Sự kiện Quốc hội thông qua Luật Hàng không dân dụng Việt Nam (sửa đổi) được đánh giá là dấu mốc quan trọng trong việc định hình cơ sở pháp lý, khắc phục những điểm nghẽn và “khoảng trống” để ngành hàng không Việt Nam kỳ vọng phát triển đột phá trong những năm tiếp theo. 
Định danh “hàng không tầm thấp”
Giữa tháng 6/2025, Cảng hàng không Thọ Xuân (Thanh Hóa) gặp một sự cố không mong muốn, buộc phải tạm dừng tiếp nhận máy bay nhằm đảm bảo tuyệt đối an toàn cho hoạt động bay. Lý do bởi trong hai ngày 13 và 14/6 xuất hiện thiết bị bay không người lái (drone) xâm nhập khu vực Cảng.
Theo báo cáo của Cảng vụ Hàng không miền Bắc, các thiết bị bay không xác định đã “ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động hàng không dân dụng và tiềm ẩn nguy cơ uy hiếp vùng trời sân bay”.
Cần biết rằng, thời điểm đó đang là cao điểm du lịch hè, việc sân bay phải tạm dừng khai thác gây thiệt hại rất lớn cho các đơn vị liên quan, từ các hãng hàng không, doanh nghiệp khai thác cảng, địa phương… và ảnh hưởng đến kế hoạch đi lại, chi phí của hàng ngàn lượt hành khách.
Cũng trong năm 2025, tại nhiều khu vực của Việt Nam gánh chịu ảnh hưởng diện rộng, nghiêm trọng của mưa lũ với các thiệt hại rất lớn về người và tài sản. Một điểm đáng chú ý trong quá trình hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng bởi mưa lũ là sự xuất hiện của các drone vận chuyển hàng hóa, nhu yếu phẩm. Thậm chí, ngày 21/11/2025, ông Nguyễn Văn Hát (49 tuổi), đi làm rẫy bị mắc kẹt giữa sông do lũ dâng, được lực lượng xã Cư Jút (Lâm Đồng) phối hợp cùng người dân dùng drone cứu sống.
Hai ví dụ trên chưa thể là minh chứng đầy đủ cho việc thiết bị bay không người lái (drone) đã, đang và sẽ được sử dụng phổ biến trong các hoạt động đời sống (vận chuyển thiết bị, hàng hóa…) hay phục vụ công việc (thăm dò, khảo sát…). Điều này cũng đặt ra vấn đề quản lý drone để không chỉ đảm bảo an toàn các hoạt động bay mà còn ngăn chặn các hành vi gây mất an ninh trật tự, thậm chí là sử dụng drone để hoạt động phạm tội.
Với việc Luật Hàng không dân dụng Việt Nam (sửa đổi) được Quốc hội thông qua và chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, lần đầu tiên thuật ngữ “hàng không tầm thấp” được đưa vào Luật, quy định rõ vùng trời khai thác, tạo cơ sở pháp lý cho các mô hình vận tải mới, thậm chí là taxi bay, thiết bị bay tự động trong tương lai. Chính phủ được giao ban hành quy định chi tiết để phù hợp tốc độ phát triển công nghệ. Trên cơ sở đó, hoạt động tổ chức, khai thác vùng trời được hoàn thiện nhằm tối ưu hóa điều hành bay, nâng cao an toàn và bảo đảm yêu cầu quốc phòng, an ninh.
Trên thế giới, nền kinh tế tầm thấp được một số tổ chức đánh giá nhiều tiềm năng phát triển thời gian tới. Morgan Stanley dự tính giá trị của lĩnh vực này có thể lên tới 9.000 tỷ USD vào 2050. Còn theo Trưởng ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) Trương Gia Bình, Việt Nam đang đứng trước cơ hội “ngàn năm có một” để trở thành trung tâm kinh tế tầm thấp của thế giới, mở ra hệ sinh thái từ nghiên cứu phát triển, sản xuất linh kiện, thiết bị bay, giải pháp quản lý không lưu và hạ tầng phụ trợ.
Theo đại biểu Ngô Trung Thành (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk), trước đây khung pháp lý chính sách cho phát triển hàng không tầm thấp chưa được xác định đầy đủ và tương xứng. Với việc quy định về hoạt động vận tải hàng không tầm thấp, Luật Hàng không dân dụng Việt Nam (sửa đổi) thể hiện rõ quyết sách mang tầm chiến lược là phát triển mạnh mẽ hàng không tầm thấp, đặc biệt là đặt nền móng xây dựng nền kinh tế hàng không tầm thấp phát triển.
Nhiều chính sách để hàng không phát triển và hội nhập sâu
Tất nhiên, Luật Hàng không dân dụng Việt Nam (sửa đổi) không chỉ bổ sung quy định về “hàng không tầm thấp” mà còn có nhiều chính sách để phát triển hàng không dân dụng như huy động tối đa các nguồn lực, đa dạng hình thức, phương thức đầu tư, xây dựng, quản lý, vận hành, khai thác, bảo trì trong hàng không dân dụng.
