Xả lũ từ khi chưa có lũ là một trong những giải pháp vận hành chủ động của các hồ chứa nước khi tham gia vào phòng chống lũ lụt ở vùng hạ du. Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Miền Nam thông báo, từ ngày 25/11 đến 02/12/2025, hồ Dầu Tiếng sẽ xả nước linh hoạt 36 - 200 m3/s để chủ động ứng phó mưa lũ, có nguy cơ gây ngập vùng trũng thấp của bão số 15.
Cũng trong ngày 25/11, theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, có một tâm áp thấp nhiệt đới trên khu vực miền Trung Philippines với cường độ cấp 7 (50 - 61 km/h), giật cấp 9. Trong 24 giờ tới bão di chuyển theo hướng Tây Tây Bắc với tốc độ 20 - 25 km/h, hình thành cơn bão số 15 và hướng về vùng Nam Trung bộ…
Với bài học nặng nề của cơn bão số 14, việc xả lũ từ khi chưa có lũ là một trong những giải pháp vận hành chủ động của các hồ chứa nước chứ không riêng gì hồ Dầu Tiếng khi tham gia vào chống lũ lụt ở vùng hạ du.
Một câu hỏi được đặt ra, tại sao trong cơn “đại hồng thủy” dài ngày vừa rồi ở các tỉnh miền Trung mà các hồ thủy điện ở đây vẫn xả lũ khiến vùng hạ du bị “lũ chồng lũ”?
Hẳn nhiều người đã biết, tích nước, cắt giảm và làm chậm lũ lụt cho khu vực hạ du trong mùa mưa bão luôn luôn là chức năng quan trọng của hồ thủy điện bên cạnh các chức năng khác, như góp phần an ninh năng lượng quốc gia, cung cấp nguồn nước cho sinh hoạt, cho tưới tiêu trong nông nghiệp, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản…
Nhiều quy trình vận hành liên hồ chứa đang được áp dụng theo các quyết định của Thủ tướng Chính phủ, ví dụ Quyết định số 878/QĐ-TTg đối với sông Ba; Quyết định số 1865/QĐ-TTg đối với Vu Gia - Thu Bồn; Quyết định số 471/QĐ-TTg đối với sông Đồng Nai… Tại đây, có phân cấp rõ trách nhiệm và điều phối giữa trung ương - địa phương - các nhà máy thủy điện; có quy định mực nước trước lũ, mực nước dâng bình thường; có quy chế thông báo xả lũ giúp nâng cao trách nhiệm quản lý…
Quy trình vận hành các hồ chứa nước được thiết kế theo nguyên tắc đầu vụ phải hạ mực nước đón lũ, giữa vụ xả sao cho lưu lượng không lớn hơn nước về hồ, cuối vụ tích nước lên mực nước dâng bình thường… Tuy nhiên, đợt lũ của cơn bão số 14 vừa qua xuất hiện cuối mùa, hồ đã tích đầy nước nên gần như không còn dung tích đón lũ; mưa đến đâu nước tràn về hạ du đến đó, dù là qua đập tràn hay qua cửa xả lũ. Khi đó, chức năng tích nước, cắt giảm và làm chậm lũ lụt cho khu vực hạ du của các hồ chứa bị vô hiệu...
Trở lại sự kiện hồ Dầu Tiếng thực hiện nguyên tắc xả nước trước khi bão về. Việc mới nghe có vẻ đơn giản nhưng khi thực hiện trong thực tiễn lại xuất hiện nhiều trắc trở.
Chẳng hạn, khi biết cơn bão 14 sẽ ập vào miền Trung nhưng thực tế không mấy hồ thủy điện vùng này mặn mà với việc tự nguyện hạ mức nước sớm để đón lũ. Bởi những rủi ro có thể xảy ra nếu dự báo không chính xác, lũ về không bù lại lượng đã xả khiến hồ thiếu nước phát điện sau bão, sẽ gây thiệt hại kinh tế cho chủ đầu tư, thậm chí còn bị phạt nếu không sản xuất điện theo đúng công suất của hợp đồng...
Chính vì thế, khi phân tích và đề xuất các giải pháp khắc phục tình trạng này, có chuyên gia đã đề nghị nên áp dụng biện pháp hành chính kết hợp với biện pháp kinh tế để hỗ trợ thiệt hại nếu xảy ra rủi ro khi các hồ chứa thực hiện theo mệnh lệnh hành chính, như cơ chế "thuê dung tích phòng lũ" cho các hồ hoặc có cơ chế bù đắp thiệt hại của Quỹ phòng chống thiên tai...
