Hội thảo quốc tế "Nhiên liệu hàng không bền vững (SAF): Khung chính sách và phát triển thị trường tại ASEAN" đã cập nhật xu hướng phát triển và triển khai SAF trên thế giới và tại khu vực ASEAN; chia sẻ kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng chính sách và phát triển thị trường SAF…Các tham luận tại Hội thảo cũng gợi mở những thách thức và cơ hội đối với Việt Nam khi phát triển SAF. Phát triển nhiên liệu hàng không bền vững là vấn đề mang tính toàn cầu
Ngày 25/6, tại Hà Nội, Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng và Trung tâm Nhiên liệu xanh toàn cầu (GCGF) phối hợp tổ chức Hội thảo quốc tế "Nhiên liệu hàng không bền vững (SAF): Khung chính sách và phát triển thị trường tại ASEAN". Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Bộ Xây dựng, đại diện các cơ quan quản lý nhà nước trong nước và khu vực, các tổ chức quốc tế cùng nhiều tập đoàn, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực hàng không và năng lượng.
Hội thảo còn có sự tham gia của hơn 20 tổ chức quốc tế, chuyên gia trong và ngoài nước, cùng đại diện các doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực hàng không, các trường đại học, viện nghiên cứu và các tổ chức có liên quan đến phát triển nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) tại Việt Nam và khu vực ASEAN.
Ngoài việc là diễn đàn trao đổi và kết nối sâu rộng, thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, đầu tư, hỗ trợ xây dựng và hoàn thiện các chính sách liên quan đến SAF, sự kiện cũng là dịp để các chuyên gia, nhà quản lý, doanh nghiệp, đơn vị cung ứng trao đổi về công nghệ, nguồn nguyên liệu và chuỗi cung ứng phục vụ phát triển SAF; đồng thời tăng cường hợp tác giữa các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và các đối tác trong khu vực.
Trong khuôn khổ Hội thảo, nhiều tham luận chuyên sâu được trình bày bởi các cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp và chuyên gia hàng đầu, với các chủ đề như: Hiện trạng và triển vọng phát triển SAF tại Việt Nam; Các chính sách SAF trên thế giới và tác động đối với thị trường hàng không; Thúc đẩy phát triển SAF tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương; cùng nhiều nội dung thiết thực khác liên quan đến phát triển hệ sinh thái SAF bền vững trong khu vực.
Tham dự và phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn cho biết, trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang chuyển đổi mạnh mẽ theo hướng xanh và bền vững, ngành hàng không - một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế và hội nhập quốc tế - cũng đứng trước yêu cầu cấp thiết phải giảm phát thải khí nhà kính.
Cũng theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) đã xây dựng lộ trình hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, đồng thời triển khai Chương trình bù trừ và giảm phát thải carbon đối với các chuyến bay quốc tế (CORSIA).
Trong bối cảnh đó, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) được đánh giá là một trong những giải pháp quan trọng nhất trong ngắn hạn và trung hạn nhờ khả năng cắt giảm đáng kể lượng phát thải mà không đòi hỏi thay đổi hạ tầng hay đội tàu bay hiện hữu.
Đối với Việt Nam, yêu cầu chuyển đổi xanh và phát triển bền vững trong lĩnh vực hàng không ngày càng trở nên cấp thiết khi Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và sẽ chính thức tham gia cơ chế CORSIA từ năm 2026. Theo Thứ trưởng Lê Anh Tuấn, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển các ngành công nghiệp xanh, nâng cao an ninh năng lượng và tăng cường năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Lãnh đạo Bộ Xây dựng cũng cho rằng, phát triển nhiên liệu hàng không bền vững là vấn đề mang tính toàn cầu. Khu vực ASEAN có nhiều tiềm năng trong lĩnh vực này nhờ tốc độ tăng trưởng hàng không cao, nguồn nguyên liệu đa dạng và nhu cầu chuyển đổi xanh ngày càng lớn. Tuy nhiên, quá trình phát triển SAF đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các chính phủ, tổ chức quốc tế, cộng đồng doanh nghiệp và các đối tác phát triển.