Theo Quyết định số 1714/QĐ-BXD ngày 07/10/2025 của Bộ Xây dựng phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống cảng hàng không, sân bay toàn quốc thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, tổng nhu cầu vốn đầu tư cho hệ thống cảng hàng không cả nước đến năm 2030 đạt 485.472 tỷ đồng. Nếu chỉ huy động từ nguồn ngân sách nhà nước mà không có cơ chế thu hút đầu tư, xã hội hóa, bài toán hạ tầng để hàng không “cất cánh” sẽ nan giải, trong đó có cả đầu tư nâng cấp, mở rộng các sân bay.
Trong bối cảnh ngành Hàng không không ngừng lớn mạnh với nhiều dự án đầu tư xây dựng cảng hàng không, công trình tại cảng, Luật mới đã hoàn thiện quy định cho phép cơ quan có thẩm quyền được quyết định đầu tư, cho phép nhà đầu tư, doanh nghiệp “đầu tư xây dựng mới, nâng cấp, mở rộng, bảo trì, khai thác công trình vào mục đích lưỡng dụng tại cảng hàng không trên đất quốc phòng, an ninh mà không phải chuyển quyền sử dụng đất, mục đích sử dụng đất” và bổ sung nguyên tắc đầu tư xây dựng cảng hàng không phải bảo đảm kết nối đồng bộ. Đồng thời, bổ sung quy định cho phép khi thực hiện dự án đầu tư mở rộng, nâng cấp công trình tại cảng hàng không trên diện tích đất đã được nhà nước cho thuê thì không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư để đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn quy trình.
Việc bổ sung quy định về đầu tư xây dựng, quản lý, khai thác cảng hàng không, công trình tại cảng hàng không cùng lúc với các quy hoạch lớn quốc gia để tạo điều kiện thuận lợi cho các thành phần kinh tế tham gia bình đẳng vào hoạt động đầu tư xây dựng, khai thác cảng hàng không; khắc phục những hạn chế, bất cập, vướng mắc trong hoạt động đầu tư xây dựng tại cảng hàng không dùng chung có hoạt động khai thác lưỡng dụng giữa quốc phòng, an ninh và dân dụng.
Ngoài ra, việc bổ sung các quy định quản lý, sử dụng tài sản kết cấu hạ tầng hàng không nhằm phát huy chức năng lưỡng dụng của cảng hàng không, sân bay. Đây chính là hành lang pháp lý để bổ sung nguồn lực đầu tư nâng cấp, cải tạo, mở rộng, khai thác có hiệu quả cảng hàng không chuyên dùng, sân bay lưỡng dụng, phù hợp với nhu cầu khai thác thực tế hiện nay, nâng cao hiệu quả, hiệu lực quản lý nhà nước về cảng hàng không, tối ưu hóa tiềm năng khai thác của cảng hàng không.
Trong khi đó, trên tinh thần đảm bảo tính đặc thù của pháp luật chuyên ngành hàng không trong hoạt động vận chuyển, tuân thủ nguyên tắc ưu tiên áp dụng Điều ước quốc tế, loại bỏ các nội dung trùng lặp với Bộ luật Dân sự, Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật mới cũng bổ sung quy định người vận chuyển phải chịu trách nhiệm về tính chính xác thông tin do mình công bố, thông báo; trách nhiệm giám sát việc thực hiện nghĩa vụ của người vận chuyển của Nhà chức trách hàng không.
Trường hợp hành khách đã được xác nhận chỗ nhưng chuyến bay chậm, hủy hoặc bị từ chối vận chuyển không do lỗi của hành khách, người vận chuyển phải thông báo ngay, xin lỗi và bảo đảm ăn, nghỉ, đi lại, đồng thời chi trả các chi phí phát sinh phù hợp với thời gian chờ tại cảng hàng không. Nếu việc chậm, hủy hoặc từ chối vận chuyển xuất phát từ lỗi của hãng, người vận chuyển phải bồi thường ứng trước, không hoàn lại cho hành khách bằng tiền hoặc chứng từ có giá trị tương đương.
Luật lần này còn bổ sung chương mới về Hệ thống quản lý an toàn (SMS), quy định cơ chế thu thập và xử lý dữ liệu an toàn. Cơ quan điều tra sự cố, tai nạn tàu bay độc lập sẽ được thành lập, tách biệt với Nhà chức trách để tăng tính khách quan. Thành viên tổ bay và kiểm soát viên không lưu phải được đánh giá sức khỏe tại cơ sở đủ điều kiện và cấp chứng nhận theo chuẩn ICAO. Giám sát viên an toàn được tham gia đào tạo tại doanh nghiệp và hưởng thù lao theo thỏa thuận.
Theo Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam Uông Việt Dũng, việc Quốc hội ban hành Luật Hàng không dân dụng Việt Nam có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho sự phát triển an toàn, bền vững và hội nhập quốc tế của ngành Hàng không.
