đoạn mới.