Riêng tại Việt Nam, việc phát triển SAF cần được triển khai theo lộ trình phù hợp, bảo đảm hài hòa giữa các mục tiêu giảm phát thải, bảo đảm an ninh năng lượng và duy trì năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
“Việt Nam mong muốn tiếp tục tăng cường hợp tác với các quốc gia trong khu vực và trên thế giới, học hỏi kinh nghiệm từ các nước đi trước và các đối tác quốc tế để từng bước phát triển ngành công nghiệp SAF phù hợp với điều kiện thực tiễn của đất nước”, Thứ trưởng Bộ Xây dựng phát biểu và cho rằng, Hội thảo lần này là một trong những hoạt động đầu tiên nhằm tăng cường đối thoại, kết nối và thúc đẩy hợp tác giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các đối tác trong khu vực cũng như trên thế giới. Qua đó, hỗ trợ quá trình nghiên cứu, xây dựng chính sách và phát triển thị trường nhiên liệu hàng không bền vững tại Việt Nam.
Thứ trưởng cũng kỳ vọng các phiên tọa đàm trong khuôn khổ hội thảo sẽ tập trung thảo luận, làm rõ ba nội dung trọng tâm: hoàn thiện khung chính sách để hình thành và phát triển thị trường SAF; phát huy vai trò chủ động của doanh nghiệp hàng không và năng lượng; đồng thời đề xuất các giải pháp công nghệ và phát triển chuỗi cung ứng nguyên liệu phù hợp cho Việt Nam.
Trong khi đó, nhấn mạnh ngành hàng không là động lực quan trọng thúc đẩy kết nối, thương mại, du lịch và tăng trưởng kinh tế trong khu vực, ông Clarence Woo, Giám đốc Trung tâm Nhiên liệu xanh toàn cầu (GCGF) cho rằng, cùng với sự gia tăng mạnh mẽ của nhu cầu vận tải hàng không, yêu cầu phát triển bền vững đang trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu của ngành trên phạm vi toàn cầu. Trong bối cảnh đó, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) được xem là một trong những giải pháp khả thi và hiệu quả nhất nhằm giảm phát thải khí nhà kính của ngành hàng không.
“Với khả năng sử dụng trực tiếp trên tàu bay và hạ tầng hiện hữu mà không cần thay đổi đáng kể về mặt kỹ thuật, SAF được kỳ vọng sẽ đóng vai trò then chốt trong lộ trình giảm phát thải carbon của ngành trong những thập kỷ tới”, ông Clarence Woo nói và cho biết, nhiều quốc gia đã xây dựng lộ trình, xác lập mục tiêu cụ thể và từng bước hoàn thiện các cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển SAF.
Bên cạnh đó, các hãng hàng không cũng tích cực tìm kiếm giải pháp bảo đảm nguồn cung thông qua các thỏa thuận hợp tác và cam kết dài hạn. Các doanh nghiệp năng lượng và đơn vị phát triển công nghệ tiếp tục đầu tư vào các công nghệ sản xuất mới, góp phần mở rộng và củng cố chuỗi cung ứng SAF toàn cầu.
“Mặc dù vậy, không có một mô hình phát triển SAF nào phù hợp với mọi quốc gia, bởi mỗi nước đều có điều kiện, nguồn lực và ưu tiên phát triển khác nhau. Do đó, quá trình thúc đẩy SAF đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, giới nghiên cứu, các tổ chức tài chính và nhà đầu tư. Đồng thời, đây cũng là quá trình chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi từ thực tiễn và tìm kiếm những giải pháp phù hợp với bối cảnh của từng quốc gia”, ông Clarence Woo chia sẻ.
Cũng nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của SAF trong quá trình chuyển dịch năng lượng của ngành hàng không toàn cầu, ông Subash S, Phó giám đốc Khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO) cho biết, thông qua ICAO, ngành hàng không quốc tế đã cam kết hướng tới mục tiêu phát thải carbon ròng bằng 0 vào năm 2050. Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần xây dựng các lộ trình chính sách rõ ràng, chuyển hóa cam kết thành hành động cụ thể, tạo niềm tin cho thị trường và thúc đẩy đầu tư.
Nhận định nhu cầu đi lại, giao thương và kết nối trong khu vực được dự báo tiếp tục tăng mạnh trong những thập kỷ tới, ông Subash S cho rằng, tăng trưởng hàng không cần gắn liền với giảm phát thải, trong đó SAF được xem là một trong những giải pháp quan trọng. Tuy nhiên, phát triển SAF không thể chỉ dựa vào riêng ngành hàng không mà cần sự tham gia của toàn bộ hệ thống chính sách, bao gồm giao thông, năng lượng, môi trường, tài chính, công nghiệp và đầu tư.
