Theo báo cáo Electricity Mid-Year Update công bố mới đây của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhu cầu điện toàn cầu được dự báo sẽ tăng nhanh hơn trong năm nay so với năm trước, bất chấp việc các hệ thống điện trên thế giới đang phải đối mặt với những biến động trên thị trường năng lượng và giá cả tăng mạnh.
Nhu cầu điện tăng mạnh, năng lượng tái tạo sẽ trở thành nguồn phát điện lớn nhất thế giới
Mặc dù những gián đoạn gần đây đối với thị trường khí tự nhiên toàn cầu do xung đột tại Trung Đông đã làm gia tăng chi phí sản xuất điện ở nhiều khu vực, nhu cầu cơ bản từ ngành công nghiệp, thiết bị điện, nhu cầu làm mát, xe điện và các trung tâm dữ liệu vẫn được dự báo sẽ duy trì đà tăng trưởng mạnh của tiêu thụ điện trên toàn cầu.
IEA dự báo nhu cầu điện toàn cầu sẽ tăng 3,6% trong năm 2026 và tiếp tục tăng 3,8% trong năm 2027, cao hơn mức tăng 3% của năm 2025. Tổng lượng điện tiêu thụ toàn cầu được dự báo đạt 30.700 terawatt-giờ (TWh) vào năm 2027, so với 28.600 TWh vào năm 2025.
Những gián đoạn đối với dòng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đi qua eo biển Hormuz đã tạo áp lực lớn lên thị trường điện toàn cầu, đẩy giá khí tự nhiên tại châu Á và châu Âu lên mức cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng năng lượng giai đoạn 2022-2023, đồng thời buộc một số khu vực phải áp dụng các biện pháp khẩn cấp nhằm cắt giảm tiêu thụ năng lượng.
Tuy nhiên, nhìn chung các hệ thống điện vẫn chống chịu khá tốt trước những tác động của cuộc khủng hoảng này, nhờ nguồn cung LNG bổ sung, đặc biệt từ Bắc Mỹ, góp phần giảm bớt tình trạng khan hiếm trên thị trường.
Dẫu vậy, giá khí tăng cao đã khiến nhiều quốc gia ở châu Á và châu Âu chuyển một phần từ khí tự nhiên sang than để phát điện. Song song đó, sản lượng điện từ năng lượng tái tạo gia tăng đã giúp đa dạng hóa nguồn cung điện tại nhiều quốc gia, qua đó tăng cường an ninh năng lượng và giảm thiểu tác động của cú sốc nguồn cung.
Điện mặt trời tiếp tục là động lực tăng trưởng chính của nguồn cung điện toàn cầu. Sản lượng điện từ năng lượng mặt trời (PV) được dự báo sẽ tăng mạnh trong hai năm tới và vượt điện gió vào năm 2026 để trở thành nguồn điện tái tạo lớn thứ hai thế giới, chỉ sau thủy điện.
Riêng trong năm 2026, sản lượng điện mặt trời toàn cầu dự kiến tăng khoảng 600 TWh, tương đương mức tăng kỷ lục của năm 2025, và sẽ tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng mạnh trong năm 2027.
Các nền kinh tế lớn trên thế giới được dự báo sẽ ghi nhận mức tăng đáng kể về nhu cầu điện. Tại Trung Quốc, nhu cầu điện dự kiến tăng 5,5% trong năm 2026, nhờ hoạt động sản xuất phục hồi và nhu cầu sạc xe điện mở rộng.
IEA dự báo năng lượng tái tạo sẽ trở thành nguồn phát điện lớn nhất thế giới vào năm 2026, vượt qua than đá sau khi gần đạt mức ngang bằng trong năm 2025. Sản lượng điện từ năng lượng tái tạo dự kiến tăng hơn 8% trong năm 2026, nâng tỷ trọng trong tổng sản lượng điện toàn cầu từ 33% năm 2025 lên 37% vào năm 2027.
Tại Ấn Độ, nhu cầu điện được dự báo tăng trở lại 7%, sau khi chịu ảnh hưởng bất lợi của thời tiết trong năm 2025. Ở các nền kinh tế phát triển, nhu cầu điện vẫn tăng ổn định, gần 2% tại Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu.
Ngược lại, chi phí nhiên liệu tăng mạnh cùng với gián đoạn nguồn cung đang gây áp lực lên nhu cầu điện tại các quốc gia châu Á phụ thuộc vào nhập khẩu LNG như Pakistan và Bangladesh.
Những biến động trên thị trường năng lượng và giá cả
Báo cáo cũng lưu ý rằng các yếu tố thời tiết có thể ảnh hưởng đáng kể đến xu hướng tiêu thụ điện, khiến triển vọng trở nên khó dự báo hơn.
Theo đó, nếu hiện tượng El Niño trong năm 2026 diễn biến mạnh hơn dự kiến, nhu cầu điện có thể tiếp tục tăng do nhu cầu làm mát gia tăng, đồng thời sản lượng thủy điện và điện gió tại một số khu vực có thể suy giảm, làm tăng sự phụ thuộc vào các nguồn phát điện khác.
Lượng phát thải CO₂ từ hoạt động sản xuất điện trên toàn cầu được dự báo sẽ tăng khoảng 1% trong năm 2026, trước khi ổn định vào năm 2027. Giá khí tự nhiên tăng cao đã thúc đẩy sản lượng điện than tăng lên, tuy nhiên sự mở rộng liên tục của năng lượng tái tạo cùng với mức tăng mạnh của điện hạt nhân được kỳ vọng sẽ ngăn phát thải tiếp tục gia tăng trong năm 2027.
Cú sốc giá LNG do gián đoạn tại eo biển Hormuz cũng khiến giá điện bán buôn tăng cao tại những thị trường phụ thuộc nhiều vào LNG. Trong quý II/2026, giá điện giao ngay trung bình tại Liên minh châu Âu và Nhật Bản tăng hơn 30% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, giá điện bán buôn tại Hoa Kỳ nhìn chung vẫn ổn định, còn tại Ấn Độ chỉ tăng dưới 10% trong cùng giai đoạn.
Báo cáo cũng cho thấy khi sản lượng điện từ năng lượng tái tạo ngày càng gia tăng trên toàn cầu, tình trạng giá điện bán buôn âm xuất hiện ngày càng thường xuyên tại một số thị trường. Hiện tượng này phản ánh sự thiếu linh hoạt của hệ thống điện do các rào cản về kỹ thuật, quy định hoặc hợp đồng.
Bên cạnh đó, biên độ dao động giá điện trong ngày ngày càng lớn cũng làm nổi bật vai trò của các giải pháp tăng tính linh hoạt, như hệ thống lưu trữ bằng pin và điều chỉnh phụ tải điện (demand response), nhằm duy trì hệ thống điện vận hành ổn định và hiệu quả.
Nguồn: VnEconomy.vn
