Chính phủ vừa ban hành Nghị định 281/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định 123/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. Nghị định mới tập trung điều chỉnh các quy định về nguyên tắc xác định hành vi vi phạm, biện pháp khắc phục hậu quả, cách tính số lợi bất hợp pháp và mở rộng thẩm quyền xử phạt nhằm nâng cao tính răn đe trong quản lý đất đai. 
Ngày 14/7, Chính phủ đã ban hành Nghị định 281/2026/NĐ-CP, sửa đổi và bổ sung một số điều của Nghị định 123/2024/NĐ-CP ngày 04/10/2024 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai.
Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc bổ sung Điều 3a vào sau Điều 3, quy định rõ nguyên tắc xác định hành vi vi phạm. Cụ thể, đối với các đơn vị hành chính đặc khu được công nhận loại đô thị, mức xử phạt sẽ áp dụng tương ứng theo cấp phường hoặc cấp xã tùy thuộc vào nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương.
Đặc biệt, đối với trường hợp vợ và chồng cùng chung quyền sử dụng đất, Nghị định quy định áp dụng mức xử phạt hành chính như đối với một cá nhân, bảo đảm tính thống nhất và minh bạch.
Nghị định 281/2026/NĐ-CP đã bổ sung hàng loạt biện pháp khắc phục hậu quả tại khoản 3 Điều 4. Các hành vi vi phạm giờ đây sẽ đối mặt với các hình thức buộc khôi phục tình trạng ban đầu của đất hoặc mốc địa giới đơn vị hành chính.
Ngoài ra, cơ quan chức năng có quyền buộc người vi phạm thực hiện lại thủ tục hành chính về đất đai, cũng như nộp lại các giấy tờ giả, giấy tờ đã bị tẩy xóa, sửa chữa hoặc làm sai lệch nội dung.
Liên quan đến việc xác định số lợi bất hợp pháp thu được từ hành vi vi phạm, Nghị định mới làm rõ đây là số tiền có được từ việc sử dụng đất sau vi phạm và phải nộp vào ngân sách nhà nước. Điểm tiến bộ là quy định chia đều số lợi phải nộp cho các bên nếu có nhiều cá nhân, tổ chức cùng vi phạm trên một thửa đất.
Đáng chú ý, người vi phạm sẽ được khấu trừ các khoản tiền đã nộp vào ngân sách nhà nước từ việc sử dụng đất vi phạm trước đó, tạo sự công bằng và khả thi trong quá trình truy thu.
Đối với hành vi không thực hiện đăng ký biến động đất đai, Nghị định 281/2026/NĐ-CP điều chỉnh mức phạt từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng, đồng thời bổ sung các trường hợp ngoại lệ không bị xử phạt, điển hình như đối với các dự án đầu tư nhận quyền sử dụng đất thông qua thỏa thuận theo quy định tại Điều 127 Luật Đất đai.
Thay đổi lớn nhất nằm ở việc gia tăng mạnh mẽ thẩm quyền xử phạt. Chủ tịch UBND cấp xã đã được nâng quyền phạt tiền lên tới 250.000.000 đồng, thay vì mức 5.000.000 đồng như trước đây. Tương tự, thẩm quyền của các Trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành và Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng được nâng lên mức 400.000.000 đồng hoặc 500.000.000 đồng...
Nghị định 281/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 31/8/2026.