“Mỗi quốc gia cần xây dựng lộ trình SAF phù hợp với điều kiện thực tế, dựa trên tiềm năng nguyên liệu, nguồn năng lượng, nhu cầu thị trường và hệ thống hạ tầng hiện có. Lộ trình này cần triển khai theo từng bước: từ đánh giá tiềm năng và nguồn lực; triển khai dự án thí điểm; xây dựng cơ chế khuyến khích, khung pháp lý và định hướng thị trường; đến mở rộng quy mô sản xuất thông qua thúc đẩy đầu tư và tăng cường liên kết khu vực”, ông Subash S chia sẻ.
Bài toán kinh tế là thách thức lớn nhất
Theo tìm hiểu của PV Tạp chí Xây dựng, Vietnam Airlines là hãng hàng không Việt Nam đầu tiên sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) trên các chuyến bay từ châu Âu.
Cụ thể, từ ngày 01/01/2025, tất cả chuyến bay của hãng khởi hành từ các sân bay châu Âu đều sử dụng SAF. Các chuyến bay này sẽ sử dụng nhiên liệu SAF với tỷ lệ ít nhất 2%. Tỷ lệ này sẽ tăng dần lên lên 6%, 20%, 70% vào tương ứng các năm 2030, 2035, 2050.
Đối với các chuyến bay khởi hành từ nước Anh, Vietnam Airlines cũng sử dụng SAF với tỷ lệ ít nhất 2% từ năm 2025 và nâng dần lên 10%, 22% tương ứng năm 2030, năm 2040.
Trước đó, Vietnam Airlines đã thực hiện thành công chuyến bay sử dụng nhiên liệu SAF mang số hiệu VN660, hành trình từ Singapore đến Hà Nội ngày 27/5/2024. Qua đó, Vietnam Airlines trở thành hãng hàng không đầu tiên tại Việt Nam sử dụng nhiên liệu bền vững cho các chuyến bay chở khách thương mại.
"Giá nhiên liệu hàng không bền vững hiện nay cao hơn từ 2 đến 3 lần so với nhiên liệu hóa thạch truyền thống, thậm chí có thời điểm cao gấp 5 đến 6 lần. Ước tính, chi phí khai thác các đường bay đến, đi từ châu Âu của Vietnam Airlines sẽ tăng thêm khoảng 4,8 triệu USD mỗi năm khi sử dụng nhiên liệu SAF", đại diện Vietnam Airlines cho hay.
Bên cạnh nỗ lực sử dụng SAF, Vietnam Airlines cũng đang thực hiện mạnh mẽ nhiều biện pháp khác nhằm cắt giảm lượng khí thải CO2 như: khai thác, sử dụng đội máy bay thế hệ mới, tăng cường áp dụng các giải pháp vận hành khai thác máy bay để giảm phát thải CO2 thông qua tiết kiệm nhiên liệu; tối ưu đường bay, lịch bay và tối ưu trọng lượng chất xếp để giảm tiêu hao nhiên liệu; bảo đảm hệ thống công nghệ thông tin theo dõi tiêu hao nhiên liệu, phát thải CO2 và có sự xác minh của đối tác thứ ba để gửi cơ quan nhà nước…
Phát biểu sáng nay (25/6) tại Hội thảo quốc tế "Nhiên liệu hàng không bền vững (SAF): Khung chính sách và phát triển thị trường tại ASEAN", bà Nguyễn Thị Phương Hiền - Phó giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, ngành hàng không Việt Nam đang duy trì tốc độ tăng trưởng nhanh trong khu vực châu Á.
“Năm 2025, hệ thống 22 cảng hàng không trên cả nước đã phục vụ khoảng 120 triệu lượt hành khách và gần 1,8 triệu tấn hàng hóa. Mức tiêu thụ nhiên liệu hàng không Jet A-1 hiện đạt khoảng 2,8 - 3 triệu tấn mỗi năm. Trong tương lai, cùng với sự phát triển của hệ thống cảng hàng không theo định hướng cả nước có 33 cảng vào năm 2030 và 36 cảng vào năm 2050, nhu cầu vận tải hàng không được dự báo tiếp tục tăng mạnh, kéo theo lượng nhiên liệu tiêu thụ có thể đạt khoảng 4 triệu tấn vào năm 2030 và khoảng 11 triệu tấn vào năm 2050”, bà Hiền thông tin và cho rằng, đây chính là động lực để Việt Nam tham gia phát triển và sử dụng SAF trong tương lai.
Cũng theo bà Hiền, Luật Hàng không dân dụng Việt Nam (sửa đổi năm 2025) lần đầu tiên luật hóa khái niệm nhiên liệu hàng không bền vững, đồng thời quy định các cơ chế khuyến khích từ nghiên cứu, đầu tư phát triển đến quy trình phối trộn và phân phối SAF tại Việt Nam.
Trước đó, tại tại Quyết định số 876/QĐ-TTg ngày 22/7/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình hành động về chuyển đổi xanh, giảm phát thải khí carbon và khí mê-tan của ngành GTVT cũng đã định hướng sử dụng tối thiểu 10% SAF đối với một số chuyến bay nội địa cự ly ngắn từ năm 2035.
Ngoài ra, Việt Nam cũng đã ban hành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14414:2025 phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế, tạo hành lang kỹ thuật cho phép phối trộn SAF với nhiên liệu hàng không truyền thống theo các tiêu chuẩn quốc tế.
“Hiện nay, các hãng hàng không Vietnam Airlines, Vietjet Air đã thực hiện các chuyến bay sử dụng SAF. Đồng thời, các doanh nghiệp năng lượng lớn như Petrovietnam và Petrolimex cũng đang nghiên cứu phương án đầu tư sản xuất SAF trong nước. Điều đó cho thấy, Việt Nam đã tham gia vào quá trình chuyển đổi sang nhiên liệu hàng không bền vững cùng với thế giới", bà Hiền chia sẻ tại Hội thảo.
Dù vậy, theo Phó giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng), thách thức lớn nhất đối với sự phát triển của SAF tại Việt Nam vẫn là bài toán kinh tế. Trong ngắn hạn, để thực hiện CORSIA - chương trình bù đắp và giảm phát thải carbon trong hàng không quốc tế, việc mua tín chỉ carbon vẫn là lựa chọn có chi phí thấp hơn đáng kể so với sử dụng SAF. Tuy nhiên, từ năm 2027, khi Việt Nam thực hiện bắt buộc cơ chế CORSIA, nguồn cung tín chỉ carbon sẽ ngày càng hạn chế.
“Xu hướng quốc tế đang dịch chuyển từ cơ chế bù trừ tín chỉ carbon sang giảm phát thải thực chất tại nguồn, trong đó SAF được xem là giải pháp quan trọng nhất. Điều này cho thấy mặc dù còn nhiều thách thức, đặc biệt liên quan đến chi phí, SAF vẫn được kỳ vọng là giải pháp chủ đạo của ngành hàng không trong dài hạn. Đồng thời, đây cũng là cơ sở mở ra cơ hội phát triển một ngành công nghiệp mới tại Việt Nam”, bà Hiền nhận định.
Về tiềm năng phát triển, bà Hiền cho biết nhu cầu sử dụng SAF được dự báo sẽ gia tăng mạnh mẽ trong dài hạn, không chỉ từ các hãng hàng không Việt Nam mà còn từ các hãng hàng không quốc tế khai thác tại Việt Nam. Điều này mở ra một thị trường rộng lớn cho SAF từ các sân bay của Việt Nam.
Việt Nam cũng sở hữu nhiều lợi thế để tham gia chuỗi giá trị SAF toàn cầu. Nguồn cung nguyên liệu tương đối phong phú với dầu ăn đã qua sử dụng, mỡ động vật, mỡ cá, sinh khối, các phụ phẩm nông nghiệp và nhiều nguồn nguyên liệu tiềm năng khác. Các nghiên cứu cho thấy tiềm năng này có thể đạt trên 4 triệu tấn mỗi năm.
Bên cạnh đó, Việt Nam đã hình thành hệ thống hạ tầng lọc hóa dầu, hạ tầng xăng dầu hiện hữu cùng hệ thống cảng biển, logistics và năng lực của các doanh nghiệp năng lượng trong nước, tạo nền tảng thuận lợi để phát triển ngành công nghiệp SAF trong tương lai.
“Ngoài ý nghĩa giảm phát thải carbon cho ngành hàng không, ngành công nghiệp SAF còn tạo ra tác động kinh tế lớn, lan tỏa tới nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, thu gom nguyên liệu, logistics, chế biến, hóa chất, năng lượng, vận tải và dịch vụ. Các nghiên cứu quốc tế cho thấy mỗi USD doanh thu từ SAF có thể tạo ra khoảng 2 USD đóng góp cho GDP”, bà Hiền nhận định nhưng đồng thời cũng cho rằng, quá trình phát triển SAF tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Trước hết, đây là lĩnh vực mới nên Việt Nam cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện thể chế, chính sách và cơ chế hỗ trợ; đồng thời sớm xây dựng lộ trình sản xuất, sử dụng SAF phù hợp với điều kiện thực tế.
Đó là chưa kể, việc huy động nguồn nguyên liệu bền vững cho sản xuất SAF đang chịu sự cạnh tranh từ nhiều ngành kinh tế khác. Do đó, cần có các kế hoạch phù hợp để huy động và bảo vệ nguồn nguyên liệu đầu vào. Đồng thời là bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các yêu cầu chứng nhận quốc tế cũng như của CORSIA.
Ngoài ra, phát triển SAF đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn và công nghệ mới. Hiện nay, giá thành SAF vẫn cao hơn khoảng 2 - 4 lần so với nhiên liệu hàng không truyền thống Jet A-1, trong khi các cơ chế khuyến khích đầu tư vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện. Việt Nam cũng chưa có lộ trình sử dụng SAF và cơ chế hỗ trợ phù hợp.
Để thúc đẩy phát triển SAF, bà Nguyễn Thị Phương Hiền cho rằng Việt Nam cần xây dựng lộ trình sử dụng SAF phù hợp với điều kiện thực tiễn; hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển hệ sinh thái SAF; bảo đảm nguồn nguyên liệu bền vững; lựa chọn công nghệ phù hợp; phát triển chuỗi cung ứng và hạ tầng hỗ trợ.
Cùng với đó, cần tăng cường huy động nguồn lực đầu tư, xây dựng cơ chế hỗ trợ và chia sẻ rủi ro; mở rộng hợp tác quốc tế, đẩy mạnh chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Trong khuôn khổ Hội thảo, tại phiên tọa đàm số 1: Thảo luận chính sách phát triển nhiên liệu hàng không bền vững SAF, ông Đỗ Hồng Cẩm - Phó cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam cho biết, trong những năm gần đây Việt Nam đang ở giai đoạn đầu phát triển SAF nhưng đã đạt được những bước tiến quan trọng trong việc xây dựng nền tảng pháp lý, kỹ thuật và chính sách để hỗ trợ lĩnh vực này.
Bộ Xây dựng cũng đang xây dựng hai thông tư quan trọng. Thứ nhất là thông tư về giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ môi trường trong hoạt động hàng không dân dụng, dự kiến quy định cụ thể về triển khai SAF, trách nhiệm các bên liên quan và các biện pháp thúc đẩy sử dụng SAF. Thông tư thứ hai là hướng dẫn về bảo đảm kỹ thuật nhiên liệu hàng không, trong đó bổ sung các quy định đối với SAF như yêu cầu sản xuất, phối trộn, cung ứng, truy xuất nguồn gốc, chứng nhận tính bền vững và bảo đảm an toàn hàng không theo tiêu chuẩn quốc tế.
Về định hướng chính sách, Việt Nam hiện tập trung xây dựng các điều kiện nền tảng trước khi xem xét áp dụng nghĩa vụ bắt buộc về sử dụng SAF. Trọng tâm là hoàn thiện khung pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật, hệ thống kiểm kê và giám sát phát thải khí nhà kính, phát triển hạ tầng cung ứng nhiên liệu, thúc đẩy năng lực sản xuất SAF trong nước, đồng thời nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ tài chính và thị trường carbon.
“Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn xây dựng nền tảng ban đầu sang hoàn thiện và triển khai khung chính sách SAF một cách toàn diện. Dù các chuyến bay thương mại sử dụng SAF hiện vẫn ở quy mô nhỏ, Việt Nam đã thiết lập được nền tảng pháp lý và kỹ thuật cần thiết, tạo tiền đề cho việc mở rộng sản xuất và sử dụng SAF trong tương lai, phù hợp với yêu cầu quốc tế và điều kiện phát triển trong nước”, Phó cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam nhấn mạnh.
